Кіріспе
Роберт Сильвербергтің 1969 жылғы романы "Лабиринттегі адам" – американдық жазушы Роберт Сильвербергтің ғылыми фантастика романы. Алғаш рет 1968 жылдың сәуір және мамыр айларында "Worlds of If" журналында бөлім-бөлім жарияланып, келесі жылы кітап дүкендерінде толық нұсқасы жарық көрді. Роман, өзінің бақылана алмайтын психикалық қабілеттері салдарынан басқа адамдармен қалыпты қарым-қатынас жасауға шамасы келмейтін адамның тарихын айтады. Роман Софоклдің "Филоктет" пьесасынан шабыттандырылған, онда Одиссей, Неоптолем және Филоктет рөлдерін тиісінше Бордман, Роулинс және Мюллер сомдады. Роман оқшаулану және әлеуметтік шеттелу тақырыптарын қамтиды, ал психикалық күштерді адамдар арасындағы қарым-қатынастың метафорасы ретінде пайдаланады. 1968 жылы АҚШ-та "Архитектуралық кедергілер туралы" заң қабылданды, ол мемлекеттік ғимараттардың мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қолжетімді болуын міндеттеді. Сол жылы Сильверберг "Лабиринттегі адам" романын бөлім-бөлім жариялады, ол 1969 жылы кітапқа айналдырылды. Жаңа толқын әдебиетіне тән ерекшелік ретінде, романның ішінде мүмкіндігі шектеулі адам бейтаныс, лабиринт тәрізді қаланы мүмкіндігі бар қоғамды қабылдамау үшін пайдаланады. Сильверберг "Филоктетте" талқыланған мүгедектік туралы ежелгі көзқарастарды қайта қарастырып, қазіргі заманғы мүгедектік мәселелерін атап өту және оларды, көрінетіндей, бұл ұғымды жойған утопиялық болашаққа проекциялау үшін пайдаланды. Осылайша Сильверберг "процесс, қабілет және мүгедектік өткен, қазіргі және болашақта жеке және ұжымдық адамдық идентитітін қалай құрастырып, проблемаға айналдыратынын" көрсетті. :143
The Man in the Maze is a science fiction novel by American writer Robert Silverberg, originally serialized in the magazine Worlds of If in April and May 1968, and published in bookstores the following year. It tells the tale of a man rendered incapable of interacting normally with other human beings by his uncontrollable psychic abilities. The novel is inspired by Sophocles' play Philoctetes, with the roles of Odysseus, Neoptolemus and Philoctetes played by Boardman, Rawlins, and Muller, respectively. The novel deals with themes of isolation and social alienation, using psychic powers as an allegory for human interaction. In 1968, the United States adopted the Architectural Barriers Act, which mandated that public buildings be accessible to people with disabilities. In the same year, Silverberg published The Man in the Maze, in serial form, with it being novelized in 1969. In a typical literary reversal of the New Wave, in the story, a disabled man uses an alien labyrinthine city to reject abled society. Silverberg reframed the ancient notions of disability discussed in Philoctetes in order to highlight contemporary debates of disability and project them into a utopian future that had apparently eliminated the notion. In doing so Silverberg stressed how "process, ability and disability come to construct and problematize both individual and collective human identity for the past, present, and future". :143
Silverberg employed similar techniques in Dying Inside.
Сильверберг "Іштен өліп бара жатқанда" романында да ұқсас тәсілдерді қолданды.
The Man in the Maze is a science fiction novel by American writer Robert Silverberg, originally serialized in the magazine Worlds of If in April and May 1968, and published in bookstores the following year. It tells the tale of a man rendered incapable of interacting normally with other human beings by his uncontrollable psychic abilities. The novel is inspired by Sophocles' play Philoctetes, with the roles of Odysseus, Neoptolemus and Philoctetes played by Boardman, Rawlins, and Muller, respectively. The novel deals with themes of isolation and social alienation, using psychic powers as an allegory for human interaction. In 1968, the United States adopted the Architectural Barriers Act, which mandated that public buildings be accessible to people with disabilities. In the same year, Silverberg published The Man in the Maze, in serial form, with it being novelized in 1969. In a typical literary reversal of the New Wave, in the story, a disabled man uses an alien labyrinthine city to reject abled society. Silverberg reframed the ancient notions of disability discussed in Philoctetes in order to highlight contemporary debates of disability and project them into a utopian future that had apparently eliminated the notion. In doing so Silverberg stressed how "process, ability and disability come to construct and problematize both individual and collective human identity for the past, present, and future". :143
Silverberg employed similar techniques in Dying Inside.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Іс-әрекет болашақта орын алады. Басты кейіпкер – Ричард Мюллер, зейнеткер дипломат, ол адамдар тұрмайтын Лемнос планетасында адамзаттан жасырынуға мәжбүр болады. Ол сол жерде, жойылып кеткен нәсілдер салған ежелгі қала лабиринтінің ортасында өмір сүреді. Лабиринттің сыртқы аймақтары орталық аймаққа кіруді болдырмау үшін қауіпті тұзақтарға толы. Өмірінің басында ол адал түрде адамзатқа қызмет етіп, жүздеген әлемдерге сапар шегіп, қиындықтар мен қауіп-қатерлерге төтеп берді. Карьералық дипломат Чарльз Бордман оны Бета-Гидри IV планетасының тұрғындарымен байланыс орнатуға шақырды – галактикадағы осы күнге дейін ашылған жалғыз ақылды шетелдік раса. Мюллер Гидрада бес ай өткізгеннен кейін, жергілікті тұрғындармен ешқандай мағыналы байланыс орнатуға ұқсамай, басқа адамдар оған жақын бола алмайтынын байқады, себебі ол шыдамсыз психикалық ықпал ететін өріс шығаратын еді. Оның ішкі сезімдері жанындағыларға толық ашылып, оларға шыдамсыз ауырсыну сыйлады. Жер ғылымы Мюллердің миынан шығатын осы эманациялардың шығу тегін түсіндіре алмады және ол өз еркімен оқшауланып кетті. Бірақ тоғыз жылдан кейін Бордман оның өзі таңдаған оқшаулануын бұзады. Лабиринттің қауіпті тұзақтары алдымен робот-дрондармен, содан кейін еріктілермен еніп өтіледі, олардың көптегені қаза табады. Мюллердің қайтыс болған досының ұлы Нед Роулинс онымен байланыс орнатады және Бордманның тапсырмасымен оны лабиринттен шығару үшін емдеуді уәде етеді. Мюллер келіседі, бірақ Роулинстің санасы оны Мюллерге өзі білетін шындықты айтуға мәжбүр етеді: тек Мюллер ғана басқа галактикадан келген, адамзат өркениетін жоюға асығысқан шетелдіктермен байланыс орнатуға қабілетті. Алты адам әлемі басылып алынған, адамдар зомби құлдарға айналған. Шетелдіктер адамдардың саналы тіршілік екенін түсінбегендей көрінеді. Шетелдіктердің дене мөлшері өте үлкен, олар телепатиялық байланыс арқылы қарым-қатынас жасайды, физикалық тұрғыдан өте шектеулі, бірақ бүкіл планеталардың тұрғындарын құл қыла алады. Тек бір адам ғана – телепатиялық сәуле шығара алатын Мюллер – олармен байланыс орнатуға мүмкіншілігі бар; бірақ оның тәжірибесі оны кез келген шетелдіктермен, тіпті адамзаттың өзімен байланысқа түсуге күшті қарсылық білдіруі мүмкін. Бордманмен болған драматикалық кездесуден кейін Мюллер шетелдіктермен кездесуге келіседі. Ол галактиканың шетіне ұшып, шетелдік кемеге кіреді, онда оның бүкіл санасы шетелдіктермен зерттеледі. Қайтып келгенде Мюллер Роулинспен кездеседі және оның ықпал өрісінің жойылғанын біледі. Бірақ Роулинстің көңілі қалғандықтан, Мюллер Жерге, оның жайлылығы мен ләззатына оралудың орнына лабиринтке қайта оралуға шешім қабылдайды. Әлемге хабардар Бордман бірнеше жылдан кейін ол қайта шығатынына сенімді, бірақ Роулинс олай ойламайды. Әңгіменің соңында біз шетелдік өркениетпен байланыстың нәтижесі не болғанын, немесе Мюллермен не болғанын білмейміз. Осы уақытта Роулинс Мюллердің және одан бұрынғы көптеген бейсақтық саяхатшылардың ізімен қадам басып, ежелгі теңізшілерден бастап романның алыс болашағындағы ғарышкерлерге дейін жүріп жатыр. Соңғы сөйлемдер: "Ол қызды қатты құшақтады. Бірақ ол таң атпай-ақ кетіп қалды".