Лорш Евангелиясы: Алтынмен жазылған көне кітап

Кіріспе

Латын тіліндегі жарықтандырылған Ізгі хабарлар кітабы, Лорш алтын кодексі немесе Лорш Ізгі хабарлары (Biblioteca Apostolica Vaticana, Pal. lat. 50, және Alba Iulia, Biblioteca Documenta Batthyaneum, s. n.) – 778 және 820 жылдар аралығында латын тілінде жазылған, шамамен Карл Ұлының Франк империясын билеу кезеңімен сәйкес келетін жарық евангелие. Қолжазба да, мұқабадағы қашап жасалған піл сүйегі панельдері де осы кезеңдегі өнерден сақталған сирек және маңызды туындылар болып табылады. Әртүрлі түпнұсқа бөліктердің қазіргі орналасқан жері:
Батианн кітапханасы, Альба-Юлия, Румыния: Матай және Марк Евангелиялары, сондай-ақ канондық кестелер мен кіріспе материалдар.
Ватикан кітапханасы: Лұқа және Жохан Евангелиялары, және артқы мұқабадағы піл сүйегі панельдері.
Виктория және Альберт мұражайы, Лондон: алдыңғы мұқабадағы піл сүйегі панельдері (Inv. Nr. 138–1866).

Тарих

Ол алғаш рет Лорш аббаттығында (Германия) тіркелген, оған арнап жазылған болуы мүмкін, және 830 жылы Абат Адельунг басшылығымен жасалған аббат кітапханасының каталогында Evangelium scriptum cum auro pictum habens tabulas eburneas деп аталған. Қолжазбадағы алтын әріптері мен Лорштағы орналасқан жерін ескере отырып, ол Codex Aureus Laurensius деп аталды. Х және ХІ ғасырларда Лорш кітапханасы әлемдегі ең жақсы кітапханалардың бірі болды. XVI ғасырда қолжазба Гейдельбергке әкелінді (Отто Генрих кітапхана мазмұнын Гейдельбергке көшіріп, 1563 жылы Лорш таратылғанға дейін танымал Bibliotheca Palatina-ны құрды), ол 1622 жылы Отыз жылдық соғыс кезінде ұрланды; оңай сату үшін кодекс екіге бөлініп, мұқабалары жыртылды. Көркем суреттермен безендірілген алғашқы бөлігі Мигацци кітапханасына жетті, содан кейін епископ Игнац Баттианиге (1741 – 1798) сатылды. Бұл бөлім қазір Румынияның Альба-Юлия қаласында орналасқан және епископ құрған Батианум кітапханасына тиесілі. Екінші бөлігі Ватикан кітапханасында сақталады. Алдыңғы мұқабасы, классикалық стильдегі Мәсіхтің аңдар мен бас періштелердің үстінен басып тұрғанын бейнелейтін әйгілі піл сүйегінен жасалған мүсіндерімен, Ватикан мұражайында, ал артқы мұқабасы, төменгі жағында әулиелер, періштелер және Мәсіхтің тууы бейнеленген Құдай ана мен бала, Лондонның Виктория және Альберт мұражайында. Лорш Евангелиясының артқы мұқабасы бес бөлікке бөлінген, ортасында тақ отырған Құдай ана мен баланың бейнесі, ал екі жағында Жақия және Зәкәрияның суреттері бар. Сол жақта Жақия кітап ұстаса, оң жақта Зәкәрия құрбандық шашу үшін хош иіс ұстап тұр. Жоғарғы бөлігінде екі періште ұстап тұрған Мәсіхтің бюсті салынған дөңгелек медальон бар. Төменгі бөлігінде Жүсіп, Мәриям және бала Мәсіхтің шүгіледе жатқан суреті бейнеленген. Бұл - Мәсіхтің Бейт-Лехемде дүниеге келгенінің көрінісі. Суреттердің архитектуралық аркалар ішіндегі орналасуынан олардың барлық кеңістікті алып тұрғандай көрінеді. Суреттегі адамдардың иықтары, құрсақтары мен жамбастары дөңгелектелген, ал денелерінің төменгі жартысы тік сызықты киімдермен жабылған. Қолжазбаның толық цифрлық нұсқасы көптеген көздерден онлайн режимінде қолжетімді. 2023 жылдың мамыр айында қолжазба ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік естелік тізіміне» енгізілді.

It was first recorded in Lorsch Abbey (Germany), for which it was presumably written, and where it was mentioned as Evangelium scriptum cum auro pictum habens tabulas eburneas in the catalogue of the Abbey's library, compiled in 830 under Abbot Adelung. Considering gold letters in the manuscript and its location at Lorsch, it was named the Codex Aureus Laurensius. In the tenth and eleventh centuries, the library of Lorsch was one of the best libraries of the world. In the 16th century the manuscript was taken to Heidelberg (Otto Heinrich removed the contents of the library to Heidelberg, creating the famous Bibliotheca Palatina, just prior to Lorsch's dissolution in 1563), from whence it was stolen in 1622 during the Thirty Years' War; in order to be easy to sell, the codex was broken in two and the covers torn off. The richly illustrated first half reached the Migazzi Library and after that was sold to Bishop Ignác Batthyány (1741 – 1798). This section is now in Alba Iulia, Romania, and belongs to the Batthyaneum Library founded by the bishop. The second half is in the Vatican Library. The front cover, with famous ivory reliefs in a classicising style of Christ treading on the beasts and archangels, is in the Vatican Museums, and the back cover, with the Virgin and Child with saints, angels and a Nativity of Christ below, is in the Victoria and Albert Museum in London. The back cover of the Lorsch Gospels is divided into five panels, with a representation of the Virgin and Child seated on a throne in the center and John the Baptist and Zacharius on the sides. John the Baptist is on the left holding a scroll, while on the right Zacharius is holding incense. In the top panel there is a circular medallion framing a bust of Christ held up by two angels. In the bottom panel is a depiction of the Nativity, with Joseph, Mary, and the Christ Child in a manger. This is the scene of the birth of Christ in Bethlehem. Judging from the placement of the figures within the architectural arches, it looks as if they are taking up all of the space. The figure's shoulders are rounded as well as their stomachs and thighs, and the bottom halves of their bodies are covered by their linear drapery. A full digital version of the manuscript is available online from a number of sources. In May 2023, the manuscript was inscribed on the UNESCO Memory of the World Register.