Кіріспе

Жас ер адам немесе қызметші

Паж немесе паж-бой – дәстүрлі түрде жас ер адам қызметкер немесе үй қызметшісі, бірақ сонымен қатар ақсүйектердің қызметіндегі хабаршы да болуы мүмкін. Той кезінде паж-бой көбінесе жүзіктерді алып жүру үшін символдық қызметкер ретінде қолданылады.

Этимология

Терминнің шығу тегі нақты емес, бірақ ол латын тіліндегі pagius (қызметші) сөзінен, шаруамен байланысты болуы мүмкін, немесе ерте грек сөзі [[wikt:παῖς (pais = бала)] сөзінен туындаған болуы мүмкін.

Ортағасырлық бет

Орта ғасырларда паж – дворянның, рыцарьдың, губернатордың немесе кастелянның қызметшісі болатын. Асыл әулеттердің ұлдары жеті жасқа дейін аналарынан немесе басқа әйел туыстарынан әдеп-иңкәп пен сауаттылық негіздерін үйренетін. Жеті жасқа толғанда, бала басқа асыл отбасының сарайына, үлкен үйіне немесе басқа да иеліктеріне жіберілетін. Бұл, қарапайым отбасылардан келген жас жігіттердің шәкірттікке немесе қызметке орналасу жасына сәйкес келеді. Жас жігіт шамамен жеті жыл паж болып қызмет ететін, хабар жеткізіп, қызмет көрсетіп, киім мен қару-жарақтарын тазалап, соғыс өнерінің негіздерін үйренетін. Ол өз отбасы жіберген әміршісіне қару-жарақ кигізіп немесе киім шешетін. Мұндай жеке қызмет паж бен әміршінің тең асыл тегін ескере отырып, ар-ұяты төмендетуші қызмет деп есептелмейтін. Ол еңбек үшін білім алудың бір түрі ретінде қарастырылатын. Паж киім, баспана және тамақтан басқа ешқандай сыйақы алмаса да, ерекше көзге түскен қызметі үшін марапатталуы мүмкін. Еңбегінің орнына, паж атқа міну, аң аулау, бүркіт салу және жауынгерлік дағдыларды – ортағасырлық қоғамдағы өз дәрежесіндегі ересектерден күтілетін қажетті дағдыларды үйренетін. Дене шынықтырудан бөлек, музыкалық аспаптарда ойнау, әндер жазу және орындау, шахмат сияқты ойын-сауықтарды үйрену де оның біліміне кіретін. Бала кезінде алған оқу-жазу білімі капеллан немесе басқа дін қызметкерінің, мүмкін грамматика шеберінің жетекшілігімен белгілі бір деңгейге дейін жетілдірілетін. Олар әміршіге құрмет көрсетуді үйреніп, оның қажеттіліктерін қанағаттандыру арқылы уақытша қарапайымдық танытатын. Орта ғасырлардағы паж әміршісімен бірге соғысқа да қатысуы мүмкін. Шайқастағы рөлі көбінесе екінші деңгейдегі көмек пен ұсақ қолдау функцияларымен шектелсе де, қоршау кезінде тікелей қатысуға мүмкіндік алатын. Мұндай жағдай қамал шабуылға ұшырағанда және қорғаушылардың қол жетімділігінде арбалет болғанда туындауы мүмкін. Бұл құралдың механикалық және ұзақ қашықтықтағы тиімділігі оны жастардың қолдана алатын жалғыз ортағасырлық қаруға айналдырды. Он төрт жасқа келгенде жас ақсүйек шәкіртті бітіріп, қолбасшыға, ал жиырма бір жасқа келгенде, тіпті рыцарьға айналуы мүмкін. Мұндай ұлдар көбінесе басқа ұлы отбасылардың ұрпақтары болып, иелік ету жүйесін оқып-үйрену үшін жіберілетін. Олардың үйде тұруы екі отбасы арасындағы жақсы қарым-қатынастың белгісі болды және оларға ересек өмірінде әлеуметтік және саяси байланыстар орнатуға көмектесті. Осы сияқты паж туралы айту Рождестволық "Жақсы патша Венцеслав" әнінде де кездеседі: "Егер білсең, маған жақындап, жанымда тұр".

Паж кейде қарапайым қызметшілер, мысалы, ыдыс жуушылар немесе ұсақ қызметкерлер сияқты "қистроун" деген жалпы атаумен де белгіленуі мүмкін.

Үй шаруашылығы беті

ХХ ғасырдың басына дейін қарапайым отбасыдан шыққан ұлдар үлкен үйлерде осындай қызметке қол жеткізе алатын. Халықаралық Батлер академиясының мәліметінше, бұл жас қызметшілер үй қызметшілерінің шәкірттері болған. Қонақ үйдің жұмысшылары ауыр жұмыстарды орындағаннан өзгеше, бұл жас қызметшілер жеңіл шаруаларды атқарған және қонақтарды қабылдаған кезде униформа киіп, оларға қызмет көрсеткен.

Қазіргі заманғы беттер

Дәстүрлі парақтар қазіргі жеке секторда сирек болса да, АҚШ телеарнасы NBC-нің парақтар бағдарламасы заманауи жұмыс орындарындағы парақтардың айқын мысалы болып табылады.