Кіріспе

Restitutio ad integrum немесе restitutio in integrum – латынша термин, "алғашқы күйге келтіру" деген мағынаны білдіреді. Бұл, ортақ құқық бойынша немқұрайлылыққа байланысты талаптарда залапты өтеу тағайындаудың басты принциптерінің бірі. Еуропалық патент құқығында, бұл барлық қажетті сақтықты сақтаған, бірақ мерзімді өткізіп алған өтініш беруші немесе патент иесіне қолжетімді шараны білдіреді. Ежелгі рим құқығында, бұл претордың әділетсіз немесе зиянды деп танылған, заңмен реттелген іс-әрекеттерге араласуының нақты бір тәсілі болған.

Жалпы құқық бойынша абайсыздық бойынша талап-арыздар

Restitutio ad integrum – жалпы құқық бойынша немқұрайлылыққа байланысты талаптар бойынша залапты өтеу тағайындаудың басты басшылық қағидаларының бірі. Принциптің өзі көрсеткендей, жалпы ереже бойынша, тағайындалған өтемақы сомасы сәтті талапкерді құқық бұзушылық болмаған жағдайда болатын жағдайға келтіруге тиіс. Осылайша, талапкерге медициналық қызметтерге кеткен шығындар, мүліктің жөнделуі және жарақат салдарынан болашақ табыстан айырылу сияқты тікелей шығындар үшін өтемақы берілуі керек, бұл көбінесе болашақ мансаптық өсім мен қызмет баспалдағында жоғарылау мүмкіндіктері туралы қиын болжамдарды қамтиды. Ақшалай өтемақыны физикалық зиянмен тікелей салыстыру мүмкін болмаса да, зардап шеккен жағдайдан күтілген өмір деңгейінің төмендеуін көрсететін мүмкіндіктердің жоғалуы және денсаулыққа келген зиян үшін де өтемақы төленгені жөн деп есептеледі. Аталған санаттардағы залапты өтеулер restitutio принципімен негізделген, себебі ақшалай өтемақы дене жарақатынан туындаған зиянды толықтырудың ең практикалық жолы болып табылады.

Істер

Грэхам Эганға қарсы 15 La. Ann. 97, 98 (1860). Ипотека берушіге ақшалай өтемақы төлеуге немесе мүліктің өзін қайтаруға қатысты шешім қабылдағанда, сот реституцияға қатысты былай деді: "Ол мүліктің өзін қайтарып, ипотека берушіні оған негізсіз талап қойылмағандағыдай жағдайға келтіре алады. Міне, осы – толық реституцияның мәні. Егер реституцияға негіз болса, онда толық реституцияға да негіз бар, толыққанды реституцияға". Эмиль Эрлангер / Жаңа Сомбреро Фосфат Компаниясы (1877–78) L. R. 3 App. Cas. 1218. Ливингстон Rawyards Coal Co-ға қарсы (1880) 5 App Cas 25,39, лорд Блэкберннің пікірінше, өтемақы – "зардап шеккен тарапты, егер ол қазір өтемақы немесе ішкі залалды өтеу алмас еді, сол жағдайда болатын жағдайға келтіретін ақша сомасы" болуы керек.

Патент құқығы

Реституция ин интеграм термині патенттік құқықта, атап айтқанда Еуропалық патенттік конвенцияда (ЕПК) қолданылады және "күрес жағдайларында қажетті барлық сақтықты сақтағанына" қарамастан, мерзімді сақтамаған өтінім берушіге немесе патент иесіне қолжетімді өтеу шарасын білдіреді. Егер реституция ин интеграм туралы өтініш қабылданса, өтінім беруші немесе патент иесінің құқықтары қалпына келтіріледі, бұл мерзімнің дұрыс сақталғанындай болып есептеледі. Еуропалық патенттік кеңсе Апелляциялық кеңесінің G 1/86 шешіміне сәйкес, қарсыластар сияқты басқа тараптар да принцип бойынша реституция ин интеграмнан айырылмайды. Мысалы, егер қарсылас шағымдану туралы хабарламаны дұрыс бергеннен кейін, барлық қажетті сақтықты сақтағанына қарамастан, шағымдану негіздерін көрсететін мәлімдемені ұсына алмаса, оларға реституция шаралары қолданылады.

Ежелгі Рим құқығы

Restitutio in integrum ежелгі римдік құқықта жалпы құқықтан өзгеше ерекше мағынаға ие болды. Бастапқы жағдайға қайтарудың негізгі ұғымы сақталды, бірақ restitutio in integrum – бұл претордың әлдеқашан заңды болып табылатын, бірақ ерекше теріс немесе зиянды деп танылған іс-әрекетке араласуының нақты тәсілі еді. Бұл заңның кездейсоқ қолданылуынан қорғауға бағытталған ерекше шара болатын, римдіктер оны өте жағымсыз деп қарады (латын тіліндегі summum ius, summa iniuria максимімен білдірілген – «ең жоғары заң – ең жоғары зұлымдық»). Осылайша, бұл «соңғы шара» (ultimum remedium) болды, ол тек әділетсіздіктен қорғанудың барлық басқа да мүмкіндіктері таусылғанда ғана қолданылды. Restitutio in integrum қолданылуы мүмкін жағдайлардың мысалдарына 25 жасқа толмағандардың тәжірибесіздігі салдарынан жасаған зиянды заңдық әрекеттері, сондай-ақ қате пікірлерге (error) немесе басқа біреудің қаупінен (metus) қорқып (vis) жасалған заңдық әрекеттер жатты.