1919 жылғы венгр социалисті премьер-министрі Сандор Гарбай
Sándor Garbai
Са́ндor Га́рбаи – Венгрия социалистік премьер-министрі, 1919 ж. Венгрия Кеңестік Республикасының басшысы. Өмірі, саяси жолы мен еңбек қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Венгрияның 1919 жылғы социалистік премьер-министрі
Hungarian socialist Prime Minister in 1919
Сандор Гарбай (27 наурыз 1879 – 7 қараша 1947) – венгр социалистік саясаткер, мемлекет басшысы және премьер-министр, Венгрия Кеңес Республикасының құқықтық басшысы болған.
Sándor Garbai (27 March 1879 – 7 November 1947) was a Hungarian socialist politician who served as both head of state and prime minister the de jure leader of the Hungarian Soviet Republic.
Өмір жолы және саяси мансап
Гарбай протестант шебердің отбасында дүниеге келген. Жасынан еңбек қозғалысының белсенді қатысушысы болған ол 1901 жылы Венгрияның Социал-демократиялық партиясына (MSZDP) қосылып, оның қатарында тез өрледі. 1908 жылдан бастап ол Жұмысшылардың әлеуметтік қор фондының төрағасы болды, ал Бірінші Венгрия Республикасы кезінде – Бүкілұлттық Тұрғын үй Кеңесін басқарды. Ол 1919 жылғы 21 наурызда МСЖДП мен Венгрия Коммунистік партиясының бірігуін қолдады. Бұл Венгрия Кеңес Республикасының құрылуына әкелді, Гарбай Революциялық Үкімет Кеңесі ретінде мемлекет басшысы және премьер-министр болды. Гарбай Кеңес Республикасының көп бөлігінде номиналды басшы болып қала бергенімен, мемлекеттің іс жүзіндегі басшысы Коммунистік Сыртқы істер министрі Бела Кун болды. Тарихшы Джерри З. Мюллердің сөзіне сәйкес, Матиас Ракоси кейін революцияның еврей басшылары бейбітшіл Гарбайды қабылдап, оларға Шаббат күні өлім жазасына қол қою үшін біреу керек болғандықтан, оны қабылдады деп әзілдеген. Кеңес Республикасы құлағаннан кейін, ол румын әскері тарапынан тұтқындалды. Жазадан қорқып, Гарбай Клуж қаласындағы румындық тұтқындықтан қашып, Чехословакияға, алдымен Братиславаға, содан кейін Венаға қашып кетті. Ол Венгрия саяси эмигранттары арасында орталықшыл марксистік қозғалыстың жетекшісі болды. Отбасымен бірге Венада мейрамхана ашып, бұрынғы коммунистер мен басқа да социалистік көшбасшыларды қабылдады. Бірақ мейрамхана тез банкротқа ұшырады, Гарбай зор қаржылық шығынға ұшырап, өмірінің соңына дейін кедейлікте өмір сүрді. 1934 жылы оңшыл «Отан майданының» жеңісіне байланысты Австриядан кетіп, Братиславаға, ал 1938 жылы Парижге қоныстанды. Францияны неміс әскері басып алған кезде ол қарсылық қозғалысына қатыспады, бірақ астыртын ұйымдар оны тарта алмады. Неміс оккупанттары да оған қиындық тудырмады. Венгрия азат болғаннан кейін Гарбай мен оның отбасы туған жеріне қайтуға ниет білдірді, бірақ олардың өтініші қабылданбады. Гарбай Парижде қалып, 1947 жылғы 7 қарашада қайтыс болды.
Garbai was born into the family of a Protestant bricklayer. An active participant in the labor movement from a young age, he joined the Social Democratic Party of Hungary (MSZDP) in 1901 and quickly rose through its ranks. From 1908 he was the chairman of the Workers' Insurance Fund and during the First Hungarian Republic he headed the All National Housing Council. He was in favour of the merger of the MSZDP with the Hungarian Communist Party which occurred on 21 March 1919. This led to the foundation of the Hungarian Soviet Republic, with Garbai as the Revolutionary Governing Council, both head of state and prime minister. Although Garbai remained titular leader of the Soviet Republic for the better part of its existence, the de facto leader of the state was Communist foreign minister Béla Kun. According to historian Jerry Z. Muller, Mátyás Rákosi later joked that the revolution's Jewish leaders took the gentile Garbai in so that they would have somebody to sign the death sentences on Shabbat. After the fall of the Soviet Republic, he was arrested by the Romanian military. Fearing reprisals, Garbai escaped from Romanian captivity in Cluj and fled to Czechoslovakia and first in settled Bratislava and then emigrated to Vienna. He was a leader of the centrist Marxist movement among the Hungarian political refugees. With his family, he opened a restaurant in Vienna, where he hosted former communist and other socialist leaders. The restaurant soon went bankrupt, Garbai suffered huge financial losses and lived in poverty for the rest of his lifetime. After leaving Austria in 1934 due to the victory of the right wing Fatherland Front, he settled in Bratislava, and in 1938, in Paris. During the German occupation of France he did not participate in the Resistance Movement, although the underground tried to recruit him. He was also not bothered by the German occupiers. After the liberation of Hungary, Garbai and his family desired to return to their homeland but their request was rejected. Garbai remained in Paris where he died on 7 November 1947.