Кіріспе

Канадалық адам Уильям Брайджес – кісі өлтіргені үшін ұсталған канадалық азамат. Оның ұсталуы Канада Жоғарғы Сотының Р v Brydges ісіне алып келді, бұл іс тұтқынның міндетті адвокатқа қол жеткізу құқығын қарастырды. Оның ісі Канаданың құқықтық прецеденті болды және Канада Жоғарғы Соты оның ақталу үкімін қолдағаннан кейін үлкен дау-жанжал тудырды. Оған заңгерлік көмек алу құқығы туралы хабарланбағандықтан, ол заңгерге қол жеткізуден айырылды, себебі ол полицияға өзінің адвокатқа төлей алмайтынын айтқан. Бұл іс бүкіл елде үлкен әсер етті, соның салдарынан барлық полиция қызметкерлері ұсталған адамды, оның қаржылық жағдайына қарамастан, заңгерлік көмек алу мүмкіндігі туралы міндетті түрде хабардар етуге тиіс болды.

Тұтқындау

Уильям Бриджес 1985 жылғы 16 желтоқсанда 1979 жылғы 29 наурызда болған миссис МакЛеодты өлтіру ісіне байланысты тұтқындалды. Бриджес кісі өлтіру кезінде 16 жаста, ал тұтқындалған кезде 22 жаста болған. Ол Альбертада тұрса да, Манитоба штатының Стратклер қаласында өгей әкесіне қонаққа барғанда тұтқындалды. 1985 жылғы 16 желтоқсанда Эдмонтон қалалық полициясының детективі Харис және Корольдік Канадалық шаруа полициясының капралы Мунро Уильям Бриджесті тұтқындады. Бриджес жақын жердегі полиция бөліміне (Манитобада) сұраққа алу үшін жеткізілді.

Сұрақ қою

Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасына сәйкес, Бриджестің адвокатпен сөйлесуге және осы құқығы туралы хабардар болуға құқығы болған. Хартада белгіленгендей, Бриджеске алдымен тұтқындалу себебі түсіндірілді. Содан кейін детектив Бриджеске: «Қалауыңызша, осы жерден біреуге телефон соғып көре аласыз. Егер білсеңіз» деді. Бриджес ешқандай адвокатты білмейтінін айтқанда, детектив Харрис оның біреуге қоңырау шалуға тырысқысы келе ме деп сұрады. Бриджес Манитобада заңдық көмек көрсету қызметтері бар ма деп сұрады, ал детектив Харрис: «Манитобада заңдық көмек жүйесі бар деп ойлаймын. Мен онымен таныс емеспін, бірақ…» деп жауап берді.

Бриджес: «Төлей алмаймын ғой, сонда? Міне, мәселе сол» деді және сол кезде адвокатпен сөйлескім демейтінін айтты. Сұраққа алу барысында Бриджес кісі өлтірілген жерден кейбір заттарды алып кеткенін мойындады.

Сот

Бриджестің ісі Альберта Корольдік сотының құрметті төрешісі Аллан Вачович алқамен бірге 1987 жылдың 12 қаңтарынан 20 қаңтарына дейін қарады. Прокуратура төртінші күнге дейін жағдаяттық дәлелдерді ұсынды, содан кейін Бриджестің полицияға берген мәлімдемелерінің қабылдануын тексеру үшін сот отырысы өтті. Осы кезде сот судьясы Бриджестің Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының 10(b) бабындағы құқығы бұзылғанын анықтады. Бриджестің адвокаты істі алқадан алып тастау туралы өтініш жасады, себебі дұрыс нұсқау алған ақылға қонымды алқа кінәлі деп үкім шығаратын дәлел жоқ еді. Прокуратура өтініш бойынша ешқандай ұсыныс жасамады, ал сот судьясы өтінішті қарастырғаннан кейін алқабилерге зейнетке шығып, кінәсіз деп шешім шығаруға бұйрық берді. Алқабилер кінәсіз деп шешім шығарды. Уильям Бриджестің бастапқы ақталуы Канада Жоғарғы сотымен бекітілді, олар Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының 24(2) бабы бойынша тергеу кезінде алынған дәлелдерді жоққа шығару туралы бастапқы сот судьясының шешімімен келісті. Судья оған адвокатқа құқығы берілмегенін мәлімдеді; оның орнына, ол адвокатты білсе немесе оны алуға мүмкіндігі болса ғана бұл құқық беріледі деп айтылды. Осы хартаны бұзу фактісіне байланысты судья дәлелдерді қабылдау әділдік жүйесінің беделін түсіруі мүмкін деген шешімге келді. Дәлелдер қабылданбады, себебі полиция Бриджестің заңдық көмек алу құқығы туралы хабардар етуге міндетті болды.

Шағым

Кейіннен бұл іс Альберта апелляциялық сотында қайта қаралып, жаңа сот отырысын дайындауға бұйрық берілді. Апелляцияда судья Бриджес адвокатқа құқығынан бас тартпағанын, керісінше, Бриджес пен полиция арасындағы әңгіменің жағдайына байланысты, ол жай ғана адвокаттың ақысын ойластырғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, судья Бриджес өзінің Конституциялық құқықтарын түсінбегенін және олардан бас тарта алмайтынын, себебі полиция оны заңгерлік көмек алу құқығы туралы хабардар етуге міндетті болғанын айтты.