Кіріспе
R v Hundal [1993] 1 S. C. R. 867 – Канада Жоғарғы Сотының маңызды істерінің бірі болып табылады, онда сот қылмыстық құқық бұзушылықтарында субъективті түрде дәлелденген кінәлі ниеттің (mens rea) қатаң талабынан шегінудің алғашқы белгілерін көрсетті.
Өмірбаян
Айыпталушы, мырза Хундал, Ванкувер қаласының орталық бөлігінен артық жүк тиелген, жылдамдық режимін бұзып жүк таситын көлікті басқарып келе жатқан. Мырза Хундал қызыл жарыққа өткен кезде қиылысқа кіргенде, жасыл жарықпен қиылысқа кірген көлікпен соқтығысып, оның жүргізушісі қаза тапты. Айыпталушы қиылысқа сары жарықпен кіргенін және тоқтауға уақыты болмағанын мәлімдеді. Алайда, сот судьясы бірнеше куәгерлердің көрсетулеріне сүйене отырып, бұл уәжді қабылдамады. Мырза Хундал Қылмыстық кодекстің 249(1) бабы бойынша қауіпті жүргізу салдарынан адам өліміне себеп болды деп танылды. Оның Британ Колумбиясының апелляциялық сотына берген шағымы қабылданбады.
Ойлау
Соттың көпшілік пікірін білдірген судья Питер Кори, қылмыстық ниет қылмыстың сипатына қарай субъективті немесе объективті түрде дәлелденуі мүмкін екенін мойындады. Қаралып отырған қылмыстық құқық бұзушылық оны қоршаған жағдайлардың барлығын ескере отырып, объективті түрде бағалануы керек. "Фактыны анықтаушы, айыпталушының жағдайындағы ақылға қонымды адамның сақтаған қамқорлық деңгейінен бұл мінез-құлықтың айтарлықтай алшақтығына көз жеткізуі тиіс." [көмескі басылған] Осы түзетілген объективті стандарт бойынша мырза Хундалдың қоғамдық қауіпсіздікке қауіпті тұрде көлік жүргізгені анықталды.
Талдау
Бір жүк көлігінің жүргізушісі қызыл шамға қарамастан өткеніне байланысты басқа көліктің жүргізушісі қаза тапты. Істің мән-жайлары маңызды емес, олар тек Жоғарғы Сотқа Қылмыстық кодекстің 249(1) бабында қарастырылған қауіпті жүргізу айыпталуы объективті немесе субъективті бағалануға тиіс пе, деген мәселені қарау қажеттігін тудырады. Сот судьялары бұл мәселені объективті бағалау қажеттігі туралы бірауыздан келісті, бірақ олар осы шешімге қалай келгендері бойынша пікірлері әртүрлі болды. Көпшілік (алты судья), төрағасы судья Сопинка, мына пікірді білдірді: жүргізуге қатысты құқық бұзушылықтардың сипаты өзгертілген объективті сынақтың орынды екенін көрсетеді. Олар келесі себептерді атады:
Лицензия алу талабы – әрбір жүргізуші лицензия алғанға дейін оның дене және психикалық жағдайы жүргізуге қабілетті екенін дәлелдеуі керек. Бұдан бөлек, бұл барлық жүргізушілерге қажетті сақтық шараларының талаптарын білетінін растайды. Сонымен қатар, жүргізушілер жүргізу қызметін өз еркімен таңдайды және осылайша жауапкершілікке келеді. Осыған байланысты, субъективті ниетті анықтау үшін маңызды жеке факторларды қарастыру қажет емес, себебі лицензия алған жүргізушілердің орындауы тиіс белгілі бір стандарттар бар. Жүргізудің автоматты және рефлекстік сипаты – жүргізудің өзі көбінесе автоматты түрде жүзеге асады, сондықтан жүргізушінің нақты бір уақыттағы ой-сезімін анықтау мүмкін емес. Сондықтан, егер жүргізушінің мінез-құлқы объективті түрде қауіпті болса, оның жол апаты кезінде жүргізу тәсілін ойламағаны үшін ақталуы – ақылға сыймас нәрсе. Статистика – автокөлік құралдарын пайдалану салдарынан болатын көптеген қайғылы өлім мен денсаулыққа зиян келтіру деректері жүргізушілердің мінез-құлқын бақылау қажеттігін көрсетеді. Сондықтан, жүргізушілердің мінез-құлқын реттеуге бағытталған тиімді заңнаманың болуы өте маңызды, ал объективті сынақ осы мақсатқа жету үшін қажет. Объективті сынақтың қаталдығын азайту үшін судьялар оны судья Уильям МакИнтайрдің R v Tutton ісінде ұсынған өзгертілген объективті сынақ арқылы енгізуді ұсынды. Бұл сынақ вакуумда емес, оқиғаның мән-жайларымен байланыста жүргізілуі керек. Бұл сотқа аурудың кенеттен басталуы және адамның осындай әлсіздігін, сондай-ақ қауіпті жүргізудің объективті дәлелдерін ескеруге мүмкіндік береді. Осылайша, сот айыпталушының мінез-құлқы объективті түрде қарағанда "халыққа қауіпті" деп танылса, оны кінәлі деп тануы мүмкін. Егер айыпталушы аурудың кенеттен басталуы сияқты түсіндірме берсе, сот оның кінәлі екенін анықтау үшін, ұқсас жағдайда ақылға қонымды адам осы қауіптің және оның салдарының бар екенін білуі керек еді. Судья Маклаклин (Ламер келіседі) жоғарыда аталған судьяның өзгертілген объективті сынауға қатысты көзқарасына келіседі, бірақ процеске қатысты пікірлері әртүрлі. Ол барлық мән-жайларды, соның ішінде айыпталушыға қатысты жеке жағдайларды, мысалы, күтпеген жүрек ұстамасын немесе эпилепсиялық ұстаманы ескеру қажеттігіне келіседі. Алайда, ол қандай да бір аурудың (немесе оның бақылауынан тыс жағдайдың) салдарынан көлік құралын басқара алмайтын адамның жағдайын қарастырғанда, қылмыстық құрамының (actus reus) толыққанды еместігін анықтау дұрыс болар еді. Ол аурудың басталуы және одан кейінгі жүргізудің ерікті емес әрекет екенін көрсетеді. Егер әрекет ерікті болмаса, қылмыстық құрамын анықтау мүмкін емес. Осылайша, машина жолдан шығып бара жатқанда ақылға қонымды адам не ойлаған, не ойламағаны туралы мәселені қараудың қажеті жоқ, тіпті айыпталушының не ойлағаны немесе ойламағаны туралы мәселені де қараудың қажеті жоқ.
Statistics – the statistics which demonstrate that all too many tragic deaths and disabling injuries flow from the operation of motor vehicles indicate the need to control the conduct of drivers. There is, therefore, a compelling need for effective legislation which strives to regulate the manner of driving, and the objective test is essential for that. To mitigate the harshness of the objective test, the justices suggested its institution through, what they termed, the modified objective test – which Justice William McIntyre had suggested in R v Tutton. The test must not be applied in a vacuum, but rather, in the context of the events surrounding the incident. This enables the court to take into account the sudden and unexpected onset of disease and similar human frailties as well as the objective demonstration of dangerous driving. Thus, the trier of fact may convict if satisfied that, viewed objectively, the accused was, in the words of the section, driving in a manner that was “dangerous to the public " In making the assessment, the trier of fact should be satisfied that the conduct amounted to a marked departure from the standard of care that a reasonable person would observe in the accused's situation. If an explanation is offered by the accused, such as a sudden and unexpected onset of illness, then in order to convict, the trier of fact must be satisfied that a reasonable person in similar circumstances ought to have been aware of the risk and of the danger involved in the conduct manifested by the accused. Justice McLachlin (Lamer concurring) agrees with the above justice's approach to a modified objective test but differs as to the process. She agrees that all relevant circumstances, including those personal to the accused should be considered, such as any unexpected heart attacks or epileptic seizures. However, she believes that the better analysis of someone who is unable to control their motor vehicle because of the onset of some disease (or something beyond their control) should be that the actus reus element is not established. She argues that the onset of the disease and the subsequent erratic driving amounts to an involuntary act. The actus reus of the offence cannot be established unless the act is voluntary. Thus we need not reach the question of what a reasonable person would have been thinking or adverting to as the car goes off the road, much less what the accused was in fact thinking or not thinking.