Кіріспе

9-панцер дивизиясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Германия армиясының танк дивизиясы. Ол 1940 жылғы қаңтарда 4-жеңіл дивизия қайта ұйымдастырылғаннан кейін құрылды. Дивизия штаб-пәтері Вена қаласында, Wehrkreis XVII әскери округінде орналасқан. Соғысқа дейін Германияға қосылған австриялық күштерден құралған 9-панцер дивизиясы Германия армиясының Батыс Еуропаға жасаған алғашқы блицкриг шабуылдарының көп бөлігіне қатысты. Шығысқа қарай жылжыған дивизия, Германияның Кеңес Одағына шабуылдаған Барбаросса операциясының бір бөлігі болды; Курск шайқасында ауыр зардаптарға ұшырады. 1944 жылы Францияға қайта оралған дивизия Операция Оверлордқа қарсы күресу үшін жіберілді. Германия армиясы Еуропа бойынша кері шегілген кезде дивизия британдық және американдық күштермен бірнеше рет талқандалды. Дивизия 1945 жылғы наурыз айында толық құлағанға дейін қару-жарақ және жеке құрамда зор шығынға ұшырады. Дивизияның қалған азаматтары Рур қапшығына тығылып, соғыс аяқталғанда одақтастарға тұтқынға берілді.

Ұйым

1942 жылы дивизия үш полк айналасында ұйымдастырылды. Оның танктері 33-панцер полкіне біріктірілді, оған екі танкілік-гренадер полкі, яғни механикаландырылған жаяу әскерлері көмек көрсетті. Бұл 10-шы танкілік-гренадер полкі және 11-ші танкілік-гренадер полкі болды. Дивизия құрамына сондай-ақ 102-ші танкілік артиллерия полкі, 9-шы мотоцикл батальоны, 9-шы танкілік барлау батальоны, 50-ші танкілік жагер батальоны, 86-шы танкілік инженерлік батальоны, 81-ші танкілік байланыс батальоны, 287-ші армиялық зениттік батальон және 60-шы танкілік дивизиялық жабдықтау бөлімдері де кірді.

Тарих

1938 жылы Австрияның Аншлюс арқылы қосылуынан кейін 4-жеңіл дивизиясы сол жылы сәуір айында Австрия армиясының (Bundesheer) жылдам әскерлік бөлімін қайта құру нәтижесінде Венада құрылды. Оның құрамында бастапқыда 33-ші танк батальоны, 102-ші мотоартиллерия полкі және 10-шы мен 11-ші мотоатқыштар полкі болды. 1939 жылы дивизия Польшаға басып кіру кезінде Оңтүстік армия тобының оң жақ флангында, Словакиядан шабуылдап, 10 қыркүйекте Сан өзенін форсирлеп, 12 қыркүйекте Краковецті басып алды. Содан кейін 14 қыркүйекте Крыловта Буг өзенінен көпір басын өткізуге көшті. Дивизия батысқа бұрылып, бірнеше поляк әскерінің бөлімдерінің қашуын тоқтатты. Осы процесте дивизия ондаған мың тұтқынға алды. 24 қазанда дивизия Зальцбургтен шығып, пойызбен Венаға қайтты. 9-шы танк дивизиясының бөлімдері, сондай-ақ SS Leibstandarte, Адольф Гитлердің тапсырмасымен Нидерландыдағы Германияның жеңісін көрсету үшін Амстердам көшелерінде импровизацияланған жеңіс шеруін өткізуге кірісті. Дюнкерк эвакуациясынан кейін 9-шы танк дивизиясы Гудерианның танк тобына қосылып, Франция шайқасына қатысты. Осы кезеңде дивизия XXXIX мотокорпусының басқаруында болды. Ол Вейганд желісі арқылы Париж бағытында Оза, Эна, Марна және Луара өзендерін кесіп өтіп, мыңдаған тұтқынға алды.

Барбаросса операциясы

Барбаросса операциясы басталғаннан кейін, Оңтүстік армия тобының XIV танк корпусының (Германия) құрамындағы 9-панцер дивизиясы 28 маусымда Украина арқылы өтіп, 1941 жылғы Броди шайқасынан кейін Киевке бет алды. Дивизия 7 шілдеде Сталиндік шепті бұзып өтіп, Уманды қоршауға қатысып, 17 тамызда Кривой Рог және Никополь қалаларын басып алды. 9-панцер дивизиясы 25 тамызда Запорожьеде Днепр суқоймасын басып алды. Осыдан кейін, ол Клейст танк тобының оңтүстіктен Киевке шабуылдаушы алғы шебі болды, ал Гудериан танк тобы солтүстіктен қаланың артынан еріп келді. Екі топ 15 қыркүйекте бірігіп, Кеңес Армиясының бес жедел әскерін қоршап алды. Дивизия қалада 667 000 совет әскерін және 900 танкты тұтқындаған күштердің бір бөлігі болды.

Марс операциясы

Генерал Уолтер Шеллер басқарған 9-шы танк дивизиясы Екінші Ржев-Сычёвка шабуыл операциясында, сондай-ақ "Марс" операциясы деп те аталады, шайқасты. 26 қарашада Советтік 20-шы армияның бастапқы прорылысынан кейін, 9-шы танк дивизиясына Ржев-Сычёвка тас жолы бойымен шабуылдау үшін екі "кампфгруппа" құруға бұйрық берілді, осы арқылы Советтік 20-шы армияның батысқа қарай жылжуын тоқтату мақсаты болды.

" Цитадель " операциясы

1943 жылдың басында жаулықтардың тоқтауы кезінде дивизия қайта ұйымдастырылып, қайта жабдықталды, Орел қаласына жіберілді және Армиялар тобының орталық бөлігіне қосылды. Сол жылдың жазында XLVII танкілік корпусының құрамында «Цитадель» операциясына және Курск шайқасына қатысты. 2-ші, 4-ші және 20-шы танкілік дивизиялармен, сондай-ақ 6-шы жаяу әскер дивизиясымен бірге, советтік қорғаныс шебін бұзуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Дивизия ұзақ уақыт бойы майданда соғысып, ауыр шығындарға ұшырады. Бір шайқаста ғана дивизия 20 минут ішінде 70 танкын советтік Ил-2 ұшақтарына жоғалтты. Бар болғаны 15 шақырымға жылжудан кейін және ауыр шығындардан соң, Курскіге жеткізілген мақсатынан бас тартты және жаяу әскер мен артиллерия бөлімдерінің күші едәуір төмендеді. Сәуір айында соғыстан шығарылғанға дейін Ингулец және Ингул өзендері арқылы баяу шегінді. 1944 жылдың 1 мамырында 155-ші резервтік танкілік дивизиясының әскерлері мен танктерін сіңіріп алып, толық күшіне қайта келді. Осы бірігу кезінде 31 «Panzer III», 74 «Panzer IV», 20 шабуылдық зеңбірек, 15 «Panther» танкысы және 200 басқа да техника алды. D күні одақтастар жүргізген десанттан кейін дивизия Нормандия шайқасына қатысу үшін Солтүстік Францияға жедел жіберілді. Ол кезде оның құрамында 150 танк пен зеңбірек және 12 768 сарбаз болды. Дивизия Авиньон қаласына жіберілді, содан кейін Нормандиядағы құлап бара жатқан 7-ші армияға көмектесу үшін аттанды. Армия американдық, француз, британдық және канадалық әскерлермен Фалез қаласының маңында қоршауға түскен кезде дивизия келді. Соңынан болған қаһарлы шайқаста дивизия Фалез қапшығынан қашып құтылу кезінде дерлік толығымен жойылды. Тамыз айының соңында оның құрамында бір жаяу әскер батальоны, бір артиллерия батальоны және 5 танк болған 1500-ге жуық сарбаз қалды. 9-шы танкілік дивизия Геленкирхен және Ахен маңындағы желіге қайтарылды, онда қараша айында Пел батпақтарында АҚШ әскерлеріне қарсы шабуыл жасады, бірақ осы шабуылдың нәтижесінде 30 танкты жоғалтты. Содан кейін ол Рур өзенінің батысында 10 000 сарбаз, 28 «Panther» танкысы және 14 «Panzer IV» танкысынан тұратын күшін қайта жинады. 15-ші танкілік-гренадерлік дивизияның бөлімдерімен бірге 9-шы танкілік дивизия Пуффендорф-Иммендорф аймағында АҚШ-тың 2-ші бронетанкілік дивизиясымен алты күндік қатал шайқас жүргізіп, 76 танкты жойды және 1300 сарбазды жарақаттады, ал өзі 1100 сарбаз бен 86 танкты жоғалтты. 1945 жылдың басында дивизия Эйфель таулары маңында одақтастармен шайқасты. Сондай-ақ, ақпан айында Эрфт өзені маңындағы шайқастарға қатысты, онда оның бронетанкілік күші 29 танк пен 16 шабуылдық зеңбірекке дейін азайды. Айдың соңында Рейн өзенінің үстіндегі Ремаген көпіріне қарсы шабуыл жасады, бірақ Ремаген көпіріне жете алмады. Осы шайқастың соңында дивизияда 600 сарбаз бен 15 танк қалды. Дивизия қаланы шабуылдан қорғауға тырысты, бірақ американдық күштерге қарсы алға жылжуға мүмкіндік таппады. Сәттілікке жете алмаған шабуылдан кейін, қираған 9-шы танкілік дивизияға күшті одақтас күштер қарсы шабуыл жасады. Дивизия американдықтармен Кельн қаласының орталығында шайқасты, бірақ тез қайта шегінді, ал дивизия командирі қаза тапты. Дивизияның қалдықтары Рейн өзенінен қашып құтылуға тырысты. Соңынан болған шайқастарда әлсіз құрама ақыры құлдырады. Дивизияның қалған бөлігі Рур қапшығына ілікті, 1945 жылдың сәуірінде американдық күштерге берілгенге дейін B армия тобының оңтүстік қанатында шегініс жасап, үлкен шығындарға ұшырады. Осы уақытқа дейін дивизияның әлсіреген сарбаздарында оқ-дәрі мен жанармай қалмады, ал қалған әскерлер қарсылық көрсетпей берілді. Дивизия кейін де қысқа уақытқа дейін өмір сүрді; Дивизияның адъютанты майор Халле кішкентай шайқас тобымен Рур қоршауынан қашып, Харц тауларында 11-ші армияға қосылды. 1945 жылдың 26 сәуірінде Батыс ОБ-ның неміс командирлері 9-шы танкілік дивизияны таратып, оның тірі қалғандарын басқа бөлімдерге сіңіріп алды.

Командирлердің лауазымдары:
Генерал-лейтенант Альфред Риттер фон Хубицки 3 қаңтар 1940 – 14 сәуір 1942
Генерал-лейтенант Йоханнес Басслер 15 сәуір 1942 – 26 шілде 1942
Генерал-майор Генрих Герман фон Хюльсен 27 шілде 1942 – 3 тамыз 1942
Генерал-лейтенант Вальтер Шеллер 4 тамыз 1942 – 21 шілде 1943
Генерал-лейтенант Эрвин Йоллас 22 шілде 1943 – 20 қазан 1943
Генерал-майор доктор Йоханнес Шульц 20 қазан 1943 – 27 қараша 1943
Оберст Макс Сперлинг 27 қараша 1943 – 28 қараша 1943
Генерал-лейтенант Эрвин Йоллас 28 қараша 1943 – 10 тамыз 1944
Оберст Макс Сперлинг 10 тамыз 1944 – 2 қыркүйек 1944
Генерал-майор Герхард Мюллер 3 қыркүйек 1944 – 16 қыркүйек 1944
Генерал-майор Харольд Фрейлер фон Эльверфельдт 16 қыркүйек 1944 – 28 желтоқсан 1944
Генерал-майор Фридрих Вильгельм фон Меллентин 28 желтоқсан 1944 – ақпан 1945
Генерал-лейтенант Харольд Фрейлер фон Эльверфельдт ақпан 1945 – 6 наурыз 1945
Оберст Хельмут Золленкопф 6 наурыз 1945 – 18 сәуір 1945