Кіріспе

Британдық өзді-өзіне шабуыл салған теңіз апаты

Май аралы шайқасы – 1918 жылы Е.С.1 операциясы барысында болған апаттар сериясына берілген атау. Форт фиордындағы жақын орналасқан Май аралының атымен аталған бұл "шайқас" Солтүстік теңіздегі флоттық жаттығуларға Шотландияның Розит қаласынан келе жатқан Корольдік теңіз күштерінің кемелеріндегі қатарынан болған апаттардан тұрады. 1918 жылдың 31 қаңтары – 1 ақпаны аралығындағы тұманды түні сегіз кеме бес рет соқтығысты. Екі К класты суасты кемесі жоғалып, тағы төрт суасты кемесі мен бір жеңіл крейсер зақымданды. Апат салдарынан барлығы 105 британдық теңізші қаза тапты.

Номенклатура

Оқиғалар үшін «Battle» терминін қолдану – қара юмордың мысалы. Бұл оқиға Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болғанымен, жау әскерлері болған жоқ және шығындар толығымен жаңсақ оқиғалар салдарынан туындаған.

E.C.1 операциясы

1918 жылғы 31 қаңтарда түстен кейін шамамен қырық әскери кеме Шотландияның Форт фиртіндегі Розиттен Оркнидегі Скапа-Флоуға қарай бет алды, онда ертеңіне бүкіл Ұлы флоттың жаттығулары өтеді. Кемелер құрамында 5-ші шайқас эскадрильясы – үш линкор, 2-ші крейсерлік эскадрильясы – төрт крейсер, екі крейсер және K класты су асты кемелерінен құралған екі флотилия бар. K класты су асты кемелері, әсіресе, шайқас флотымен жұмыс істеуге арналған, сол кездегі шамамен 103 метрлік үлкен кемелер еді. Су асты кемелері бу турбиналарымен жабдықталған, бұл оларға флотымен бірге жүру үшін бетінде 24 түйінді жылдамдықпен қозғалуға мүмкіндік берді. Екі флотилия – 12-ші су асты кемелері флотилиясы, құрамында , , және , оларды капитан Чарльз Литтл жеңіл крейсер HMS Fearless басқарды, және 13-ші су асты кемелері флотилиясы, құрамында , , және , оларды командашы Эрнест Уильям Лейр эсминец HMS Ithuriel басқарды. Түн ашық, теңіз тыныш еді, бірақ ай әлі көрінбеді. Әр топ Май аралынан өтіп бара жатқанда, олар бағытты өзгертіп, жылдамдығын 20 түйірге дейін арттырды. Шамамен сағат 19:00-де Courageous Май аралынан өтіп, жылдамдығын арттырды, дәл сол кезде теңіз бетіне жуан тұман түсті. 13-ші су асты кемелері флотилиясы аралдан өткенде, су асты кемелерінің қатарына екі шам (мүмкін мина іздеуші теңіз траулерлері) жақындап келе жатқанын көрді. Флотилия олардан қашу үшін күрт солға бұрылды, бірақ үшінші кеме K14-тің рулі алты минутқа істемей қалды және кеме бағытынан шығып кетті. K14 және оның артындағы K12 кемелері де навигациялық шамдарын қосты. Ақырында K14-тің рулі босатылды және ол қатарына оралуға тырысты. Келесі су асты кемесі K22 тұмандықта флотилияның қалған бөлігін көре алмады және бағытынан шығып кетті, нәтижесінде сағат 19:17-де K14-ке соқтығысты, кеменің алдыңғы бөлігін қиратып, алдыңғы бөлігін бұзып, онда екі адам қаза тапты. Екі су асты кемесі де тоқтады және қалған флотилия осы оқиғадан хабарсыз теңізге қарай кетті. K22 флотилияны басқаратын крейсерге кодталған хабар жіберіп, портқа жете алатынын, бірақ K14 зақымданып, батып бара жатқанын хабарлады. Шамамен он бес минуттан кейін 2-ші крейсерлік эскадрилья аралдан және екі су асты кемесінен өтті. K22 капитаны қызыл түсті "Верри" сигналын беруге бұйрық берді, бұл төрт крейсердің үшеуі екі су асты кемесінен қашуына мүмкіндік берді. Алайда, Inflexible крейсері K22-ге сағат 19:43-те жанама соққы берді, содан кейін жолына жалғастырды. Соққыдан K22-нің алдыңғы 9 метрлік бөлігі тік бұрышпен бүгіліп, балласттық және жанармай бактерілері қирады, кеме тек басқару мұнарасы көрінетінше суға батты. Осы уақытта Ithuriel капитаны Лейр екі су асты кемесінің соқтығысуы туралы хабарды алды және оны шешіп, оларға көмектесу үшін кері бұрылды. Лейр сағат 20:40-та Австралиядағы флаг-офицерге кодталған хабар жіберіп, оларға не болып жатқанын ескертті: "K-12 және K-22 су асты кемелері соқтығысып, алдыңғы бөлігі зақымданды. Мен 13-ші су асты кемелері флотилиясымен оларға көмекке бара жатырмын. Май аралынан шығысқа қарай 18 миль қашықтықта". Бұл жағдайды өзгертіп, судағылардың кем дегенде біреуін құтқаруға мүмкіндік берген болар еді, бірақ сол кездегі технологияның жетілмеуі хабардың таралуы сағат 21:20-ға дейін кешіктірілді. Осы кезде 5-ші шайқас эскадрильясы үш линкор және олардың эсминецтері бұл аймақтан өтіп кетті, олар осы оқиғадан хабарсыз болды, ал кейбір эсминецтер судағы K17 кемесінің аман қалғандарын қағып өтті. Бастапқыда су асты кемесінде болған 56 адамның тек тоғызы ғана аман қалды, олардың біреуі жарақаттан кейін қайтыс болды. K17 экипажының 48 адамы қаза тапты. 75 минут ішінде екі су асты кемесі батып, үшеуі зақымданып, 105 адам қаза тапты. Лейрге қарсы K-17 жоғалғаны үшін салған кінәсі дәлелденбеді. Тергеу мен әскери сот жасырын ұсталды, көптеген ақпараттар 1994 жылға дейін жарияланбады. Су асты кемешілер қауымдастығы жыл сайын қаза тапқандарды еске алу рәсімін өткізеді. Екі су асты кемесінің орны, 100 метр қашықтықта және 50 метр тереңдікте көптен бері белгілі, бірақ қазірде мамандандырылған теңіз кеңесшілері EMU дайверлерімен ресми түрде тексерілді.