Леон Козловский: Польша премьер-министрі және археолог (1892-1944)

Кіріспе

Польша саясаткері және археологы (1892–1944)

Леон Тадеуш Козловский (; 6 маусым 1892 – 11 мамыр 1944) – Польша археологы, масон және 1934–1935 жылдары Польша Премьер-министрі қызметін атқарған саясаткер.

Өмір

Леон Козловский 1892 жылы Малогощ маңындағы Рембиезице ауылында дүниеге келген. 1914 жылға дейін ол отбасымен бірге Галициядағы Львовқа (қазіргі Львов, Украина) көшіп барды, онда жергілікті университетке оқуға түсті. Сонымен қатар ол атыскерлер одағына және прогрессивті жастар қауымдастығына мүше болды. Ұлы соғыс басталғаннан кейін ол Жозеф Пилсудскийдің поляк легиондарына қосылды, онда 1-ші Улан полкінде қызмет етті. 1917 жылғы ант дағдарысынан кейін ол Польша әскери ұйымына қосылып, болашақ Польша армиясының кадрларын ұйымдастырды. Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Козловский поляк армиясына ерікті түрде қосылды және Польша-большевик соғысы кезінде ерекше көзге түсті. Кейін ол демобилизацияланып, Львовқа оралды, онда Ян Казимеж университетінде білімін аяқтады. 1921 жылы ол мұнда профессор және Тарихқа дейінгі факультетінің меңгерушісі болды. Ол бұл лауазымға 1921 жылдан 1931 жылға дейін, содан кейін 1935 жылдан 1939 жылға дейін ие болды. Ол сондай-ақ әртүрлі әлеуметтік және саяси ұйымдарда, соның ішінде Республиканы қалпына келтіру қоғамында белсенді болды. 1928 жылы әскери төңкерістен кейін ол BBWR қозғалысына қатысты және сол жылы Сеймге сайланды. Ол 1935 жылға дейін Парламент мүшесі лауазымын атқарды, содан кейін Польша Сенатына сайланды. Саяси мансабында Санация қозғалысы бастаған бірнеше үкіметте түрлі лауазымдарды атқарды. Ол Береза Картускадағы тұтқын лагерін құруға жауапты болды. 1930-1935 жылдары аграрлық реформалар министрі болды. Сонымен қатар, 1932-1933 жылдары ол Қазынашылық министрлігінде мемлекеттік хатшының орынбасары болды. Ақыры, 1934 жылдың 15 мамырында Козловский Польшаның премьер-министрі болды. Ол бұл лауазымға 1935 жылдың 28 наурызына дейін, кейін Валери Славекке ауысты. Пилсудскийдің талабы бойынша Козловскийдің үкіметіндегі барлық министрлер жаңа үкіметке енгізілді. Польша маршалы Йозеф Пилсудскийдің өлімінен кейін Козловский біраз уақыт белсенді саясаткер болып қалды. Ол Санация қозғалысының солшыл бөлігінің өкілі және Валери Славектің жақтасы ретінде көрінді. Алайда, соңғысы Пилсудский мұрасына жарыстан жеңіліп қалды және Козловский Львовқа оралды, онда ол университеттегі лауазымын қайта алды. 1937 жылы ол қысқа уақытқа Obóz Zjednoczenia Narodowego қозғалысына қатысқан, бірақ көп жетістікке қол жеткізбеген. 1939 жылғы Польша қорғаныс соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Леон Козловский Львовта қалды, онда оны НКВД тұтқындады. Ол екі жылға жуық уақыт түрлі совет түрмелерінде тұтқындалып, ақырында "советке қарсы қызметі" үшін өлім жазасына кесілді. Алайда 1941 жылғы Сикорски-Майский келісімінен кейін ол босатылып, Бузулукқа жолға шықты, онда ол генерал Владислав Андерс құрған поляк армиясына қосылуға тырысты. Саяси өткеліне байланысты оған рұқсат берілмеді. Содан кейін ол әскери лагерьден шығып, батысқа қарай 1000 мильдік сапарын бастады, онымен бірге бір офицер де бар еді, ол немістерге қосылуға ниеттенген. Ол совет-неміс майдан шебінен өтіп, ол үшін поляк соты өлім жазасына кесілді. Неміс билігі оны Берлинге жіберді. Ол жерде ол нацистік билікпен келіссөздерге қатысты, олар оны мүмкін серіктес және поляктарды неміс ісіне тартудағы одақтас ретінде көрді. Алайда 1943 жылы мамыр айында ол неміс билігі алып келген сарапшылардың бірі ретінде Катынь қырғыны орнына жіберілгені белгілі. Ол оқиғалардың Жозеф Геббельстің Рейхтік үгіт-насихат министрлігі ұсынған нұсқасына күмән келтіргенімен, ол жаппай қабірлерді көріп, сот дәрігері Мариан Водзинскийдің басшылығымен Польша Қызыл Кресті сарапшылар комиссиясының мүшелерімен сөйлескеннен кейін Кеңес кінәлі екеніне сенді. Неміс тіліне сүйенетін күнделікті Goniec Krakowski Козловскийдің өлі денелер арасында таныстарын, олардың ішінде Львов профессоры мен Варшавадан министрлік қызметкерлерін танығанын айтқандығын келтірді. Берлинде (Алеманния қонақ үйінде) интернатурадан өткен Леон Козловский этнографиялық мұражайда жұмыс тауып, ғылыми зерттеулер жүргізе алды. Оған ай сайын айтарлықтай зейнетақы төленді. Ол Германия астанасына қарсы одақтастардың әуе шабуылынан жарақаттанып, 1944 жылы 11 мамырда жарақаттан қайтыс болды.

Leon Kozłowski was born in 1892 in the village of Rembieszyce near Małogoszcz. Prior to 1914 he moved with his family to Lwów in Galicia (now Lviv, Ukraine), where he joined the local university. He also joined the Riflemen Union and Association of Progressive Youth. After the outbreak of the Great War he joined Józef Piłsudski's Polish Legions, where he served in the 1st Uhlans Regiment. After the Oath Crisis of 1917 he joined the Polish Military Organization and organized the cadres of the future Polish Army. When Poland regained her independence in 1918, Kozłowski volunteered for the Polish Army and served with distinction during the Polish Bolshevik War. Afterwards he was demobilized and returned to Lwów, where he completed his studies at the University of Jan Kazimierz. In 1921 he became a professor there and the head of the Faculty of Pre history. He held that post between 1921 and 1931 and then again between 1935 and 1939. He was also active in various social and political organizations, including the Society for the Repair of the Republic. As such, following a military coup in 1928 he got involved in the BBWR movement and the same year he was elected to the Sejm. He held the post of a Member of Parliament until 1935, when he was chosen to the Senate of Poland. During his political career he held various posts in several governments led by the Sanacja movement. He was responsible for the establishment of the prison camp at Bereza Kartuska. Between 1930 and 1935 he was the minister of agrarian reforms. At the same time, between 1932 and 1933 he was a sub secretary of state in the Ministry of Treasury. Finally, on 15 May 1934, Kozłowski became the Prime Minister of Poland. He held that post until 28 March 1935, when he was replaced by Walery Sławek. On the insistence of Piłsudski, all of the ministers of Kozłowski's government were included in the new government. After death of Marshal of Poland Józef Piłsudski, Kozłowski remained an active politician for some time. He was seen as a representative of the leftist part of the Sanacja movement and a supporter of Walery Sławek. However, the latter lost the race to Piłsudski's heritage and Kozłowski returned to Lwów, where he reassumed his posts at the university. In 1937 he also briefly got involved in the Obóz Zjednoczenia Narodowego movement, but without much success. After the Polish Defensive War of 1939 and the outbreak of the World War II, Leon Kozłowski remained in Lwów, where he was arrested by the NKVD. He spent almost two years in various Soviet prisons, and finally was sentenced to death for "anti Soviet behaviour". However, after the Sikorski–Mayski agreement of 1941 he was released and travelled to Buzuluk, where he tried joined up with the Polish Army formed there by general Władysław Anders. Due to his political past, he was refused. He then left the military camp and started his 1000 mile long trip westwards, accompanied by one officer, intending to join the Germans. He crossed the Soviet German frontline, for which he was sentenced to death by a Polish court. German authorities sent him on to Berlin. Whilst there he took part in talks with the Nazi authorities, which saw him as a possible collaborationist, and an ally in winning the Poles over to the German cause. It is certain however, that in May 1943 he was sent to the site of the Katyn Massacre as one of the experts brought to the site by the German authorities. Though he had expressed doubts of the version of the events as presented by the Reich Ministry for Propaganda under Joseph Goebbels, he became convinced of the Soviet guilt after having seen the mass graves and conversed with the members of the expert commission of the Polish Red Cross under forensic doctor Marian Wodziński The pro German Polish language daily Goniec Krakowski cited Kozłowski as saying that he had recognized acquaintances among the dead bodies, among them professors from Lwów and ministerial officials from Warsaw. Interned in Berlin (at the Hotel Alemannia), Leon Kozłowski found work at an ethnographic museum and could pursue scientific research. He was also awarded a considerable monthly pension. He was wounded in an Allied air raid on the German capital and died of his wounds on 11 May 1944.