Кіріспе

Түсіндірме әдісі

Киелі кітапты аллегориялық түсіндіру – бұл Киелі кітаптың әртүрлі мағыналық деңгейлері бар екенін қабылдайтын және тура мағынасына қарағанда рухани мағынаға, оның ішінде аллегориялық, моральдық (немесе тропологиялық) және анагогикалық мағыналарға көбірек назар аударатын түсіндірме әдісі (экзегезис). Оны кейде римдік күймеге, оны төрт ат жеккендей, сілтеме жасай отырып квадрига деп те атайды. Бірқатар зерттеушілер Осия кітабының 12:4 аятындағы Жақып пен періште арасындағы күресті аллегориялық тұрғыдан түсіндіруге болады деп санайды. Орта ғасырларда христиан дінінің бірнеше Киелі кітап түсіндірушілері аллегориялық түсіндіруді пайдаланған.

Ежелгі дәуір

Ориген өзінің "Бірінші қағидалар туралы трактатында" Ескі және Жаңа өсиетті үш деңгейде, яғни "денеде", "жанда" және "рухта" аллегориялық тұрғыдан түсіндіруді ұсынады. Ол, кітапта баяндалған көптеген оқиғалар сөзбе-сөз, яғни денелік мағынада түсіндірілсе, мүмкін емес немесе ақылға сыймас болады дейді. Оларды түсіну үшін аллегориялық тұрғыдан түсіндіру қажет. Кейбір үзінділерде шындыққа сай келетін және шындыққа сай келмейтін бөліктері бар. Сонда "оқырман толық мағынаны ұстануға тырысуы керек, сөзбе-сөз мүмкін емес оқиғаларды тарихи шындыққа сай келетін бөліктермен зихилық арқылы байланыстыру керек, сондай-ақ, әріптік мағынасы бойынша мүлде болмаған оқиғалармен салыстыра отырып, аллегориялық тұрғыдан түсіндіру керек".

Орта ғасырлар

Орта ғасырлардағы адамдар өз ойлары мен институттарын ежелгі әлемнің мәдени мұраларынан қалыптастырды. Олар өзімен және өз алдыңғылары арасындағы үзілісті бүгінгі күні сарапшылар көретіндей көрмеді; олар аллегорияны қолданып, арадағы қашықтықты толтыру арқылы өзімен және ежелгі әлеммен үзіліссіз байланыс сезінді. Орта ғасыр ғалымдары Ескі өсиетті Жаңа өсиет оқиғаларының аллегориясы деп санады, мысалы, Жүніс пен кит туралы оқиға Исаның өлімі мен қайта тірілуін бейнелейді. Ескі өсиеттегі Жүніс кітабында пайғамбар балықтың ішінде үш күн өткізгені айтылады. Орта ғасыр ғалымдары бұл оқиғаны (типологиялық түсіндірме арқылы) Исаның өлімі және қайта тірілуге дейін үш күн қабірде болуының аллегориясы деп түсіндірді.