Кіріспе
Полковник (полковник) – көбінесе славян тілінде сөйлейтін елдерде қолданылатын әскери шен. Бұл шен ағылшын тіліндегі полковник, испан және португал тіліндегі коронель, сондай-ақ неміс және скандинавия елдеріндегі оберст шеніне сәйкес келеді. Алғаш рет бұл шен Польша-Литва одағы мен Ресей империясында пайда болған. Дегенмен, казак гетмандығы мен Слобода Украинасында полковник губернаторға ұқсас әкімшілік лауазым болды. Көбінесе бұл сөз полковник деп аударылса да, тарихи және әлеуметтік контекст үшін транслитерациясы да жиі қолданылады. Полковник бастапқыда әскер тобының (полк) командирі ретінде пайда болды. Бұл шеннің атауы әртүрлі тілдерде әртүрлі жазылғанмен, барлығы көне славян тіліндегі “полк” (сөзбе-сөз: полк мөлшеріндегі бөлімше) сөзінен туындайды. Алфавиттік тәртіппен тізімдесек:
Polkovnik (pułkownik; полковник) is a military rank used mostly in Slavic speaking countries which corresponds to a colonel in English speaking states, coronel in Spanish and Portuguese speaking states and oberst in several German speaking and Scandinavian countries. It was originally a rank in the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Russian Empire. However, in Cossack Hetmanate and Sloboda Ukraine, polkovnyk was an administrative rank similar to a governor. Usually this word is translated as colonel, however the transliteration is also in common usage, for the sake of the historical and social context. Polkovnik began as a commander of a distinct group of troops (polk), arranged for battle. The exact name of this rank maintains a variety of spellings in different languages, but all descend from the Old Slavonic word polk (literally: regiment sized unit), and include the following in alphabetical order:
Belarus — палкоўнік
Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro and Serbia — pukovnik
Bulgaria, North Macedonia, Russia and Ukraine — полковник (, )
Czech Republic and Slovakia — plukovník
Poland — pułkownik
Slovenia — polkovnik
It is also used in some non Slavic languages:
Latvia — pulkvedis
Lithuania — pulkininkas
Georgia — პოლკოვნიკი
Lithuania (and likely Latvia) inherited the term from the Polish–Lithuanian Commonwealth. The rank of polkovnik was also used in the Estonian army until 1924. Georgia likely inherited it from the Russian Empire.
Беларусь – палкоўнік
Босния және Герцеговина, Хорватия, Черногория және Сербия – pukovnik
Болгария, Солтүстік Македония, Ресей және Украина – полковник
Чехия және Словакия – plukovník
Польша – pułkownik
Словения – polkovnik
Polkovnik (pułkownik; полковник) is a military rank used mostly in Slavic speaking countries which corresponds to a colonel in English speaking states, coronel in Spanish and Portuguese speaking states and oberst in several German speaking and Scandinavian countries. It was originally a rank in the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Russian Empire. However, in Cossack Hetmanate and Sloboda Ukraine, polkovnyk was an administrative rank similar to a governor. Usually this word is translated as colonel, however the transliteration is also in common usage, for the sake of the historical and social context. Polkovnik began as a commander of a distinct group of troops (polk), arranged for battle. The exact name of this rank maintains a variety of spellings in different languages, but all descend from the Old Slavonic word polk (literally: regiment sized unit), and include the following in alphabetical order:
Belarus — палкоўнік
Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro and Serbia — pukovnik
Bulgaria, North Macedonia, Russia and Ukraine — полковник (, )
Czech Republic and Slovakia — plukovník
Poland — pułkownik
Slovenia — polkovnik
It is also used in some non Slavic languages:
Latvia — pulkvedis
Lithuania — pulkininkas
Georgia — პოლკოვნიკი
Lithuania (and likely Latvia) inherited the term from the Polish–Lithuanian Commonwealth. The rank of polkovnik was also used in the Estonian army until 1924. Georgia likely inherited it from the Russian Empire.
Бұл шен кейбір славян емес тілдерде де қолданылады:
Латвия – pulkvedis
Литва – pulkininkas
Грузия – პოლკოვნიკი
Polkovnik (pułkownik; полковник) is a military rank used mostly in Slavic speaking countries which corresponds to a colonel in English speaking states, coronel in Spanish and Portuguese speaking states and oberst in several German speaking and Scandinavian countries. It was originally a rank in the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Russian Empire. However, in Cossack Hetmanate and Sloboda Ukraine, polkovnyk was an administrative rank similar to a governor. Usually this word is translated as colonel, however the transliteration is also in common usage, for the sake of the historical and social context. Polkovnik began as a commander of a distinct group of troops (polk), arranged for battle. The exact name of this rank maintains a variety of spellings in different languages, but all descend from the Old Slavonic word polk (literally: regiment sized unit), and include the following in alphabetical order:
Belarus — палкоўнік
Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro and Serbia — pukovnik
Bulgaria, North Macedonia, Russia and Ukraine — полковник (, )
Czech Republic and Slovakia — plukovník
Poland — pułkownik
Slovenia — polkovnik
It is also used in some non Slavic languages:
Latvia — pulkvedis
Lithuania — pulkininkas
Georgia — პოლკოვნიკი
Lithuania (and likely Latvia) inherited the term from the Polish–Lithuanian Commonwealth. The rank of polkovnik was also used in the Estonian army until 1924. Georgia likely inherited it from the Russian Empire.
Литва (және, мүмкін, Латвия) бұл терминді Польша-Литва одағынан мұра еткен. Полковник шені 1924 жылға дейін Эстония армиясында да қолданылған. Грузия оны Ресей империясынан мұра еткен болуы мүмкін.
Polkovnik (pułkownik; полковник) is a military rank used mostly in Slavic speaking countries which corresponds to a colonel in English speaking states, coronel in Spanish and Portuguese speaking states and oberst in several German speaking and Scandinavian countries. It was originally a rank in the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Russian Empire. However, in Cossack Hetmanate and Sloboda Ukraine, polkovnyk was an administrative rank similar to a governor. Usually this word is translated as colonel, however the transliteration is also in common usage, for the sake of the historical and social context. Polkovnik began as a commander of a distinct group of troops (polk), arranged for battle. The exact name of this rank maintains a variety of spellings in different languages, but all descend from the Old Slavonic word polk (literally: regiment sized unit), and include the following in alphabetical order:
Belarus — палкоўнік
Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro and Serbia — pukovnik
Bulgaria, North Macedonia, Russia and Ukraine — полковник (, )
Czech Republic and Slovakia — plukovník
Poland — pułkownik
Slovenia — polkovnik
It is also used in some non Slavic languages:
Latvia — pulkvedis
Lithuania — pulkininkas
Georgia — პოლკოვნიკი
Lithuania (and likely Latvia) inherited the term from the Polish–Lithuanian Commonwealth. The rank of polkovnik was also used in the Estonian army until 1924. Georgia likely inherited it from the Russian Empire.
Ресей
17 ғасырда полковник стрелецтер полкінің командирі лауазымы болды; бұл лауазым стрелецтердің жаңа полктеріне, кейіннен Петр I-нің жаңа армиясына да көшті. Шендер кестесінде бұл лауазым 6-шы дәрежеге, бригадирден кейінгі екінші жоғары әскери шен ретінде бекітілді. Полковник шеніне көтерілу мұрагерлік дворяндық құқығын берді. Қызыл Армия 1935 жылы бұл шенді, сондай-ақ бұрынғы Ресей шендерінің бірнешеуін қайта енгізді, және ол КСРО құрамындағы көптеген елдерде, оның ішінде Ресейде де қолданылып келеді.
Коммуналдық құрамында
Бұл атақ алғаш рет 17 ғасырда Комонвелл әскерлерінде полктің бас байрағының капитаны (ротмистр) екенін көрсету үшін енгізілді. 17 ғасырдың соңында бұл лауазымның атағы де-факто шенге айналып, толық полктің командирінің шені бола бастады. Польша-Литва одағының армиясындағы жалдамалы әскерлерде полковник шеніне тікелей балама – оберштер болды, бірақ 18 ғасырда бұл шен жойылып, полковник деп өзгертілді.
Соғыс аралығы
Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар аралығындағы Санация кезеңінде көптеген офицерлер атаққа көтерілді, көбінесе саяси себептермен (осының салдарынан Санация билігі тіпті «полковниктер үкіметі» деп аталды).
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы Польшаға жасалған шапқыншылық кезінде поляк дивизияларын түрлі шендегі офицерлер басқарды, полковниктерден үш жұлдызды генералдарға дейін. Шындығында, 42 дивизияның 22-сі 1939 жылы полковниктердің басшылығында болды. Пульковниктер (полковниктердің көпше түрі) дивизиялардан бастап, қарапайым батальондарға дейін барлық деңгейдегі бөлімшелерге де басшылық етті.
Украина
Украиналық казактардың саяси, әлеуметтік және әскери ұйымы – Запорожье әскерінде полковник атағы украиндық казак старшиналарының (әскери шенділердің) арасында жоғары әскери шен болды; полковник 16-18 ғасырларда құрлықтағы және теңіздегі әскери іс-қимылдар кезінде бір немесе бірнеше әскери бөлімшелерге басшылық етті. 18 ғасырда полковник – паланка басшысы, Запорожье әскерінің аумақтық бөлімшесі. Әскери кеңес бір жыл мерзімге паланка полковнигін сайлап тағайындады. Ол паланкада Кош Отаманының өкілі болып, маңызды өкілеттіктерге ие болды, соның ішінде казактарды өлім жазасына кесу құқығы да бар еді. 1775 жылы Ресей үкіметі Запорожье әскерін тарату кезінде сегіз паланка полковнигі болды. Лауазымның символы ретінде полковник белбеуінде пернашты (алтыбұрышты басы бар сопақ; булауды да қараңыз) тағуға рұқсат етілді. 16-17 ғасырлардағы Польша-Литва одағының тіркелген казак әскерінде полковник полкке (полк. polk) – казак әскери бөліміне басшылық етті. 1620 жылдары гетман Михаил Дорошенконың казак әскерін реформалауынан кейін әрқайсысы мың казактан тұратын алты казак полкі құрылды. Полковниктерді казак кеңесі (рада, rada) Польша үкіметінің бекітуінен кейін сайлап тағайындады. Полковник өзінің қызметі үшін жалақы алып, айтарлықтай жеңілдіктерге ие болды. Польша-Литва одағының Сеймі 1638 жылғы «Жарлықты» қабылдағаннан кейін, полковник болуға тек дворяндарға (szlachta) ғана рұқсат берілді. Хмельницкий көтерілісі (1648-1657) және казак гетмандығы (1649-1764 жж., сондай-ақ Слобожанщинада 1652-1765 жж.) кезеңінде полковник аумақтық әкімшілік бірлік – полкке басшылық етті. Тегі бойынша Хмельницкийдің полковниктері Литваның барондарымен теңестірілді. Қазіргі Украинада полковник әскери шені бұрынғы Кеңес Армиясының ұқсас шеніне ұқсас.