Кіріспе

Робинсон Калифорнияға қарсы, 370 U.S. 660 (1962) – АҚШ Жоғарғы Сотының Конституцияның сегізінші түзетуіне сәйкес, белгілі бір әрекеттерді немесе мінез-құлықты қылмыстық деп қарастыруға тыйым салатын, қылмыс үшін нақты жаза қолдануға тыйым салудан өзгеше, алғашқы маңызды шешімі. «Робинсон» ісінде сот Калифорния штатының есірткіге тәуелділікті қылмыс деп жариялаған заңын күштен шығарды.

Өмірбаян

Робинсонды полиция қызметкері тоқтатты, ол Робинсонның қолында героин қолданудан пайда болған "іздерді" байқады. Полиция қызметкері Робинсонның кейде есірткі шаққандығын мойындағанын айтты, бірақ Робинсон мұны мойындағанын жоққа шығарды, сондай-ақ ол тәуелді емес екенін де мәлімдеді. Полиция оны Калифорния заңына сәйкес тұтқындады, онда "есірткілерді қолдануға тәуелді болу" қылмыс саналады; Робинсон Лос-Анджелес қалалық сотында кінәлі деп танылып, 90 күнге бас бостандығынан айырылды. Робинсон өзінің үкімін Лос-Анджелес округі Жоғарғы сотының апелляциялық бөліміне шағымдады, ол оның үкімін күшінде қалдырды. Одан кейін ол АҚШ Жоғарғы сотына шағымданды. Калифорния Денсаулық сақтау және қауіпсіздік кодексінің § 11721 тармағында: "Ешбір адам есірткілерді қолдануға, олардың әсеріне немесе есірткілерге тәуелді болуға құқықсыз, егер оларды мемлекет есірткілерді тағайындауға және беруге лицензия берген адам қолданбаса немесе оның басшылығымен қолданбаса".

Сегізінші түзету туралы алдыңғы шешімдер

Робинсонның пікіріне дейін Сегізінші түзету бойынша қабылданған шешімдер жазалау тәсілінің қатыгездік пен ерекшелік танытуына қатысты мәселелерді қарастырды. Мысалы:

Уилкерсонның Юта штатына қарсы ісінде Жоғарғы Сот Юта территориясының қылмыскерді асылудың орнына ату арқылы жазалауы қатыгездік пен ерекшелік жаза емес деп шешті. Сот «азаптау сияқты» қатыгездік пен ерекшелік жазаларды, сондай-ақ «сатқындық үшін тұтқынды өлімге тартуға сүйреп әкелу, немесе тірідей ішек-қарнынан шығарып, басын кесіп, төрт бөлікке бөлу, ал әйел адам жасаған қылмыс үшін тірідей өртеп жіберу» жағдайларын қарастырды. Бірақ ату арқылы жазалау осы санатқа кірмейді. Кеммлер ісінде Жоғарғы Сот электр тогы арқылы жазалауды қатыгездік пен ерекшелік жаза деп танымады. Сот «егер мемлекет заңдарына қарсы жасалған қылмыс үшін тағайындалған жаза тірідей өртеу, айып тағу, дөңгелектен өлу сияқты анық қатыгездік пен ерекшелік танытса, соттар мұндай жазаларды конституциялық тыйымның шегіне жатқызуға міндетті болар еді» деді. Бірақ электр тогы арқылы жазалау осы санатқа жатпады. Trop v. Dulles ісінде Сот (5-4 дауыспен) соғыс уақытында дезертирлік жасағаны үшін әскери сотта сотталған туған жерінен келген азаматты АҚШ азаматтығынан айырудың қатыгездік пен ерекшелік жаза екенін шешті. Сот өлім жазасына рұқсат етілгенін мойындады, бірақ «бірақ өлім жазасының болуы үкіметке өлім жазасынан басқа, қиялының шегінде кез келген жазаны ойлап табуға рұқсат бермейді» деді. Сот Тропты елсіз қалдыруды қатыгездік пен ерекшелік жаза деп тапты, себебі: «Бұл жаза азаматты ұлттық және халықаралық саяси қауымдастықтағы мәртебесінен айырады. Оның өмір сүруі ол өмір сүріп жатқан елдің ықтиярында». Робинсонға дейінгі осы істердің соңғысы Франсис Ресвеберге қарсы болды. Франсис ісінде сот Луизиана штатының бұрынғы әрекеті штаттың электр креслосындағы ақаулық салдарынан сәтсіз аяқталғаннан кейін сотталған кісі өлтірушіге электр тогы арқылы жазалауды қайтадан тағайындауға бола ма деген мәселені қарастырды. Сот 5-4 дауыспен сотталушы Фрэнсисті қайтадан электр тогымен жазалаудың қатыгездік пен ерекшелік жаза емес екенін шешті. Алайда, Weems v. United States (217 U. S. 349, 1910) ісінде, онда мемлекеттік жазбаларды жалғандағаны үшін он екі жылға темірмен ауыр және қиын еңбекке жаза тағайындалды, Сот жазаның шамадан тыс және ерекше сипаты бойынша қатыгез деп тапты (яғни, оның пропорционалдық емеуі). Сот О'Нилге қарсы Вермонт (144 U. S. 323, 1892) ісіндегі әділ Филдтің қарсы пікірінен келтірілген obiter dicta-ны цитаталады: «Бұл тыйым тек азаптауды тудыратын жазаларға ғана емес, сонымен қатар олардың шамадан тыс ұзақтығы немесе ауырлығы бойынша айыпталушы қылмыстарға өте сәйкессіз жазаларға да бағытталған». Әділдер Уайт және Холмс Сегізінші түзету шамадан тыс немесе пропорционалдық емес жазаларды тыйым салмайды деген негізде қарсы пікір білдірді. Weems Сегізінші түзету бойынша «пропорционалдық емеушілік» қағидасын алғаш рет бекіткен іс болуы мүмкін.

Жоғарғы соттың Робинсон ісі бойынша шешімі

Соттың біртұтас болмаған отырысы штаттың шешімін кері қайтарды. Бас пікірде судья Поттер Стюарт (судьялар Уоррен, Блэк және Бреннан қосылды), Дугластың келісетін пікірімен бірге, есірткіге тәуелділік – ауру екенін және ауруға шаққандық үшін жазалау конституцияға қайшы екенін мойындады. Судья Стюарт тіпті "жалпы суық тигені үшін бір күндік түрме жазасы" да қатыгез және ерекше жаза болар екенін жазды. Сонымен қатар, судья Стюарттың пікірі, судья Харланның келісетін пікірімен бірігіп, кінәлі әрекет болмаған жағдайда мінез-құлықты қылмыстық деп тану конституцияға қайшы келеді деп мәлімдеді. Судья Стюарттың пікірі жай ғана мәртебе немесе жағдайды жазалаудың конституциялық емес екендігіне, ал судья Харланның келісетін пікірі "тар қалауды" жазалаудың конституциялық емес екендігіне баса назар аударды. Судья Кларк наразылық білдірді, біріншіден, "[заң дұрыс түсіндірілсе, жаза емес, емдеу шарасын қарастырады]". Екіншіден, "егер қылмыстық жаза ретінде қарастырылса да, 3 айдан 12 айға дейінгі бас бостандығынан айыру жазасы, мемлекетке қауіпті жағдайға өз еркімен түскен адамға қолданылғанда, ақылға сыймас емес". Байрон Уайт судьясы да наразылық білдірді. Ол, біріншіден, "осы мәліметтер бойынша, Калифорния штатының оны есірткі қолдану немесе үнемі пайдалану үшін қылмыстық іс қозғау арқылы шектеуге құқығы бар" деп атап өтті. Екіншіден, Сот "Калифорния штатының заң бойынша қайталанатын жағдайларды тиімді шешу құқығын жойды, онда пайдалану туралы жеткілікті дәлелдер бар, бірақ пайдалану орны туралы дәлелдер жоқ. Бұдан өзге, ол қылмыстық жазалаумен қорқытып, есірткі пайдалануға тыйым салуға кез келген штаттың құқығына күмән тудырды". Соңында ол Соттың "қатыгез және ерекше жазаны" "процессуалдық келісімділіктің" жамылғысы ретінде пайдалануда екенін айтты:
> Егер бұл іс экономикалық реттеуге қатысты болса, қазіргі Соттың процессуалдық келісімділікке деген аллергиясы заңды сақтап қалар еді және Соттың өз философиялық көзқарастарын штат заң шығарушы органдарына немесе Конгреске таңуын болдырмас еді. Соттың неге Конституцияға есірткі мәселесін шешудің абстрактілі ұғымдарын жазуды дұрыс деп санағанын түсінбеймін, өйткені ол, әрине, штаттармен немесе Конгресспен сарапшылық білімі жағынан теңесе алмайды. Судьялар Кларк, Харлан және Стюарт наразылық білдірді, бұл шешілген прецеденттер даулы мәселені қараусыз қалдыруды талап етеді деп мәлімдеді.

Жоғарғы Сотта қаралған кейінірек істер

Робинсон шешімінен кейін, Сот «Пауэлл Техасқа қарсы» ісі бойынша қоғамдық маскүнемдікті қылмыстық қылық деп қарады, бірақ Соттың бірқатар мүшелері Робинсон ісінде «аурудың» (алкоголизмнің) жеңілуге мүмкін емес құштарлығына бой ұсыну қылмыстық емес деген пікір білдіргеніне қарамастан.

"Робинсон" бойынша "несандылық" істер

Жоғарғы Сот Робинсонның кеңейтілген "қатыгез және ерекше" қағидасын қылмысқа қатысты пропорционалдықсыз немесе шамадан тыс саналған жағдайларда қолданған алғашқы іс – Кокер Грузияға қарсы. Сот пропорционалдықсыздық болғандықтан, ересек әйелді зорлау үшін өлім жазасын тағайындау қатыгез және ерекше жазалар туралы тарауды бұзу болып табылады деп шешті. Руммель Эстельге қарсы істе Сот, қайталап қылмыс жасағандарға қатысты заң бойынша, өмір бойы бас бостандығынан айыруды қатыгездік пен ерекше жаза деп санамайды деп тапты. Соттың айтуынша, "бұл Соттың ешбір шешімімен қайшы келмейтініне сеніммен айтуға болады, қылмыстар, яғни мемлекеттік түрмеде ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырумен жазаланатын қылмыстар ретінде жіктелетін қылмыстар үшін, тағайындалған жазаның ұзақтығы – заң шығарушы органның құзырындағы мәселе". Конституцияға қайшы келетін пропорционалдықсыздықты табуға құлықсыз болғанына қарамастан, Сот: "Бұл пропорционалдық қағидасы қарсы пікірде айтылған ең шектен шыққан жағдайда қолданылмайды дегенді білдірмейді, егер заң шығарушы орган қосымша тұрақтап қоюды өмір бойы бас бостандығынан айырумен жазаланатын қылмыс деп таныса". Солемге қарсы істе 5:4 көпшілік сегізінші түзету бойынша сот шешімін жойды, өйткені ол пропорционалдықсыз болды – үш рет үшінші дәрежедегі ұрлық, бір рет жалған уәдемен ақша алу, бір рет ірі ұрлық, бір рет үшінші рет мас күйде көлік жүргізу және бір рет алаяқтық ниетпен "есепшоты жоқ" чекті жазу үшін шартсыз өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы. Кейіннен Сот бұл шешімді "айқын және қабылданған конституциялық құқықтың көрінісі" деп сипаттады. Хармелинге қарсы Мичиган ісінде Сот Сегізінші түзетудің тарихи негізін зерттеді, оны 1689 жылғы Англияның Құқықтар декларациясының "қатыгез және ерекше жазалар" ережесіне негізделген деп тапты және "Англияның қатыгез және ерекше жазалар туралы ережесі 'пропорционалдықсыз' жазаларды тыйымдауға арналған" деген пікір білдірді. Соттың шешімі бойынша, 650 грамнан астам кокаин иеленген қылмыс үшін шартсыз өмір бойы бас бостандығынан айыру Сегізінші түзетуді бұзбайды.

Кейінгі сот ісі

Марго ісі бойынша Нью-Джерси Жоғарғы Соты алғаш рет Робинсон ісінен өзгешелігін атап көрсетті: «Робинсон ісінде Калифорния штатының «наркотиктерді қолдануға тәуелді болу» құқық бұзушылықты қылмыстық қылмыс деп қарастыратын заңы, Сегізінші және Он төртінші түзетулерді бұза отырып, қатыгез және ерекше жаза тағайындады деп шешілді. Бірақ Марго «героиннің әсерімен мас күйде болды» деп айыпталды. Маргоның кінәсі Робинсон сияқты нашақорлық үшін емес еді. Содан кейін сот былай деп мәлімдеді: «Егер адам есірткі қолданғаны үшін конституциялық түрде жазалана алатын болса, онда оның оның әсері астында болуы үшін жазаланбауына ешқандай себеп жоқ, себебі есірткіні қолдану қоғамның мүдделеріне зиян келтіреді, өйткені оның адамға зиянды әсері бар және осы әсердің тудыруы мүмкін зиян бар. Басқаша айтқанда, есірткінің әсерімен мас күйде болудың өзі қоғамға қарсы әрекет болып табылады. Бұл жасырын немесе пассивті бейімділік емес; ол ерікті түрде туындайтын және қоғамға одан әрі зиян келтіру қабілетімен жүктелген белсенді күй. Біздің ойымызша, қоғам өзін осы зияннан қорғау үшін қылмыстық процесті пайдалана алады. Робинсон бұған қайшы емес». Осылайша, сот бірауыздан үкімді күшінде қалдырды. Салас ісінде айыпталушы «наркотиктердің әсерімен заңсыз түрде мас күйде болды» деп айыпталды. Сот Робинсонның шешімінің нашақорлықпен ғана шектелетінін ескергендіктен, үкімді бекітті. Салас Жоғарғы Сотқа шағымданып, бірақ шағымы «маңызды федералды мәселе болмағандықтан» қабылданбады. Браун ісі бойынша Аризона Жоғарғы Соты (en banc) есірткіні қолдануды қылмыстық қылмыс деп тануға штаттың құқығын жоқ деп танудан бас тартты. Онда Робинсонның шешімі тек нашақорлықты қылмыстық қылмыс деп тануға қатысты екені, ал оны қолдану немесе оның әсерімен болуға қатысты емес екені айтылды. Бұл жерде «Браун «наркотиктердің әсерімен» мас күйде болды деп айыпталды».