Кіріспе

Ежелгі грек периплесі

Псевдо-Скилакстың периплесі – Жерорта және Қара теңіздерінің айналасындағы теңіз жолын сипаттайтын ежелгі грек периплесі (περίπλους períplous, 'айналып өту'). Ол шамамен б.з.д. 4 ғасырдың ортасына, яғни 330-шы жылдарға жатады және Афинада немесе оның жанында жазылған болуы мүмкін. Авторы көбінесе «екінші дәрежелі» грек географтарының қатарына жатқызылады. Қолда бар жалғыз қолжазба түпнұсқадан 1500 жылдан астам уақыт өткен соң жазылған. Автордың аты Псевдо-Скилакс немесе Псевдо-Скилакс деп аталады, көбінесе Пс. Скилакс немесе Пс. Скайлакс деп қысқартылады.

Автор

Қолда бар жалғыз орта ғасырлық қолжазба авторын "Скилак" (немесе "Скилакс") деп атайды, бірақ ғалымдар бұл авторлықты "авторитетке жасалған псевдоэпиграфиялық сілтеме" ретінде қарастыру керектігін дәлелдеді. Геродот VI ғасырдың соңында парсылар тапсырмасымен Үнді мұхитының жағалауын зерттеген грек теңізшісі Кариандтық Скилакс туралы айтады. Дегенмен, еңбектің көптеген мәліметтері б.з.д. IV ғасырдағы әлем туралы білімді көрсетеді; ол VI ғасырлық Скилаксқа жата алмайды, сондықтан оның авторы әдетте Псевдо-Скилакс деп аталады.

Қолжазба

Бір негізгі қолжазба – Parisinus suppl. gr. (Supplément grec) 443 (16 ғасырдағы иесі Пьер Питхудың атымен Питху қолжазбасы деп те белгілі); ол 13-шы ғасырда жазылған және 1600 жылғы алғашқы басылымның негізі болған түпнұсқа болып табылады. Бұл қолжазбаның екі кейінгі көшірмесі, өте нашар сақталғанымен, маңызды қосымша ақпарат бермейді. Басты қолжазба екі ғасырдан астам уақыт бойы ғалымдарға қолжетімсіз болды, содан кейін 1830-шы жылдары Франция Ұлттық кітапханасы оны сатып алды.

Мазмұны

Бұл "Псевдо-Скилакстың" баяндамасы Жерорта және Қара теңіздерді сағат тілі бойынша айналып өтуді симуляциялайды, Ибериядан басталып, Гибралтар бұғазын белгілейтін Геркулес бағаналарынан әрі Батыс Африкада аяқталады. Солтүстік-Батыс Африка бөлігінің Кемеші Ханноның ертерек "Периплісінен" алынғаны айтылады, бірақ мұқият салыстыру екі мәтін арасындағы айырмашылықтарды анық көрсетеді. Ханноның саяхатының тізімі сияқты немесе саяхаттардың куәгерлерінің есептерін жинақтаудың орнына, Псевдо-Скилакстың "Периплісі" б.з.д. 4 ғасырда гректерге қол жетімді әлемнің географиялық сипаттамасын жасауға талпыныс болуы мүмкін. Ол Платонның Академиясындағы ізбасарларының кезінде Афинадағы философиялық және ғылыми қызметтермен байланысты болуы ықтимал; автор, Аристотель мектебінің – Перипатос немесе Лицейдің құрылуына дейінгі жылдары Платонның ізбасарларымен, Аристотельмен және Теофрастпен тікелей байланыста болған болуы мүмкін. Жұмыстың мақсаттарының бірі Жерорта және Қара теңіздердің жағалауларының жалпы теңіздік қашықтығын есептеу болып көрінеді, бұл географиялық зерттеуде Аристотельдің шәкірті, Мессаннан шыққан Дикаих, одан да әрі асып, мүмкін, белгісіз автордың еңбегіне сүйенген.

Бастапқы баспа тарихы

Сцилакстың "Перипл" атты еңбегі, басқа да шағын ежелгі грек географтарымен бірге, алғаш рет 1600 жылы Аугсбург қаласында Дэвид Хойшель тарапынан жарияланды. Амстердамда "Перипл" 1639 жылы Герард Воссиус, ал кейін Джон Хадсон өзінің "Geographi Graeci Minores" еңбегінде жариялады. Парижде "Перипл" 1826 жылы Жан Франсуа Гейль, ал Берлинде 1831 жылы Рудольф Генрих Клаузен жариялады.

Қазіргі заманғы басылымдар

Карл Мюллердің (1855) және Б. Фабрициустың (Генрих Теодор Диттрихтің псевдонимі, 1878 жылғы 2-ші басылымы) грек мәтіндері П. Кунильонның «Псевдо Скилакстың Периплюсы: мәтін, аударма, филологиялық және тарихи түсініктеме» (Бордо, 2004) және Г. Шиплинің «Псевдо Скилакстың Периплюсы: мәтін, аударма және түсініктеме» (Эксетер, 2011) еңбектерімен ескірді.

Екіншілік көздер

Патрик Конильон, Псевдо Скайлак, «Понт Эксен айналысы» (Бордо, 2004). Грэм Шипли, Псевдо Скайлакстың «Периплоус: Мекенделген әлемді айналып өту». Мәтін, аударма және түсіндірмелер (Эксетер: Бристоль Феникс Пресс/Эксетер Пресс), 2011. Қатты мұқабасы, 978 1 904675 83 9, жұмсақ мұқабасы. Толығырақ ақпарат алу үшін http://www.liverpooluniversitypress.co.uk/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=11&AS1=shipley сайтына қараңыз. Д. Грэм Дж. Шипли, «Псевдо Скилакс және табиғат зерттеушілері», «Гелендік зерттеулер журналы», 132-том (2012). Кембридж университетінің баспасында 2012 жылдың 6 қыркүйегінде FirstView басылымында алдын ала жарияланды.