Канада Жоғарғы Сотының «constructive murder» ісі және қылмыстық кодекстің конституциялық ережелері
R v Vaillancourt
Канада Жоғарғы Сотының маңызды ісі: құқықтық құқық бұзушылық және өлтіруге қатысты конституциялық мәселелер. Mens rea және объективтік кінә қарастырылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
R v Vaillancourt, [1987] 2 S. C. R. 636, – Канада Жоғарғы Сотының қылмыстық кодекстегі "жасалма кісі өлтіру" ұғымының конституциялықтығына қатысты маңызды ісі. Сот, кісі өлтіру сияқты, айқын "беделсіздік" тудыратын қылмыстар үшін, өлімді жекелей алдын ала білудің психикалық элементін дәлелдеу қажеттігін көтерді, бірақ осы негізде шешім қабылдаудан бас тартты. Оның орнына, олар барлық қылмыстар кем дегенде объективті кінәнің болуын дәлелдеуді талап етеді, ал аталған нақты ереже осы талапқа жауап бермейді, демек қылмыстық кодекстің жасалма кісі өлтіру туралы қағидасы конституциялық емес деп танылды.
R v Vaillancourt, [1987] 2 S. C. R. 636, is a landmark case from the Supreme Court of Canada on the constitutionality of the Criminal Code concept of "constructive murder". The Court raised the possibility that crimes with significant "stigma" attached, such as murder, require proof of the mens rea element of subjective foresight of death, but declined to decide on that basis. Instead, they concluded that all crimes require proof of at least objective fault, that the particular provision at issue here did not meet that requirement, and therefore that provision of the Criminal Code for constructive murder was unconstitutional.
Өмірбаян
Иван Вейланкур досымен бірге бильярд залын тонауды жоспарлады. Тонау жасамас бұрын олар тек қана пышақ қолдануға келісіп алған. Бірақ, оның досы қарумен тонауға келгенде, Вейланкур оған оқтарды алып, қолғабына салып қоюын бұйырды. Тонау орын алғаннан кейін, Вейланкур досының залға қайта кіргенін көрді, сол жерде досы мен клиент арасында төбелес болды. Төбелес барысында клиент досының қаруынан атылып, кейін жарақатынан көз жұмды. Полиция Вейланкурды оқиға орнында ұстады, ал оның серігі қашып кетті. Вейланкур қылмыстық кодекстің 213(d) бабы (қазір күшін жойған) бойынша адам өлтіруде айыпталды, себебі Кодекстің 21(2) бабының 2-тармағы бойынша ол серіктес деп есептелді. 213(d) бабына сәйкес, тонау кезінде қару қолданып адам өлтірген адам, өлтіруді қасақана жасаған болса немесе өлімнің болатынын білген болса да, кінәлі деп танылады. Сотта оны кінәлі деп таныды, ал Квебек апелляциялық соты бұл үкімді күшінде қалдырды. Сот алдындағы мәселе – 213(d) бабы Хартияның 7-бабын немесе 11(d) бабын бұза ма, бұзбай ма деген сұрақ болатын. Вейланкур негізгі әділет қағидасы бойынша, айыпталушының қандай да бір деңгейде субъективті ниеті болмаса, қылмыс үшін жауапкершілікке тартылмауы керек деп мәлімдеді.
Yvan Vaillancourt and a friend planned to rob a local pool hall. Before the robbery they had agreed to only use knives. However, when his friend showed up for the robbery with a gun Vaillancourt made him take the bullets out and place them in his glove. Immediately after the robbery took place, Vaillancourt saw his friend go back into the hall where a fight broke out between his friend and a customer. In the struggle, the customer was shot with his friend's gun and later died of his wounds. Vaillancourt was caught by the police at the scene but his accomplice got away. Vaillancourt was charged with murder under s. 213(d) (now repealed) of the Criminal Code because he was considered an accomplice by operation under s.21(2) of the Code. Under s.213(d), a person using a weapon resulting in death while committing a robbery was guilty of murder, regardless of whether death was intended or of knowledge that death was likely to occur. He was convicted by a jury at trial, and the conviction was upheld by the Quebec Court of Appeal. The issue before the court was whether s.213(d) violated either s.7 or s.11(d) of the Charter. Vaillancourt argued that it was a principle of fundamental justice that no accused should be liable for an offence without showing some degree of subjective mens rea.
Соттың дәлелдеуі
Көпшілік дауыспен Ламер судьясымен Диксон, Эсти және Уилсон судьялары келісті. Сот осы қылмыстың құрамына кіретін элементтерді, сондай-ақ оған тағайындалатын жазаны қарастырды. Қастандық үшін жаза – автоматты түрде өмір бойына бас бостандығынан айыру, бұл қылмыскерге "беделсіздік" таңды. Ламер судьясы жеке пікірі ретінде айыпталушының моральдық жауапкершілігі қылмыстың жазасы мен оның салдарына пропорционалды болуы керек деген тұжырымды ұсынды, сондықтан қастандық сияқты қылмыстарда күмәндан тыс субъективті алдын ала білу дәлелденуі тиіс. Алайда, бұл мәселені шешу қажет болмады, өйткені кем дегенде объективті алдын ала білудің дәлелі болмаса, ешқандай қылмыс үшін сотталмау бұрыннан белгілі болған еді. Сот Ваянкурдың аргументін өзгертіп, осы ережеде тіпті объективті кінә элементінің қажет еместігін мойындады, оны Сот негізгі әділет қағидасы деп таныды. Осылайша, 213-баптың (d) тармағы өлімді алдын ала білуді талап етпегендіктен, ол негізгі әділет қағидасын бұзады, демек, Хартияның 7-бабын бұзады және 1-бап бойынша құтқаруға болмайды. Жоғары жаза/жоғары беделсіздік тудыратын қылмыстарда субъективті кінә болуы керек деген ұсынысты кейіннен Соттың көпшілігі қабылдады – R. v. Martineau, [1990] 2 SCR 633.
The majority was written by Lamer J. with Dickson, Estey, and Wilson JJ. concurring. The Court looked at the elements of the offence as well as the punishment that accompanies it. Punishment for murder was an automatic life sentence which produced a "stigma" upon the offender. Justice Lamer offered as his own opinion the view that because the moral blameworthiness of an accused must be proportional to the punishment and stigma of the offence, there were certain offences, such as murder, where there must be proof beyond a reasonable doubt of subjective foresight. However, it was not necessary to decide that point, because it had already been settled that no conviction for any offence could occur without proof of at least objective foresight. The Court modified Vaillancourt's argument to recognize that the provision did not even require an objective fault element, which the Court recognized to be a principle of fundamental justice. Thus, since s.213(d) did not require any foresight of death it was in violation of a principle of fundamental justice and so violated s. 7 of the Charter, and could not be saved under s.1. The suggestion that high punishment/high stigma offences must have subjective fault was later adopted by a majority of the Court in R. v. Martineau, [1990] 2 SCR 633.