Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Architecture parlante (фр. сөйлеуші сәулет) – өзінің қызметін немесе ерекшелігін түсіндіретін сәулет. Бұл тіркес бастапқыда Клод Николас Ледумен байланысты болды, содан кейін Революциялық кезеңдегі басқа да Париж мектебінде оқыған сәулетшілерге, Этьен Луи Булье мен Жан Жак Лекуға тарады. Эмиль Кауфманн оның алғашқы қолданылуын 1852 жылы «Magasin pittoresque» журналында жарияланған және «Etudes d'architecture en France» деп аталған Ледудың еңбектеріне арналған анонимді сын мақалаға жатқызды.
Architecture parlante (French: speaking architecture) is architecture that explains its own function or identity. The phrase was originally associated with Claude Nicolas Ledoux, and was extended to other Paris trained architects of the Revolutionary period, Étienne Louis Boullée, and Jean Jacques Lequeu. Emil Kaufmann traced its first use to an anonymous critical essay with Ledoux's work as the subject, written for Magasin pittoresque in 1852, and entitled "Etudes d'architecture en France".
Нонс бұйрықтары
Неоклассицизмнің ықпалымен туындаған нонс-реттер сәулеттің сөйлейтін үлгілері ретінде қызмет етті. Көптеген бұйрықтар, әдетте Композиттік ретке негізделген және тек капительдерінің дизайнында ғана айырмашылықтар бар, нақты бір жағдайларға байланысты ойлап табылды, бірақ қайта қолданылмады. Сондықтан, оларды нонс сөздерімен салыстыра отырып, "нонс-реттер" деп атауға болады. 1762 жылы Джеймс Адам геральдикалық арыстан мен бір мүйізді атты бейнелейтін британдық рет ойлап тапты. 1789 жылы Джордж Дэнс аммонит ретін жасады, ол Бойделл Шекспир галереясы үшін Лондонның Палл Молл аймағында табылған аммониттер пішіндес спиральдермен Иониялық реттің орнына қолданылды. АҚШ-та Вашингтондағы Капитолий ғимаратының сәулетшісі Бенджамин Латроб американдық реттердің бірнеше үлгілерін жасады. Ең танымал – жүгерінің қабықтары мен жапырақтарын бейнелейтін рет, оны Джузеппе Францони орындап, Капитолий ғимаратының вестибюліне орнатты.
Within more practical applications, nonce orders, invented under the impetus of Neoclassicism, have served as examples of architecture parlante. Several orders, usually simply based upon the Composite order and only varying in the design of the capitals, have been invented under the inspiration of specific occasions, but have not been used again. Thus, they may be termed "nonce orders" on the analogy of nonce words. In 1762, James Adam invented a British order featuring the heraldic lion and unicorn. In 1789, George Dance invented the Ammonite order, a variant of Ionic substituting volutes in the form of fossil ammonites for Boydell Shakespeare Gallery in Pall Mall, London. In the United States, Benjamin Latrobe, the architect of the Capitol Building in Washington DC, designed a series of American orders. Most famous is the order substituting corncobs and their husks, which was executed by Giuseppe Franzoni and installed in a vestibule of the Capitol Building.
Көркем өнер
Сол тұжырымдама, аллегориялық мүсіндер мен жазулардың біршама ұстамды түрінде, көркем өнер сәулетінің ерекше белгісіне айналды және осы арқылы американдық азаматтық сәулетке сіңді. Мысалы, Манхэттендегі 44-ші көшедегі 1901 жылғы Нью-Йорк Яхт-клубы ғимаратын Уоррен мен Уетмор тобы жобалаған. Оның үш алдыңғы терезесі ертедегі голланд кемелерінің кормаларынан үлгіленген, ал қасбеті теңіз тақырыбындағы қосымша мүсіндермен толы. Сол команда 1912 жылғы Grand Central терминалын да жобалады, онда өзін-өзі түсіндіретін сәулеттік элементтер, атап айтқанда, үлкен аллегориялық мүсін тобы бар. Сонымен қатар, құрылыстың өзіне тән пішіндер, беттер, сатылар, аркалар, пандустар мен дәліздер келушілерге бағдарлануға және ғимарат ішінде жол табуға көмектесетін тілді құрайды. Сол жылы Макким, Мид және Уайт фирмасы Фарли пошта ғимаратын жобалап, Геродоттан бейімделген әйгілі жазуын қосты: "Қар да, жаңбыр да, ыстық та, түннің қараңғылығы да осы хатшыларды белгіленген маршруттарын жылдам аяқтаудан тоқтата алмайды". Вашингтон қаласының азаматтық сәулеті ең поэтикалық және кең сөзді жазулармен ерекшеленеді. Көркем өнер сәулетшісі Дэниел Бернхэм 1908 жылғы Вашингтон Юнион Станциясын жобалаған, ал оның жазу бағдарламасын Гарвард университетінің президенті Чарльз Уильям Элиот әзірлеген. Басты кіреберісінде мынадай мақтау сөздері жазылған: "От: адам баласына түрлі климатта өмір сүруге, көптеген тағамдарды пайдалануға және табиғат күштерін өз жұмысына бағындыруға мүмкіндік берген ең ұлы жаңалық. Электр энергиясы: жарық пен қуатты жеткізуші, уақыт пен кеңістікті жеңіп, құрлық пен теңізде адам сөзін тасымалдаушы, адамның ең ұлы қызметшісі, өзі белгісіз. Барлық нәрсені оның табанына салдың."
The same concept, in the somewhat more restrained form of allegorical sculpture and inscriptions, became one of the hallmarks of Beaux Arts structures, and thereby filtered through to American civic architecture. One fine example is the 1901 New York Yacht Club building on 44th Street in Manhattan, designed by the team of Warren and Wetmore. Its three front windows are patterned on the sterns of early Dutch ships, and the façade fairly drips with nautical themed applied sculpture. The same team designed the 1912 Grand Central Terminal, which also contains self explaining architectural elements in the form of the oversized allegorical sculpture group, and in the ingenious way that the shapes, surfaces, steps, arches, ramps and passageways inherent in the structure constitute a language that helps visitors orient themselves and find their way through the building. The same year, McKim, Mead & White designed the Farley Post Office Building with its famous inscription adapted from Herodotus: "Neither snow nor rain nor heat nor gloom of night stays these couriers from the swift completion of their appointed rounds." The civic architecture of Washington, D. C. provides some of the most poetic and most verbose inscriptions. Beaux Arts architect Daniel Burnham is responsible for the Washington Union Station (1908), with its inscription program developed by Harvard president Charles William Eliot. It includes over the main entrance this paean: "Fire: greatest of discoveries, enabling man to live in various climates, use many foods, and compel the forces of nature to do his work. Electricity: carrier of light and power, devourer of time and space, bearer of human speech over land and sea, greatest servant of man, itself unknown. Thou hast put all things under his feet."
Неоклассикалық
1932 жылғы Сауда департаментінің ғимараты, 1930 жылдардағы елорданың неоклассикалық құрылыс шарының бір бөлігі ретінде, мына мысалға ие: «Біздің ата-бабаларымызды жетелеген шабыт оларды ең бастысы – елдің бірлігін қамтамасыз етуге бағыттады. Біз басқарылатын үкіметке және АҚШ-тың саяси құрылымына, ұлттық энергияның барлық элементтерін біріктіретін және жеке бастамашылықты дамытатын ұйымды ілгерілететін патриоттық идеалдың көрінісіне сүйенеміз. Осы ғимаратта халықтың өмірін нығайтуға, олардың мәселелерін түсіндіруге, ресурстарын үйлестіруге және азаматтардың жауапкершілігін кемсітпестен, ауыртпалықты жеңілдетуге арналған мекемелер құрылды. Олар баршаға қызмет етуде, негізін қалаушылардың мақсатына және болашақтың ең жоғары үміттеріне адал, ал жергілікті басқару ұлттың тұтастығы мен игілігіне бағытталған». Мұндай жазулардан өзге, АҚШ-та сөйлейтін архитектура тұжырымы Небраска штатының Капитолий ғимаратында (1922) және Лос-Анджелес қалалық кітапханасында (1925) шарына жеткен болуы мүмкін, екеуі де архитектор Бертрам Гудхьюдің және екеуі де иконограф Хартли Берр Александртың жазуларын қамтиды. Олардың кең ауқымды архитектуралық мүсін бағдарламаларымен, плиткалық мозаикаларымен, суреттерімен, әшекейлік элементтерімен және жазуларымен (Гудхью суретшілердің мультимедиалық труппасымен жұмыс істеді, мысалы, мүсінші Ли Лоури) екеуі де әлеуметтік құндылықтар жиынтығын жеткізуге аса ынталы көрінеді.
The 1932 Commerce Department Building, part of the capital's neo Classical building boom in the 1930s, has this example: "The inspiration that guided our forefathers led them to secure above all things the unity of our country. We rest upon government by consent of the governed and the political order of the United States as the expression of a patriotic ideal which welds together all the elements of our national energy promoting the organization that fosters individual initiative. Within this edifice are established agencies that have been created to buttress the life of the people, to clarify their problems and coordinate their resources, seeking to lighten burdens without lessening the responsibility of the citizen. In serving one and all they are dedicated to the purpose of the founders and to the highest hopes of the future with their local administration given to the integrity and welfare of the nation." Beyond such inscriptions, in the United States the concept of architecture parlante likely reached its zenith in the Nebraska State Capitol (1922) and the Los Angeles Public Library (1925), both by architect Bertram Goodhue and both containing inscriptions by iconographer Hartley Burr Alexander. With their extensive architectural sculpture programs, tile murals, painted murals, ornamental fixtures and inscriptions (Goodhue worked with a sort of multimedia repertory company of artists, such as the sculptor Lee Lawrie), both of these buildings seem particularly eager to communicate a set of social values.
Қазіргі заман
Модернизмнің пайда болуымен, оның формальды қатаңдығымен және кез келген әшекейге деген наразылығымен, 1940 жылға қарай архитектураның сөйлейтін тілі архитектураның маңызды терминологиясынан жойылды және тек "Караңғы Дерби" сияқты халықтық архитектурада ғана қолданылды. Постмодернизм архитектурасы осы идеялардың қайта жаңғыруын бастан кешірді. Терри Фарреллдің жұмыртқа пішіндес Лондондағы TV am кеңсесі мен Париждегі Ұлттық кітапхананың кітап пішіндес мұнаралары осыған мысал бола алады. Майкл Грейвстің құрылысы аяқталмаған Фарго Мурхед мәдени орталығы да Ледустың Шодағы Инспектор үйінің қайта жаңғыру үлгісі болып табылады. Роберт Вентури мен Денис Скотт Браун терминологиясында "өнімге ұқсас кез келген ғимарат "қаз" деп аталады", бұл Үлкен Қазға сілтеме жасайды.
With the advent of Modernism, its formal rigor and its distaste for ornament of any kind, by 1940 or so architectural parlante was eliminated from the serious architectural vocabulary and found only in vernacular novelty architecture such as The Brown Derby. Postmodern architecture has seen a revival of these ideas. Terry Farrell's eggcup surmounted headquarters for TV am in London and the book shaped towers of the Bibliothèque nationale de France in Paris, can be seen as examples. Michael Graves's unbuilt project, Fargo Moorhead Cultural Center, also is a revivalistic example of Ledoux's Inspector's House of Chaux. In the terminology of Robert Venturi and Denise Scott Brown, "any building that is shaped like its product is called a 'duck'," in reference to the Big Duck.