Кіріспе

Ирландиялық принц Флоренс Маккарти (Fínghin mac Donncha Mac Carthaig) (1560–1640), Ирландия кланының басшысы және 16 ғасырдың соңындағы Ирландияның гелдік аристократиясының (flaith) мүшесі, сондай-ақ ағылшын билігі оны жоймас бұрын Mac Carthaig Mór титулына соңғы сенімді үміткер болды. Маккартидің Тоғыз жылдық соғысқа (1595–1603) қатысуы оның тұтқынға алынуына әкелді, және ол өмірінің соңғы 40 жылын Лондонда қамауда өткізді. Оның кланының жерлері оның туыстары мен ағылшын-ирланд отарлаушылары арасында бөлісті.

Ерте өмір

Мак Картайг 1560 жылы Ирландияның Мунстер провинциясындағы Кинсейл маңындағы Килбриттен қамалында, Карбериді билеген Маккарти Риг әулетінің ұлы, Карберидің 15-ші ханзадасы Доног Маккарти Ригтің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Донал Маккарти Риг, Карберидің 12-ші ханзадасы болды. Мак Картайгтың мансабының маңыздылығы – Ирландияны Тюдорлар жаулап алған кезде батыс Мунстердегі аумақтарға басшылық етуінде. Оңтүстік-батыс Мунстер испандықтардың араласуына ең қолайлы аймақ болды, олар 1570-жылдардың соңынан бастап Ирландиядағы католик көтерілістеріне көмектесуді ұсынды. Бұл аймақтың көп бөлігінің билеушісі, бірақ Карбериді қоспағанда, Десмондтың Маккарти Морі еді, оның жерлері қазіргі батыс Корк пен Керриде орналасқан. Сонымен қатар, Маккарти әулетінің тағы үш ханзадалық тармағы болды: Маскерридің Маккартилері, Духаллоудың Маккартилері және ең байы – Флоренцияның әкесі (жартылай) тәуелсіз билеуші ханзада болған Карберидің Маккарти Риағы. Флоренция осы кезде патшалық үкімет пен осы қарсыласатын тармақтар арасындағы күрделі қарым-қатынастардың ортасына түсті. Мак Картайг Риг тармағы Десмонд көтерілісі (1569–73 және 1579–83) кезінде патшаға адал болып, номиналды билеушілерінен – Десмонд графынан және Маккарти Мордан, екеуі де көтеріліске қосылғаннан кейін тәуелсіздіктерін нығайтты. Мак Картайгтың әкесі, Доннад Мак Картайг Риг, патшаға адал қызмет етті және екінші Десмонд көтерілісі кезінде өзінің ерлерін көтерілісші Джеральд Фицджеральдты, 15-ші Десмонд графынан өз аумағынан қуу үшін жұмылдырғанын хабарлады. 1581 жылы әкесі қайтыс болғанда, он жеті немесе жиырма жастағы Мак Картайг ағылшын капитаны Уильям Стэнли мен оның лейтенанты Жак де Франческидің көмегімен 300-ге жуық адамды ағылшын қызметіне жетекшілік етті, Ормонд графының басқаруымен. Олар Десмондтың қалған ізбасарларын Маккарти аумағынан, «өздерінің шөлейт жерлеріне» қуды, онда көтерілісші графтардың әскерлері ешқандай жабдықтама таба алмады және дезертирлік жасады. Мак Картайг сонымен қатар Десмондтың екі капитан-жауынгерін – Гор Максуини мен Морис Роуды өлтіргенін де мәлімдеді. 1581 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мак Картайг мол мүлікті мұраға алды, бірақ ханзаданың танисі (басшылықтағы екінші және әдетте басшының мұрагері) болған жоқ, сондықтан әкесінің лауазымын қабылдамады, ол Мак Картайгтың ағасы Оуэн Маккарти Ригке, Карберидің 16-шы ханзадасына тиді. Танист лауазымы Мак Картайгтың туысы Донал на Пипиге (Түзектердің Доналына) берілді. Бірақ 1583 жылы Мак Картайг сарайға барды, онда оны королева қабылдады және оған 1000 марка және 100 маркалық жылдық табыс берді. 1585 жылы ол Дублиндегі Ирландия Парламентінің мүшесі болды.

Таурат

Мак-Картиг Мордың (сонымен қатар Кланкаре графы) қызы және жалғыз мұрагері Элленге үйленгеннен кейін, Фингин мак Донча Карти кланының екі негізгі тармағының бірігуіне байланысты Мюнстердегі патша үкіметінің ықпалына түсті. Үкімет күдігін арттыра түскендей, оның Испаниямен байланыста болғаны туралы да қауесет тарады. Атап айтқанда, ол Уильям Стэнлимен және Жак де Франческимен байланыс жасады деген айып тағылды, олар сексен жылдық соғыста ирланд әскерлерінің полкімен бірге ағылшын жағынан испан жағына ауысқан болатын. Осы күдіктердің нәтижесінде Мак-Картайг 1588 жылы Мак-Картиг Мор атағын алуына қарсы сақтандыру мақсатымен тұтқындалды, бұл оған үлкен жерлер мен мыңдаған қолдаушыларға басшылық ету мүмкіндігін беретін еді. Англия билігі мұндай жағдайды елді бейбіттендіруге және қарусыздандыруға тырысып жатқан кезде тым қауіпті деп санады. Бастапқыда Кару Корктегі Шандон қамалында ұсталып, алты айдан кейін Мак-Картайг Дублинге, содан кейін Лондонға жеткізілді, ол 1589 жылдың ақпан айында Тауэрге қамалды. Бірнеше күннен кейін оның әйелі Корктан қашып кетті, бұл оның тапсырмасы бойынша болған болуы мүмкін. Мак-Картайг наурыз айында құпия кеңесте тексерілді және ағылшын католигі сэр Уильям Стэнлидің континенттік интригаларына қатысқандығын жоққа шығарды. Ол Тауэрге қайтарылды, бірақ он бес айдан кейін оның әйелі сотқа келді және Ормондтың 10-шы графы сэр Томас Батлер оның 1000 фунт стерлингтік кепілдігін алуға келісім білдірді. Оған қарсы ешқандай айып дәлелденбегендіктен, Мак-Картайг 1591 жылдың қаңтарында Англиядан шығуға және Лондоннан рұқсатсыз үш мильден артық қашықтамау шартымен босатылды. Королеваның бас хатшысы лорд Бергли оны қолдады, ол кредиторларынан қорғаныс алып, Мюнстердегі көршісі және бәсекелесі лорд Барриден корольге тиесілі 500 фунт стерлингтік ескі қарызды қайтарып алуға рұқсат алды, ол оның тұтқындалуына кінәлі деп есептеді; Барри кейіннен оны адалдықсыздыққа айыптап, бұл талап бойынша сотқа берді. Соңынан Мак-Картайг Ирландияға оралуға рұқсат алды.

Мұрагерлік даулар

Фингин мак Донча 1593 жылғы қарашада әйелі мен баласына еріп Ирландияға оралды (бірақ ол техникалық тұрғыдан әлі де тұтқын еді). Келесі жылы оның інісі Оуэн (Мак Картайг Реа) қайтыс болды, ал оның орнын жүрегінен туған немересі Донал на Пипи басты. Соңғысы Маккартиден, оның танисті болған Маккартиден Маккарти Рейг мұрасын бұрмаламауға 10 000 фунт стерлинг сомасында міндеттеме берді. 1594 жылғы маусымда Мак-Картайг Дублиндегі кеңес алдында Дэвид де Барридің, 5-ші виконт Буттеванттың, Мак-Картайгтың жергілікті қарсыласы, онымен жер дауы болған және оны тағы да Уильям Стэнлимен испандық интригаларға қатысты деп айыптаған жауап беру үшін пайда болды. Содан кейін Флоренция лицензия бойынша Англияға оралды және 1596 жылдың көктеміне дейін Лорд Буттевантты қудалауға тырысты. 1594 жылы патшаны өлтіруге қатысты сөз байласу үшін фехтование шебері Патрик О'Коллонның өлім жазасы Мак-Картайгтың беделін қалпына келтіруге көмектеспеді, өйткені О'Коллон бұрын оның үйінің мүшесі болған. 1596 жылы Донал Мак Картайг, Мак Картайг Мór және Кланкарти графы еркек мұрагерсіз қайтыс болды, ал мұрагерлік мәселе өте күрделі болды. Кланкардың мүлкі заң бойынша тәжге қайтарылуы керек еді, бірақ Мак Картайгтың жері бойынша ипотекасы болды және оның әйелінің де құқығы болды. Тағы бір Донал, графтың заңсыз ұлы (Донал на Пипимен шатастырмау керек), сондай-ақ ағылшын графтығына емес, Мак-Картайг Мór титулына талап қойды. Фингин мак Донча Мак Картайг болашақтағы хат алмасуларда Доналды "Донал заңсыз туған" деп атады. Ағылшын билігі Мак-Картайгты мойындағысы келмеді немесе оған ағылшын титулын бергісі келмеді, өйткені олар Мак-Картайг жерлерін бөлгісі келді; сондықтан заңдағы нақты дау Флоренцияның ағылшын ипотекасынан (Уильям Браун) жерді қайтаруына байланысты болды. 1598 жылғы маусымда Мак Картайг бұл мәселені шешу үшін Англияға барды. Алайда, Хью О'Ниллдің Ольстер әскерлерінің Мюнстерге келуімен жағдай өзгерді, ол Ирландиядағы ағылшын үкіметіне қарсы тоғыз жылдық соғысқа қарсы бүлік шығарды. Күзде Донал Мак Картайг (соңғы графтың заңсыз ұлы) бүлікші О'Ниллдің билігін мойындап, Мак Картайг Мór титулын алды, бірақ О'Салливан Мór Ақ таяқты немесе инаугурациялық таяқты (символикалық түрде қосылуды бекітеді) Фингин мак Донча Мак Картайгтың пайдасына сақтап қалды. Өте қиын жағдайда, Мюнстердегі барлық жергілікті иелер көтеріліске бара жатқандай көрінген кезде, тәж Мак Картайгқа толық кешірім берді, бірақ ол бірден өз ізбасарларын көтерілістен шығару шартымен, Донал Мак Картайгқа қарсы оның титулын мойындау шартымен. Бірақ ол уақытты соқтырып, тек Сер Роберт Девер, Эссекстің 3-графы – оның қамқорлығына сүйенген – 1599 жылдың соңында Ирландияда лорд-лейтенант ретінде өз міндетін тастап, бұлт астында Англияға оралғаннан кейін ғана Мюнстерге оралды. Мак Картайг жер мен титул туралы талаптары үшін ағылшын қолдауын алуға тырысты, бірақ ол сол мақсатта көтерілісшілермен де байланыста болды. Бұл кейбір зерттеушілердің оның шынымен бүлікшілерге жанашырлық танытқанын, әсіресе, оның жастығында "ежелгі дінге [католицизмге] өте берілген" деп сипатталғанын айтуына себеп болды. Алайда, Фингин мак Донча екі тарапты да өз мақсаттарына жету үшін құрал ретінде пайдаланған болуы мүмкін.

Лондондағы күзетте

Мак Картайг О'Ниллге қарсы қызмет етуге уәде беріп, түрмеден босату туралы қайта-қайта өтініш жасады. Кинсаль шайқасындағы ағылшын жеңісінен кейін, оның болмағанда Фингин мак Дончаның ізбасарларына басшылық еткен інісі Диармуид Маол ("Балд Дермот") Донал II О'Донованның адамдарының бірі, оның ағасы Оуэннің ұлы Фингин Мак Картайгтың басшылығымен мал ұрлығы кезінде қаза тапты. Оның көптеген туыстары ағылшын немесе қарсылас ирланд күштерімен болған әртүрлі шайқастарда қаза тапты. 1604 жылы денсаулығына байланысты Маршалсиге ауыстырылды, бірақ кітаптарына қол жеткізу құқығымен қайтадан Тауэрге жіберілді. 1606 жылы Донал на Пипи Мак Картайг иелігінен бас тартып, Карбери аумағын алды. Содан кейін сэр Ричард Бойл, Корк графы, және лорд Барри Мак Картайгтен оның әкесінен мұра болған жерді тартып алуға тырысты, бірақ ол заң арқылы сәтті қарсылық көрсетті. Дегенмен, оның бұрынғы жерлерінің көп бөлігі қайта бөлінді. 1608 жылы ол қайтадан Маршалсиге барып, 1614 жылы Лондонды тастамаймын деген кепілдікпен 5000 фунт стерлингтік міндеттемемен босатылды. 1617 жылы оның қызметшісі Тейдж О'Харли берген мәлімет бойынша Уильям Стэнлимен және бірнеше қуылған ирландтық католик дін қызметкерлерімен және аристократтарымен, соның ішінде Хью Магуайрмен байланысы болды деген айыптамамен Тауэрге қайта жіберілді. Мак Картайг 1619 жылы босатылуға тиіс болған, бірақ 1624 жылы екі кепілгері, Доног О'Брайен, Томмондтың 4-ші графы және сэр Патрик Барнуолл қайтыс болғандықтан, "ауа көрінбейтін кішкентай, тар бөлмеге" қайтадан қақпаға жіберілді. 1626 жылы жаңа кепілдіктермен босатылып, 1630 жылы Молахифф бароны үшін ұзаққа созылған сот ісін жеңіп алды (дегенмен 1637 жылы жерлер әлі де ағылшын ипотекалық берушілерінің меншігінде болды). Маккарти өмірінің қалған бөлігін Лондонда өткізді, онда ол көне ирланд мәтіндеріне негізделген Ирландия тарихын, "Мак Картайдың кітабын" жазды. Ол былай деп жазды: "Көптеген адамдар оларды [ирландтарды] жерлерін пайдалануға рұхсат етуден гөрі, түбімен жою керек деп есептейді, бірақ олар оны қозғағандар айтқандай, бүлікшіл немесе қауіпті емес". Ол 1640 жылы қайтыс болды.

Мұра

Мак Картайгтың әйелімен қарым-қатынасы қиын болды, ол оның мұрасына қызғанышпен қарап, ағылшын билігіне шағымданды. Ол сондай-ақ оның саяси шешімдерін мақұлдамаған секілді, тіпті "Ольстерде немесе Испанияда тілеукерек болып жүрмеймін" деген сөздері айтылған. 1607 жылы ол "бір жылға жуық уақыттан бері көрмедім, көруге де ынтақтанбадым, менің әйелім болған сол зұлым әйелді қудым" деп хабарлады. Дегенмен, оның төрт баласы болды: Тейдж (Қаспашта бала кезінде қайтыс болды), Донал (протестантизмге көшіп, Антрим графы Макдоннеллдің қызы Сараға үйленді), Флоренс (Донал III О'Донованның қызы Мэриге үйленді) және Кормак (Чарльз). Уақыт өте келе Мак-Картайг Мор титулы жойылды, ал Фингин мак Донча Мак-Картайгтың жеке жерлері ағылшын қоныс аударушыларына, оның ішінде Корк графы Ричард Бойльге таратылды. Маккарти әулеттері, соның ішінде Карберридің Донал на Пипи, графтың ұлы Донал Маккарти және Маскерридің Дермот Маккарти өздерінің жерлеріне иелік құқығын алды, бірақ мұраларының үштен бірін тәжге қайтаруға міндетті болды. Дермот Мак Картайдың ұлы Донах Маккарти, кейін Маскерри виконты атанды, 1641 жылғы Ирландия көтерілісінің және 1640 жылдардағы Конфедеративтік Ирландияның жетекшілерінің бірі болды. Мак Картайдың суреті 1776 жылы Францияға әкелінді, оны туысқан, Джастин Мак Картайг (1744–1811) алып келді. Ол Спрингхаус, Банша, Типперэри округында тұрды және Донал на Пипидің тікелей ұрпағы болды. Ирландиядағы католиктерге қатысты қатал заңдарға байланысты ол елден қуылды. Сурет Тулуза қаласындағы Маж көшесіндегі 3-үйдің сарайында сақталды, онда ол Тулуза графы Маккарти Риг ретінде тұрды. Граф бай кітапханасымен танымал болды, оның маңызы Париж корольдік кітапханасынан кейін екінші орында тұрды. 1686 жылы анонимді автор Фингин мак Донча Мак Картайг туралы жазды, Pacata Hibernia-дағы замандас сипаттамасына сүйене отырып: "Барлық Маккартилердің ішінде Флоренциядан артық танымал болған ешкім жоқ, ол ерекше бойлы адам болды (Саул сияқты, оның барлық ізбасарларынан басы мен иығы жоғарырақ), және орасан зор саясаткерлік қабілетімен, лайықты батылдығымен және өз елінің бостандығы мен шын дін деп ойлаған нәрсесіне деген ынтасымен тең келді". Алайда оның қарсыласы Донал "заңсыз туған" Маккарти оны "жалған ағылшын, оның барлық күші Ирландиядағы барлық ирландтарды алдау мен сатуға бағытталған" деп сипаттады.