Кіріспе

Порт-Диксон (Негери Сембилан малай тілінде: Podeksen, Jawi:), көбінесе PD деп аталады, Малайзияның Негери Сембилан штатындағы Порт-Диксон ауданындағы жағажай курорты. Бұл Негери Сембилан штатының астанасы Серембаннан кейінгі екінші ірі қалалық аймақ. Қаланың басқаруын Порт-Диксон қалалық кеңесі (; MPPD) жүзеге асырады, бұрын 1928 жылдың 29 наурызынан 1950 жылдың 28 ақпанына дейін Порт-Диксон санитарлық кеңесі, 1950 жылдың 1 наурызынан 1979 жылдың 30 қарашасына дейін Порт-Диксон қалалық кеңесі, 1979 жылдың 1 желтоқсанынан 2002 жылдың 1 ақпанына дейін Порт-Диксон аудандық кеңесі деп аталған.

Тарих

Қала бұрын ағаш көмірін өндіргендіктен Аранг (малайша: "ағаш көмір") деп аталды. Бұрын жағалау жолының бірінші шақырымында көмір кені болған (содан Jalan Pantai деп аталды), бірақ кейіннен британдықтар оны шағын порт ретінде дамытты. Порт Диксон сондай-ақ Танджунг (малай: "мүйіс") деп те аталды, бұл қала орталығының кішкентай түбекте орналасқандығын көрсетеді. Ең көне дүкендер қазіргі Jalan Lama-дағы төрт дүкеннен тұрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бүгінгі Порт Диксон және жақын орналасқан Лукут сол кезде Келанг Луағының бір бөлігі болды, ол 1773 жылы Негери Сембиланның алғашқы құрамына кірген тоғыз әміршіліктің (луак) бірі еді. 1800 жылдардың басында ол Селангордың құрамына кірді. 1880 жылдың 30 шілдесінде Сингапурда Сұлтан Абдул Самад (сол кезде Селангор сұлтаны), Раджа Бот (Лукут ауданының билеушісі), Сунгай Уджонның Дато Келанасы және британдықтар кездесті, онда Селангор Лукут ауданын Сунгай Уджонға (кейін қазіргі Негери Сембилан) берді. 1820 жылдары Порт Диксон ауданындағы Лукут аймағында қалайы кені көп болды, ол қытай иммигранттары-кеншілерді тартты. Британдықтар бұл аймақты порт ретінде үлкен әлеуетке ие деп есептеді. Ол Пенгалан Кемпастағы портты басып озу үшін жоспарланған. Сол кездегі бас офицердің аты Диксон еді, содан кейін қала Порт Диксон деп аталды. Басқалары 1889 жылы Порт Диксон мен Пулау Арангты колониялық хатшы, Боғаз қоныстарының жоғары лауазымды шенеунігі сэр Джон Фредерик Диксон құрды деп мәлімдейді. Порт Диксон қарбалас сауда орталығына айналды. Порт Диксонның өсуі мен дамуын жеңілдету үшін теміржолдар салынды. Порт Диксон қарқынды дамығанмен, оның жағажайлары жақсы сақталған. 1933 жылдан бері Порт Диксонда Малайзия армиясының көптеген әскери лагерьлері орналасқан, мысалы, Армияның негізгі оқу орталығы (PUSASDA), Себатанг Карах, Сегентинг, Си Руса және Сунгала.

Экономика

Порт-Диксон – туризмге негізделген курортты қала. Дегенмен, қаланың экономикалық өсуіне үлес қосатын басқа да салалар бар. Нилай және Серембанмен бірге Порт-Диксон Малайзия Визия аңғарының бөлігі болып табылады. Бұл өсу дәлізі Негери-Сембилан штатының үкіметі бастамасымен құрылған және Негери-Сембиланның батыс жартысын дамытуға бағытталған, соның арқасында көрші жатқан Кланг аймағы мен Үлкен Куала-Лумпур аймағының дамуы толықтырылады. Порт-Диксон қаласындағы тұрғын үй және коммерциялық жылжымайтын мүліктерге жасалған мәмілелер соңғы айларда айтарлықтай қозғалыс көрсетті. NAPIC деректеріне сәйкес, тұрғын үйлердің орташа бағасы 270 000 RM, шаршы футына (PSF) бағасы 184,09 RM, бұл 1317 мәмілеге негізделген. Сол сияқты, коммерциялық мүліктердің орташа бағасы 480 000 RM, PSF 361,38 RM, бұл 67 мәмілеге негізделген. Бұл деректер NAPIC дереккөздерінен алынған соңғы 12 айдағы өткен мәмілелерді көрсетеді.

Мұнай және газ өндіру

Порт-Диксон жергілікті экономикаға маңызды үлес қосатын екі мұнай өңдеу зауытына ие. Shell Refining Company 1962 жылдан бері қызмет етеді, ал Petron (бұрынғы ExxonMobil Malaysia) 1963 жылы жұмысын бастаған тағы бір мұнай өңдеу зауытын пайдаланады. 2016 жылы Shell Refining Company компаниясының негізгі акционері өзгерді. Қазіргі күні, 2016 жылғы 22 желтоқсанға қарай, акциялардың басым бөлігіне Малайзия Хенгюан Интернешнл Лимитед (MHIL) компаниясы, 51,02 пайыз үлесімен иеленеді. Содан кейін Shell Refining Company Hengyuan Refining Company болып қайта аталды.

Туризм

Танжунг Гемұқтан Танжунг Туанға дейінгі ұзын жағажай жергілікті туристердің, әсіресе Кланг аңғарынан келгендердің демалыс орны болып табылады. Көптеген сингапурлықтар Порт Диксон және оның төңірегінде демалыс үйлеріне инвестиция жасады. Жылдар бойында туристік тартымдылықты пайдаланып, көптеген қонақ үйлер мен курорттар ашылды. 1990-шы жылдары Порт Диксон жаңа қонақ үйлер мен курорттарды жоспарлау және салу арқылы қарқынды дамыды. Алайда, 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы салдарынан көптеген жобалар тоқтап, Порт Диксон жағалауында көптеген аяқталмаған ғимараттар қалды. Бұл жартылай салынған курорттардың кейбіреулері әлі де тасталып кеткенімен, 2000-шы жылдардағы экономиканың жақсаруымен көптеген жобалар қайта жанданып, аяқталды.

Лукут

Лукут – Порт-Диксон қаласының солтүстік-шығыс шеткі ауданы. Жалпы алғанда, онда тұрғын үйлер, дүкендер, сауда орталықтары, қонақүйлер мен туристік тартымдылықтар бар. Аймақтағы көрікті орындардың қатарында Alive 3D Art Gallery және Wild West Cowboy Indoor Amusement park, 5D кинотеатры, Awake Horror Thrills, Skunk Show, балалар ойын-сауық орталықтары бар. 2018 жылы жасанды көлі бар Tasik Villa International Resort ашылды.

Теңізге байланысты

Үнді және Тынық мұхиттарын байланыстыратын Малакка бұғазы – Үндістан, Қытай және Индонезия әлемдегі ең көп халқы бар үш елі арасындағы ең қысқа теңіз жолы. Теңіз саудасынан шабыттанған экспаттар 1927 жылы Корольдік Порт Диксон Яхта клубын (RPDYC) құрды, ол бүгінге дейін шағын қайықтармен жүзу курстарын ұсынады және регаталар өткізеді. Көптеген адамдар білмейтіні, Малайзияның жас кемешілерді дамыту командалары, Optimist Dinghy деңгейінен бастап, RPDYC-де жаттығып, Port Dickson политехникалық институтына дейін жүзеді. Жаңа, бес жұлдызды "Адмирал Марина және демалыс клубы" яхташылар, желкенді қайықтар және сәнді лайнерлер үшін жақсы доктармен жабдықталған. Бұл Raja Muda Selangor халықаралық регатасы, Royal Langkawi халықаралық регатасы және Таиландтың Пхукет Кингс Кубогы регаталарына қатысатын жарыс желкенді қайықтары үшін транзиттік пункт. "Адмирал Марина" 2009 жылғы АСЕАН Пара ойындарының және 2006 жылғы FESPIC ойындарының мүгедектер арасындағы жүзу жарысын қабылдады.

Сауда

2016 жылы қалада халыққа қызмет ететін шамамен сегіз сауда орталығы болды. Порт-Диксоннан бастау алған ең ірі компаниялардың бірі – Alpro Pharmacy. Ол 2001 жылы Порт-Диксон қаласында құрылып, алғашқы филиалы Oceanic Mall (қазіргі Regina Mall) сауда орталығында ашылды. Бүгінгі күні Alpro Pharmacy Малайзияда 140 филиалға ие және Малайзия рекордтар кітабына «Малайзиядағы қоғамдық дәріханалардың ең көп рецепті орындауы» деген атақпен енген.

Көлік

Порт-Диксонға Малайзия түбегінің көптеген ірі қалаларынан оңай сапар шегуге болады. Серембан-Порт-Диксон тас жолы (PLUS компаниясы басқарады) немесе 53-федералдық трасса Порт-Диксонды штаттың астанасы Серембанмен қосып тұрады. 5-федералдық трасса Порт-Диксон қаласының ортасынан өтеді және оны Малаккамен, содан кейін Оңтүстікке қарай Жохор-Бахрумен, ал Солтүстікке қарай Куала-Лангат, Кланг немесе тіпті Ипохпен байланыстырады.

Қоғамдық көліктер

Порт Диксонды КТМБ желісімен байланыстырған 39 км ұзындықтағы тармақ желісі болған, бірақ ол 2008 жылы тоқтатылды. Жүк және жолаушылар тасымалы үшін желіні қайта ашу жоспарланған, алайда 2020 жылға дейін қайта құру жұмыстары жүргізілген жоқ. Нәтижесінде, КТМБ Порт Диксон желісін 2022 жылдың шілдесінен бастап кезең-кезеңмен жайлы демонтаждау жұмыстарына жіберуге шешім қабылдады.