Валерий Славек: Польша премьер-министрі және Йозеф Пилсудскийдің жақын серігі

Кіріспе

Польша премьер-министрі (1930, 1930–1931, 1935)

Валери Ян Славек (2 қараша 1879 – 3 сәуір 1939) – поляк саясаткері, масон, әскери шенеунік және қоғамдық қайраткер, 1930 жылдардың басында үш рет Польша премьер-министрі қызметін атқарды. Ол Польшаның жетекшісі Йозеф Пилсудскийдің ең жақын серіктерінің бірі болды.

Алғашқы жылдар

Валери Славек 1879 жылдың 2 қарашасында Ресей империясының құрамына кірген Подолия аймағындағы Струтинка ауылында кедей дворян отбасында дүниеге келді. Ол төрт баланың бірі еді: оның екі үлкен әпкесі туберкулезден ерте қайтыс болды. Оның әкесі Болеслав Славек граф Йозеф Миколай Потоцкийге тиесілі қант зауытында жұмыс істеді. Оның анасы Флорентина Пшибыльска еді, ал Славектер отбасы композитор және саясаткер Игнатий Ян Падеревский отбасымен туыс болды. 1888-1894 жылдары Немировтағы бастауыш мектепте оқыды. 1899 жылы Славек Варшавадағы сауда мектебін бітіріп, сақтандыру компаниясында жұмыс істей бастады. Сол кезде ол бірнеше социалистік ұйымдардың қызметіне қатысты. 1900 жылы Славек Лодзь қаласына "Horodiczka i Stamirowski" сақтандыру компаниясының қызметкері ретінде көшіп келді. Көп ұзамай ол Польша социалистік партиясына (ППС) қосылды. Лодзь қаласында ол Польшаның тәуелсіздігі үшін күрескен және патша билігіне қарсы болған ППС қызметіне белсене қатысты. Варшаваға оралғаннан кейін (1901 жылдың мамыр айында) Славек ППС жергілікті бөлімшесінің басшыларының бірі болып тағайындалды. Ол Ресей империясының басқа қалаларына миссиялық сапарларға жиі жіберілді. Вильнюста (1902) ол Польшаның болашақ маршалы Йозеф Пилсудскиймен және Александр Пристормен танысып, дос болды. 1902 жылдың маусым айында Славек Кильце және Пётркув Трибунальский округтары үшін ППС басшысы болып сайланды. Сол кезде ол Йозеф Пилсудскийдің келіні Ванда Юшкевичке ғашық болды. Ол өмірінің сүйіспеншілігіне айналды, ал оның ерте қайтысынан кейін Славек басқа қарым-қатынасқа түспеді. 1903 жылдың 6 наурызында ол алғаш рет орыс полициясымен Бэндин теміржол станциясында тұтқындалды. Алдымен Пётркув Трибунальскийдегі түрмеге жіберілген Славек 1903 жылдың 18 желтоқсанында Сиерадздағы түрмеге ауыстырылып жатқанда қашып кетті. Көп ұзамай Пилсудскийдің бұйрығымен социалистік партияның ішінде құпия, жарымәскери ұйым құру бойынша жұмыс істей бастады. 1904 жылдың 13 қарашасында ол Варшаваның Гжибовский алаңында патшаға қарсы жаппай митинг ұйымдастырды. Славек кейбір қатысушыларға қару-жарақ берді, ал митинг полициямен атысқаннан кейін аяқталды. Бұл қаңтар көтерілісінен бері Польшадағы Конгресс Польшасындағы алғашқы қарулы қарсылық әрекеті болды. 1905 жылғы ППС съезінде Славек Орталық жұмысшылар комитетіне (ОЖК) ең жас мүше ретінде сайланды. Оның негізгі міндеті Конгресс Польшасының оңтүстік-батыс бұрышындағы жергілікті партия бөлімдерін үйлестіру болды. Славек өзі ешқашан толыққанды социалист болған жоқ: ол бұл партияны тәуелсіз Польшаны қайтаруға болатын жалғыз нағыз ұйым деп есептеді. 1905 жылғы революция кезінде ол Польша социалистік партиясының Жауынгерлік ұйымының маңызды мүшесі және көптеген миссияларға қатысты. 1905 жылдың 10 қыркүйегінде ол тұтқындалып, Варшава цитаделіне жіберілді. Ресей билігі оны Сібірге жіберуді жоспарлады, бірақ 19 қазан күні кешірім жарияланды, ал 1905 жылдың 4 қарашасында Славек босатылды. Ол өз қызметін жалғастырды: 1906 жылдың 9 маусымында Миланувкаға жақын пойызға жасалған шабуыл кезінде оның қолында бомба жарылып, басы мен кеудесіне жарақат алды. Славек сол көзін, оң қолындағы үш саусағын және сол қолындағы екі саусағын жоғалтты. Сонымен қатар, ол сол құлағының есту қабілетін толығымен жоғалтты және өмірінің соңына дейін бетіндегі көптеген жарақаттарды жабатын сақал тартты. Тағы да тұтқындалып, сот арқылы ақталып, Ресей империясынан кетуге бұйрық берілді. Славек сол кезде Австрияның Галиция аймағында орналасқан Краков қаласына кетті. Сол жерде оған екі операция жасалып, денсаулығы жақсарды. Дегенмен, ол жарақаттардан және әйелінің қайтысынан туындаған ауыр депрессиядан зардап шекті. Йозеф Пилсудский оған партияның қаржысын бақылауды тапсырды. 1908 жылы ол Парижге жіберілді, ал қайтып келгеннен кейін Безданыға жасалған атақты шабуылға қатысты. 1909 жылдың 1 маусымында Славек, бұрыннан-ақ белсенді күрес одағының (БКО) мүшесі болған, Австрия билігімен тұтқындалды. Ол екі аптадан кейін Австрияның әскери барлау қызметінің (Hauptkundschaftstelle, HK Stelle) көмегімен босатылды, ол БКО жетекшілігімен ынтымақтасты. Австриялықтар Конгресс Польшасында орналасқан Ресей армиясы туралы ақпаратты жоғары бағалады. Қарсылық ретінде HK Stelle БКО-ға өз қызметін жүзеге асыруға рұқсат берді.

Walery Sławek was born on 2 November 1879 into an impoverished noble family, in the village of Strutynka in the region of Podolia, then part of the Russian Empire. He was one of four children: two of his older sisters died early of Tuberculosis. His father, Bolesław Sławek, worked at a sugar plant owned by Count Józef Mikołaj Potocki. His mother was Florentyna née Przybylska, and the Sławek family was distinctly related to the family of composer and politician Ignacy Jan Paderewski. Between 1888 and 1894, he attended an elementary school in Nemyriv. In 1899, Sławek graduated from a trade school in Warsaw and began working for an insurance company. At that time, he became involved in the activities of several socialist organizations. In 1900, Sławek moved to Łódź as an employee for the insurance company Horodiczka i Stamirowski. Soon afterwards, he joined the Polish Socialist Party (PPS). While in Łódź, he was deeply involved in the activities of the PPS, which targeted the Tsarist authorities and struggled for Polish independence. Upon returning to Warsaw (May 1901), Sławek was named one of the leaders of local branch of the PPS. He was frequently sent on missions to other cities of the Russian Empire. In Vilnius (1902), he met and became friends with the future Marshal of Poland, Józef Piłsudski, and Aleksander Prystor. In June 1902, Sławek was elected leader of the PPS for the Governorates of Kielce and Piotrków Trybunalski. At that time, he fell in love with Wanda Juszkiewicz, the stepdaughter of Józef Piłsudski. She became the love of his life, and after her premature death, Sławek did not become involved in any other relationship. On 6 March 1903 he was for the first time arrested by Russian police, at a rail station in Będzin. Sent first to a prison in Piotrków Trybunalski, Sławek escaped on December 18, 1903, while being transferred to a prison in Sieradz. Soon afterwards, by the order of Piłsudski, he began working on the creation of a secret, paramilitary organization within the socialist party. On 13 November 1904 he organized a mass anti Tsarist rally at Warsaw's Grzybowski Square. Sławek delivered weapons to some participants, and the rally ended in an exchange of fire with the police. It was the first act of armed resistance in Congress Poland since the January Uprising. During the 1905 Congress of the PPS, Sławek was elected to the Central Workers Committee (CKR), as its youngest member. His main duty was coordination of local party chambers in southwestern corner of Congress Poland. Sławek himself never became a true Socialist: he regarded this party as the only real organization which would bring back independent Poland. During the Revolution of 1905, he was a key member of Combat Organization of the Polish Socialist Party, and participant in numerous missions. On 10 September 1905 he was arrested and sent to the Warsaw Citadel. Russian authorities planned to send him to Siberia, but on 19 October an amnesty was declared, and on 4 November 1905 Sławek was released. He continued his activities: during a raid on a train near Milanówek on 9 June 1906, a bomb exploded in his hand, injuring his head and chest. Sławek lost his left eye, three fingers in his right hand and two fingers in his left hand. Furthermore, he permanently lost hearing in his left ear, and for the rest of his life, Sławek wore a beard, which covered numerous scars on his face. Arrested again, he was acquitted by court and ordered to leave the Russian Empire. Sławek left for Kraków, then located in Austrian Galicia. There, he underwent two operations, which improved his health. Nevertheless, he suffered from severe depression, caused both by the injuries, and the death of his wife. Józef Piłsudski ordered him to oversee party finances. In 1908, he was sent to Paris, and after his return, took part in the legendary Bezdany raid. On 1 June 1909 Sławek, already a member of the Union of Active Struggle (ZWC), was arrested by the Austrian authorities. He was released after two weeks, with help from Austrian military intelligence (Hauptkundschaftstelle, HK Stelle), which cooperated with the leadership of the ZWC. The Austrians highly appreciated the information on Russian army, stationed in Congress Poland. In exchange, the HK Stelle allowed the ZWC to carry out its activities.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Славэк Пилсудскийдің бас кеңесшілерінің бірі болды. 1914 жылдың ортасында ол 1-бригадаға, поляк легиондарына қосылды, бірақ тамыз айында ол Польша конгресіне 1-кадрлық ротамен бірге жүрмеді, Краковта қалды. 1915 жылы Пилсудский Славэкті Варшаваға жіберді, онда ол Польша әскери ұйымының (POW) жергілікті құрылымдарын құрды. Сонымен қатар, ол POW ішінде әскери қауымдастық (Zwiazek Wojskowy) деп аталған, кейіннен А ұйымы деп қайта аталған құпия ұйым құрды. 1916 жылдың желтоқсанында Уақытша мемлекеттік кеңес құрылғаннан кейін Славэк оның әскери комиссиясында жұмыс істеді. Қасамға берген серттен бас тарту оқиғасынан кейін ол немістермен тұтқындалды (1917 жылдың 13 шілдесі) және Варшава цитаделіне, содан кейін Шчипиорно мен Модлинге жіберілді. Ол 1918 жылдың 12 қарашасында ақыры босатылды.

Польша әскері

1919 жылдың 1 қаңтарында Славэк Польша Бас штабының 4-ші (барлау) бөліміне қосылды. 1919 жылы мамыр айында ол Литваның шекаралық аймағына жіберілді, онда литвалық генерал Сильвестрас Зукаускаспен келісімге келуге тырысты. Мақсаты – бірлескен поляк-литвалық большевиктерге қарсы фронт құру еді, бірақ әрекеті сәтсіз аяқталды. 1919 жылы қарашада ол Эстония және Латвия үкіметтерінің өкілдерімен келіссөздер жүргізу үшін Таллин қаласына кетті. 1920 жылдың қаңтар айында Славэк Украинаға жіберілді, онда ол Подолия және Волынь аймандарының азаматтық комиссары Антони Минкевичпен ынтымақтасты. 1920 жылдың 22 сәуірінде майор шеніне көтеріліп, ол атаман Саймон Петлюраға аккредитацияланған Польша өкілі болды. Вацлав Йендрзеевичпен бірге Польша мен Украина Халық Республикасы арасындағы Варшава шартының (1920) әскери қосымшасына қол қойды. Польша-Совет соғысының қалған бөлігінде ол Польшаның оңтүстік-шығыс провинцияларында болып, поляк-украин еріктілерінен аралас бөлімдер құруға тырысты. 1922-1923 жылдары Славэк Варшавадағы Жоғары Әскери мектепке (Wyższa Szkoła Wojenna) оқуға түсті. Бітіргеннен кейін және Бас штаб офицері шеніне ие болғаннан соң, ол 1923 жылдың 15 қазанында 4-ші әскери округ штабына Лодзь қаласына жіберілді. Осы кезде ол масондыққа қатысты. 1923 жылдың 29 қарашасында Славэк офицерлік резерв корпусына ауыстырылды, ал 1924 жылдың 30 маусымында Адам Скварчинскиймен бірге Польша легионерлерінің қауымдастығының төрағасы болды. 1926 жылғы мамыр төңкерісі (Польша) кезінде Славэк Пилсудскийге жақын болды, бірақ әскери қимылдарға қатыспады. Төңкерістен кейін ол қайтадан әскери қызметке оралып, 1928 жылға дейін әскерде қалды.

Польша үкіметінде

Май төңкерісінен кейін көп ұзамай Юзеф Пилсудский Славэкті поляк ақсүйектерімен бірқатар келіссөздер жүргізу үшін Тарновскийлер отбасының Дзиков қамалын жіберді. Оның міндеті – оларды Санация режимін қолдауға көндіру еді. 1927 жылдың күзінде бейресми «Полковниктер кеңесі» құрылды. Ол Пилсудскийдің жақын көмекшілерінің тобынан құралған және оны Славек басқарды. Оның отырыстары Славектің Варшавадағы пәтерінде өтті. 1928 жылғы Польша заң шығарушы сайлауы алдында Славек жаңа үкіметтік саяси құрылым құру идеясын ұсынды – Үкіметпен ынтымақтастық үшін партиялық емес блок (BBWR), оның төрағасы ол болды. BBWR сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Славек оның бас идеологы және елдегі ең ықпалды тұлғалардың біріне айналды. Пилсудскийдің ең жақын серіктестерінің бірі, ол маршалға фанатикалық берілгендік танытты, маршал оны «Адал Валери» деп атады. Славек тәуелсіздік үшін қылышпен марапатталған крестпен марапатталған алғашқы он адамның бірі болды. 1930 жылдың 29 наурызында Казимеж Бартел үкіметі құлағаннан кейін Славек Польшаның премьер-министрі болды. Оның кабинеті Бартел үкіметіне ұқсас болды, Станислав Кар – Әділет министрі, Леон Янта Польчинский – Ауыл шаруашылығы министрі, Фелициан Слауой Складковский – Ішкі істер министрі. Жаңа кабинет құрылуы үкімет пен Сейм арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына әкелді. Центролев коалициясы Парламенттің кезектен тыс сессиясын шақырды, бірақ президент Игнаци Мощицкий бас тартты. 30 маусымда Краковта заң мен халық бостандығын қорғау конгресі (Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu) өтті. Конгресс үкіметті таң қалдырды, 1930 жылдың 23 тамызында Славек премьер-министр және BBWR төрағасы лауазымдарын бірдей атқара алмайтынын айтып, отставкаға кетті. «Брест сайлауы» деп аталған сайлаудан кейін Славек бұрынғы лауазымына оралып, тағы да Польша премьер-министрі болды (4 желтоқсан 1930). 1930 жылдың соңы мен 1931 жылдың басында Юзеф Пилсудский үш ай Мадейрада болғандықтан, Славек Польшадағы ең маңызды тұлғаға айналды. Ол бірнеше қиындыққа тап болды: елдің экономикалық жағдайы нашарлап, оппозиция үкіметке қарсы күшті шабуылдар жасады, ал Шығыс Галициядағы украиндарды басып құйтару (1930) аяқталды. Славек BBWR мүшелерін оппозициямен келіссөздер жүргізбеуге шақырды, ал үкімет бірқатар жаңа ережелерді қабылдады. Сонымен қатар, Қаржы министрі Габриэль Чехович ісі режимнің қысымына байланысты қарастырылмай қалды. 1931 жылдың 26 мамырында Славек лауазымынан кетті, оның орнына Александр Прыстор тағайындалды. Содан кейін Славек Казимеж Свитальский мен Станислав Кармен бірге Польшаның жаңа Конституциясын жазуға кірісті. Польшаның сәуір Конституциясы 1935 жылдың 23 сәуірінде Сейм актісімен бекітілді. Ол Польшада авторитарлық элементтері бар президенттік жүйені енгізді. 1935 жылдың 28 наурызында Славек үшінші рет Польшаның премьер-министрі болып тағайындалды. 13 шілдеде президент Игнаци Мощицкий оны жаңа Конституциядағы еңбегі үшін Ақ бұркіт орденімен марапаттады. Славек өзін Жозеф Пилсудскийдің өлімінен кейін (12 мамыр 1935) Польшаның жаңа басшысы деп есептегендіктен, президент Мощицкий Славектің ықпалын азайту және оны үкіметтен шеттету үшін Эдвард Рыдз-Смиглымен келісім жасауды шешті. 1935 жылдың екінші жартысында Славек лауазымын жоғалта бастады, 1935 жылдың 12 қазанында отставкаға кетті. Сонымен қатар, 30 қазанда ол BBWR-ді тарату туралы шешім қабылдады. Көп ұзамай Игнаци Мощицкий Славке премьер-министрлік лауазымын ұсынды, бірақ Евгений Квиатковский оның орынбасары болу шартымен. Славек бас тартты, нәтижесінде Мариан Зиндрам Костшальковский жаңа премьер-министр болып тағайындалды. 1935 жылдың 15 тамызында BBWR депутаттары мен сенаторлары Славке Рацлавице шайқасы болған жерге жақын Яновички ауылында орналасқан жеке сатып алынған үйді сыйға тартты.

Soon after the May Coup, Józef Piłsudski sent Sławek to the Tarnowski family's Dzików Castle, for a series of talks with members of Polish nobility. His mission was to convince them to support the Sanacja regime. In the autumn of 1927, the informal “Council of Colonels” was created. It consisted of a group of close Piłsudski aides and was headed by Sławek. Its meetings took place at Sławek's Warsaw apartment. Before the 1928 Polish legislative election, Sławek came up with the idea of creating a new pro government political body, the Nonpartisan Bloc for Cooperation with the Government (BBWR) of which he was the chairman. After the BBWR's victory in the election, Sławek was its main ideologist and one of the most influential persons in the country. One of the closest associates of Piłsudski, he was fanatically devoted to the Marshal, who called him the “Loyal Walery”. Sławek was one of the first ten persons awarded with the Cross of Independence with Swords. After the collapse of the government of Kazimierz Bartel, on 29 March 1930, Sławek became Prime Minister of Poland as one of the so called Piłsudski's colonels. His cabinet was almost identical to the government of Bartel, with Stanisław Car as Minister Justice, Leon Janta Połczyński as Minister of Agriculture and Felicjan Sławoj Składkowski as Minister of Interior. The creation of the new cabinet resulted in deterioration of the relations between the government and the Sejm. The Centrolew coalition called for an extraordinary session of the Parliament, but President Ignacy Mościcki refused. On 30 June a massive anti government rally took place in Kraków, the Congress for the Defense of Law and Freedom of People (Kongres Obrony Prawa i Wolnosci Ludu). The size of the Congress took the government by surprise, and on 23 August 1930 Sławek resigned, claiming that he was unable to be prime minister and chairman of the BBWR at the same time. Following the so called Brest Election, Sławek returned to the previous post and once again became the Polish Prime Minister (December 4, 1930). Due to the fact that in late 1930 and early 1931, Józef Piłsudski spent three months in Madeira, Sławek was de facto the most important person in Poland. He faced several difficulties: the economic situation of the country was worsening, the opposition fiercely attacked the cabinet, and the Pacification of Ukrainians in Eastern Galicia (1930) had just ended. Sławek urged members of the BBWR not to engage in any talks with the opposition, and the government quickly accepted a number of new regulations. At the same time, the case of Minister of Treasury, Gabriel Czechowicz, was dropped without ruling due to pressure from the regime. On 26 May 1931 Sławek resigned his post, to be replaced by Aleksander Prystor. Sławek then devoted his time to writing a new Constitution of Poland, together with Kazimierz Świtalski and Stanislaw Car. The April Constitution of Poland was passed by the act of the Sejm on 23 April 1935. It introduced in Poland a presidential system with certain elements of authoritarianism. On 28 March 1935 Sławek was, for the third time, named Prime Minister of Poland. On 13 July President Ignacy Mościcki awarded him with the Order of the White Eagle (Poland), for his work on the new Constitution. Since Sławek regarded himself as the new leader of Poland after the death of Józef Piłsudski (12 May 1935), President Mościcki decided to make a pact with Edward Rydz Śmigły, in order to sideline Sławek and remove him from the government. In the second half of 1935, Sławek began to lose his position, to resign on 12 October 1935. Furthermore, on 30 October he decided to dissolve the BBWR. Soon afterwards, Ignacy Mościcki offered the seat of Prime Minister to Sławek, on the condition that Eugeniusz Kwiatkowski becomes his deputy. Sławek refused, and as a result, Marian Zyndram Kościałkowski was named the new premier. On 15 August 1935 deputies and senators of BBWR handed to Sławek a privately purchased manor house, located in the village of Janowiczki, near the site of the Battle of Racławice.

1930 жылдардың соңы

Валери Славек таратылған BBWR-ді Қоғамның ортақ ұйымы (Powszechna Organizacja Społeczeństwa) деп аталатын жаңа құрылыммен алмастыруды жоспарлады. Оның идеясын Эдуард Ридз-Смиглы қатысты сынға алды, ол оған мұндай орган құрудың қажеті жоқ деп хат жіберді. 1936 жылдың 24 мамырында Славэк орнына Адам Коч келді, ол Польша легионерлері қауымдастығының жаңа төрағасы болды. Бірнеше аптадан кейін ол Жозеф Пилсудскийдің қазіргі заманғы тарих институтының төрағасы болып тағайындалды, бұл лауазым оны саяси өмірден алшақтату үшін жасалған. Бұл тағайындама таза құрметпен жасалды және Славэк үшін құлдыраудың бастамасы болды. 1936 жылдың 11 қарашасында президент Мощицкий Эдуард Ридз-Смиглыны Польша маршалы лауазымына ұсынды. «Пилсудский полковниктері» деп аталатын көптеген адамдар президенттің шақыруын қабылдамады. Славэк өзі шақыруды қабылдауға шешім қабылдады, бірақ кейіннен маршалдыққа көтерілуі өміріндегі ең қайғылы күндердің бірі болғанын айтты, өйткені ол Жозеф Пилсудскийтің ғана осы атаққа лайық екенін ойлады. 1937 жылдың 21 ақпанында Ұлттық Бірлік Лагері (ОЗН) ресми түрде құрылды. Бұл Славэк үшін тағы бір соққы болды, өйткені оның пікірінше, жаңа партия Ридз-Смиглыға шексіз билік беру үшін құрылған. 1938 жылдың 22 маусымында Станислав Кардың қайтысынан кейін Славэк Сеймнің жаңа спикері болды, оған 114 депутат дауыс берді. Алайда, парламент президенттің жарлығымен 18 қыркүйекте таратылды. Жаңа сайлау 1938 жылдың 6 қарашасында өтті (1938 жылғы Польша заң шығару сайлауына қараңыз). Славэк парламенттегі мандатты жеңіп ала алмады.

Өзін-өзі өлтіру

1939 жылы 2 сәуірде сағат 20:45-те (Пильсудскийдің қайтыс болған уақыты), Славэк Варшавадағы Ян Христиан Сзух даңғылындағы пәтерінде аузына оқ атты. Өзін-өзі өлтіруге дейін ол қоштасу хатында былай деп жазды: «Мен өмірімді өзіммен бірге алып кетемін. Ешкімді кінәламаңыз. 2/IV. 1939. В. Славэк ( ) Мен жеке құжаттарымды және маған сеніп тапсырылған құжаттарды өрттедім. Егер барлығын өртемеген болсам, кешіріңіздер. Құдай Тағала менің күнәларымды кешірсін, оның ішінде соңғы осы күнәні де. Сонымен қатар, ол президент Мощицкийге хат қалдырды, алайда оның мазмұны әлі күнге дейін жарияланбады. Оқ Славэк тіліне кіріп қалды, сондықтан оны Жозеф Пилсудский әскери госпиталіне жеткізді. Оған қан құйылып, екі сағаттық операция жасалды. Оның жағдайы 3 сәуірде шамамен сағат 4-те уақытша жақсарды, бірақ ол сол күні сағат 6:45-те қайтыс болды.

Қоштасу рәсімі 5 сәуірде Варшава гарнизон шіркеуінде өтті. Славэк Повузки зиратында жерленді; табын көтерушілердің қатарында Александр Прыстор, Януш Йендрзеевич, Михаль Тадеуш Бжек Осински және генерал Люциан Желиговский болды. Қоштасу рәсімі Рыдз-Смиглы режиміне қарсы болған Пильсудскийдің ізбасарларының наразылық білдіруіне айналды. Маршалдың өзі зиратта болды, бірақ табын көтерушілер оны мәйітке жақындауға жібермеді, олар оны Славэк өліміне кінәлады. 1964 жылға дейін Валери Славэк денесі атақтылар даңғылында сақталды. 1964 жылдың 17 қазанында ол Польша-Совет соғысының сарбаздарының кварталына көшірілді. 1965 жылы Славэк отбасының достары тас ескерткіш орнатуға қаржы жинады. Ақша жинауға жауапты Вацлав Йендрзеевич бірнеше ықпалды тұлғалар мен ұйымдармен байланысқа түсті, олардың ішінде генералдар Тадеуш Каспржицкий мен Вацлав Стахевич, Адам Коц, Вильно қауымдастығы, Чикагодағы Польша Тәуелсіздік лигасы және 5-ші жаяу әскер дивизиясының бұрынғы сарбаздары қауымдастығы бар. Қазіргі таңда Валери Славэк сүйегі жаңа жерге жерленген, ал оның ескі қабірі бос тұр.

Себептері

Польшалық жазушы және әуе күштері ұшқышы Миечислав Прушиньский өзінің "Пильсудскийдің құпиясы" ("Tajemnica Piłsudskiego") атты кітабында Славектің өзін-өзі өлтіруі тікелей ағылшын-поляк әскери одағымен және Йозеф Бек қабылдаған Ұлыбританияның Польшаға берген кепілдігімен байланысты болды деп мәлімдейді: "Славэк Ұлыбританияның Польшаға берген кепілдігі жарияланғаннан және қабылданғаннан кейін өзін-өзі өлтірді. Бұл кепілдік Адольф Гитлердің соғыс себебі (casus belli) ретінде қарастырған одаққа айналды. Славэк үшінші рейхке қарсы бағытталған мұндай одақтың поляк-герман соғысына әкелетінін ойлады. Бұл соғысқа қарсы Йозеф Пилсудский өмірінің соңғы күндеріне дейін ескерткен болатын. 2 сәуірде Славэк Бектің Лондонға кеткенін білгенде, сол күні кешке өзін-өзі өлтірді. Ол үшін Бектің сапары Германиямен соғыс пен Польшаның құлауын білдірді" (Миечислав Прушиньский, "Пильсудскийдің құпиясы", Варшава, 1997). Өліміне бірнеше сағат қалғанда Славэк Богдан Подоски есімді адаммен кездесіп, оған: "Мен білемін, олар Польшаны құлдырауға апарады, мен оған қалай қарсы тұру керектігін білмеймін", - деді. 2004 жылы польшалық Newsweek журналында тарихшы Дариуш Балишевски 1939 жылдың көктемінде генерал Казимеж Сосновский, бұрынғы премьер-министр Леон Козловский және Казимеж Пузак сияқты Польшаның жетекші саяси тұлғаларының Йозеф Бек, Игнаци Мощицкий және Эдвард Смиглы-Рыдтан құтылуды көздеген төңкерілді жоспарлағанын жазды, себебі олардың жақында антигермандық және пробритандық саясатқа өтуі Польшаның құлауына әкелер еді. Валери Славэк Польшаның жаңа президенті болып сайлануға тиіс еді, бірақ жоспар ашылып, жағдайды уяттан сақтау үшін Славэк өзін-өзі өлтірді немесе өлтірілді.