Кіріспе

Шекарааралық лизинг – лизинг беруші мен лизинг алушының әртүрлі елдерде орналасқан лизингтік келісім. Бұл салықтан қашу және салықтық бейкенттерге қатысты маңызды қосымша мәселелерді тудырады. Шекарааралық лизинг кейбір еуропалық елдерде әртүрлі юрисдикциялардың салық заңдарындағы айырмашылықты пайдалану үшін, әдетте еуропалық ел мен АҚШ арасында кеңінен қолданылып келді. Әдетте, бұл салық мақсатында кейбір юрисдикциялар активке заңды құқығы бар ұйымға меншік құқығын және оған байланысты амортизациялық төлемдерді береді, ал басқалары (мысалы, АҚШ) оны салықтық меншік құқығының ең көп белгілерін көрсететін ұйымға береді (заңды құқық – ескерілетін бірнеше фактордың бірі ғана). Мұндай жағдайларда, жеткілікті ұзақ мерзімге жалға алынғанда (көбінесе 99 жыл), активтің әр юрисдикцияда бірден екі нақты иесі болуы мүмкін; мұндай жағдай "қос дип" лизингі деп аталады. Көбінесе активтің бастапқы иесі ешқандай юрисдикцияда салық салуға жатпайды, демек амортизацияны талап ете алмайды. Мұндай мәмілелерде әдетте қала активті (мысалы, кәріз жүйесі немесе электр станциясы) инвесторға (амортизацияны талап ете алатын) сатады, содан соң оны ұзақ мерзімге қайта жалға алады (бұл "сату-жалға беру" деп аталады). Алайда, 2004 жылдан бастап 2004 жылғы Америка жұмыс орындарын құру туралы заң қабылдануымен шекарааралық лизинг тиімсіздікке ұшырады, бұл көптеген шекарааралық лизингтік келісімдерді тиімсіз етті.

Тарих

Лизингтік тәсілдер АҚШ-та бірнеше онжылдықтар бойы қаржыландыру мақсатында қолданылып келеді. Бұл практика әуе кемесін қаржыландыру әдісі ретінде қалыптасты. 1970 жылдардың басында бірнеше әуе компаниялары өте тиімсіз және капиталды көп қажет ететін болып еді. Бұл әуе компанияларының өздерінің әуе кемелерінен туындайтын амортизациялық шегерімдерге мұқтажы болмады және операциялық шығындарын азайтуға көбірек қызығушылық танытты. Бір танымал банк әуе кемелерін сатып алып, оларды әуе компанияларына жалға берді. Банк әуе кемесі үшін амортизациялық шегерімді пайдалана алғандықтан, әуе кемесін сатып алу үшін кредит алған әуе компаниялары төлейтін пайыздық төлемдерге қарағанда әлдеқайда төмен лизингтік ставкалары ұсына алды (қазіргі уақытта әуеде жүзетін коммерциялық әуе кемелерінің көпшілігі лизинг шарты бойынша пайдаланылады). АҚШ-та бұл АҚШ қалалары мен мемлекеттік органдардың активтерін лизингке беруге дейін жетті, содан кейін трансшекаралық лизингке айналды. Лизинг индустриясының маңызды дамуы – сату-лизингтік мәмілелерде лизингтік міндеттемелерді кепілге қою болды. Мысалы, қала банкке актив сатады. Банк лизингтік төлемдерді талап етеді және қалаға активті қайта сатып алу құқығын береді. Лизингтік міндеттемелердің төмен деңгейде болуына байланысты (банктердің енді талап ететін амортизациялық шегерімдерінің арқасында), қала лизингтік міндеттемелерді төлеуге және сатудан түскен қаражаттың көп бөлігін, бірақ барлығын емес, пайыз төлейтін шотқа салып, активті қайта сатып алуға қаржылай мүмкіндік алды. Бұл қаланың барлық лизингтік міндеттемелерін алдын ала қаржыландыруына және банктен активті бастапқы сату бағасынан арзанға қайта сатып алуына әкелді, нәтижесінде қала барлық лизингтік міндеттемелерін алдын ала қаржыландырғаннан кейін қосымша қаражатқа ие болды. Бұл қалалардың банктермен лизингтік мәмілелер жасасқан сияқты көрініс тудырды. 1990 жылдардың соңында көптеген лизингтік мәмілелер Еуропа қалаларымен жасалды, ал 1999 жылы АҚШ-та трансшекаралық лизинг LILO (лизингке беру/лизингтен алу) операцияларының тоқтатылуынан кейін «тоңды». (LILO операциялары муниципалитеттердің (мысалы) активті банкке лизингке беруі және одан кейін оны банктен қысқа мерзімге қайта лизингке алуы сияқты стандартты лизингтен әлдеқайда күрделі болды; LILO операциялары салық есебінің арнайы ережелеріне сүйене отырып, айтарлықтай кіріс әкелді және қазіргі уақытта АҚШ салық органының бұрыс деп санайтын мәмілелер тізіміне енген.) 2004 жылғы JOBS Актісінің қабылдануымен 2004 жылдан бастап трансшекаралық лизинг іс жүзінде тоқтатылды, бұл лизингтік мәміледегі тараптар үшін трансшекаралық лизингтің көп бөлігін тиімсіз етті.