Швециядағы Бьёркеторп руна тасы (DR 360 U): 4,2 метрлік алып руна жазуы, 6-7 ғасырларда жасалған. "Апатты болжамдаймын" деген хабар бар. Руна тастар, тарих, археология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бьёркеторп рун тасы (DR 360 U) Швецияның Блекинге аймағындағы бірнеше обадан тұратын қабірлер жиынтығының бөлігі болып табылады, онда жеке тұрған және дөңгелек құраған менгирлер де кездеседі. Бұл әлемдегі ең биік рун тастарының бірі, оның биіктігі 4,2 метрді құрайды.
The Björketorp Runestone (DR 360 U) in Blekinge, Sweden, is part of a grave field which includes menhirs, both solitary and forming stone circles. It is one of the world's tallest runestones measuring 4.2 metres in height.
Жазуы
Рундар 6 немесе 7 ғасырда прото-норвег тілінде жасалған (Стентофен рун тасында ұқсас хабарлама бар). Ол екі жағында табылған. Ұзын емес хабарламада "Мен құрып кетуді көремін" немесе "құрып кету болжамы" деп айтылған сияқты. Екінші жағындағы хабарлама да даулы. Швед тілінде: "Mäktiga runors hemlighet dolde jag här, kraftfulla runor. Осы ескерткішті бұзған адам үнемі ашумен мазаланады. Оны опасыз өлім қуып жетеді. Мен апатты болжаймын".
The runes were made in the 6th or the 7th century and in Proto Norse (a similar message is given on the Stentoften Runestone). It is found on two sides. The shorter message appears to say "I foresee perdition" or "prediction of perdition". The message of the other side is also debated. Swedish: "Mäktiga runors hemlighet dolde jag här, kraftfulla runor. Den som bryter detta minnesmärke skall ständigt plågas av arghet. Svekfull död ska träffa honom. Jag spår fördärv".
Менхирлер
Руналық тас екі биік, жазуы жоқ менгирмен жұптасқан.
The runestone is paired with two high uninscribed menhirs.
Талдау
Көптеген ғалымдар бұл жазуды 7 ғасырға жатқызады және ол руналардың бір түрімен қашалған, олар Ескі Футарк пен Жаңа Футарк арасындағы аралық нұсқаны құрайды. Мысалы, Жаңа Футарктан h рунасымен бірдей пішінде келген a рунасын атауға болады. Бұл руна А әрпімен транслитерацияланады. Y әрпіне ұқсайтын k рунасы екі Футарк арасындағы және олардың ішіндегі өтпелі форма болып табылады. Осы сияқты аралық жазулардың саны көп. Блекингеден тағы үш жазу белгілі: Стентофтен рун тасы, Истаби рун тасы және 1728 жылғы Копенгаген өртінде жоғалған Гумарп рун тасы, ол Копенгагенге көшірілген болатын. Стентофтен, Истаби және Гумарп жазуларындағы атаулар арқылы оларды бір румен байланыстыруға болады, ал аталған есімдер басшыларға тән. Бьёркеторп рун тасында есімдер жоқ және ол басқаларынан ондаған шақырым қашықтықта орналасқан. Дегенмен, Бьёркеторп рун тасының олармен байланысы бар екені сөзсіз, себебі арнайы руналық пішіндерден басқа, Stentoften рун тасында да осы хабарлама келтірілген. Рун тастарын бір адам жасаған жоқ, сондықтан бұл рун тас 7 ғасырғы Блекингедегі белгілі бір дәстүрді көрсетеді. Стентофтен жазуымен салыстырғанда, Бьёркеторп тасындағы жазу толық, формальды және көне стильден кем. Ғалымдар рун тасының мақсатына келіспейді. Бұл рун тас – қабір және қарғыс оны қорғау үшін жасалған деген пікір бар. Алайда, 1914 жылы жүргізілген археологиялық қазбалар рун тасының немесе тас шеңберінің жанынан ешқандай зат таппады. Мұны жоққа шығару үшін, рун тасы кенотаф, яғни нақты жерлеу орнынан алыс орналасқан ескерткіш болуы мүмкін деген ұсыныс жасалды. Екінші ұсыныс бойынша, бұл Одинге немесе құнарлылыққа арналған киелі орын болған. Үшінші ұсынысқа сәйкес, рун тасы шведтер мен даниялықтар арасындағы шекараны белгілеген.
Most scholars date the inscription to the 7th century and it is carved with a type of runes that form an intermediate version between the Elder Futhark and the Younger Futhark. A characteristic example of this is the a rune which has the same form as the h rune of the younger futhark. This is the rune that is transliterated with A. The k rune, which looks like a Y is a transition form between and in the two futharks. There are quite a few intermediary inscriptions like this one. Three more are known from Blekinge, i. e. the Stentoften Runestone, the Istaby Runestone and the Gummarp Runestone, which was moved to Copenhagen and lost in the Copenhagen Fire of 1728. The Stentoften, Istaby and Gummarp inscriptions can be identified with the same clan through the names that are mentioned on them, and the names are typical for chieftains. The Björketorp Runestone lacks names and is raised some tens of km from the others. However, it is beyond doubt that the Björketorp runestone is connected to them, because in addition to the special runic forms, the same message is given on the Stentoften Runestone. The runestones were not carved by the same man, and so it appears that the runestone reflects a specific tradition in Blekinge during the 7th century. Compared to the Stentoften inscription, the one on the Björketorp stone has a fuller, more formal and less archaic style. Scholars are not in agreement on the purpose of the runestone. It has been suggested that the runestone is a grave and that the curse is intended to protect it. However, in 1914, there were archaeological excavations which did not present any finds either by the runestone or in the stone circle. To counter this, it has been suggested that the runestone is a Cenotaph, i. e. a memorial far from the real burial. A second suggestion is that it was a shrine for Odin or for fertility. A third suggestion is that the runestone marks a border between the Swedes and the Daner.