Кіріспе

Кастилиялық инфанте Генрих (1230 жылдың наурызы – 1303 жылдың 8 тамызы), «Сенатор» (el Senador) атымен белгілі, Кастилия инфантесі, Фердинанд III Кастилияның бірінші әйелі Беатрис Швабиялықтан туған төртінші ұлы.

Жастық шағы мен бүлік

Генрих балалық шағын Бургоста өткізді, онда оның ұстаздарының арасында болашақ кардинал Джайлз Торрес болды. Ол патшалық ұл үшін қалыпты білім алды, әскери және рухани жағынан да дамыды. 1246 жылы Генрих әкесімен бірге Хаэнге жорыққа қатысты. Әкесі оған жаңа бағындырылған жерлерден алғашқысын – Морон-де-ла-Фронтера және Котты иелік етті. Севилья түскен соң, оған тағы да бағындырылған қалалар берілді: Херес-де-ла-Фронтера, Лебриха, Аркос және Медина-Сидония. Севильяның бөлінісінде Генрих пен оның сүйіктілері де үлес алды. Келесі бірнеше жылды Генрих көбінесе Севильяда, әкесінің екінші әйелі Жанна Понтьенің сарайында өткізді. Алайда, олардың құпия қарым-қатынасы туралы трубадурлардың айтуларының куәлік құны жоқ. Генрих 1246 жылдың өзінде-ақ әкесінің ағасы, болашақ Альфонсо X-қа адал болуын талабын қабылдаудан бас тартты. 1252 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Генрих пен оның інісі Фредерик Альфонсоның үстемдігіне наразы болды. 1253 жылдың наурыз айында Альфонсо Фердинанд Генрихке оңтүстікте берген жеңілдіктерін жойды. Сондай-ақ, Генрихтің тиімді некеге тұруына кедергі келтірді. Хуан Мануэльдің «Қару кітабында» айтылғандай, Калатаюда Генрих Арагон королінің қызы Констанцияға үйленуге ұсыныс жасады, бірақ Альфонсо бұған жол бермеді. Осы әрекеттер Генрихті Альфонсоға қарсы қастандық жасауға итермеледі. 1255 жылы Малуэнда өткен кездесуде Генрих Арагонның Джеймс I-ін уақытша өз жағына тартты. Соңында, қазан айында, Бискайяның иесі Диего Лопес IV де Харомен бірігіп, Галисиядан да қолдау алып, ол ашық бүлікке көтерілді. Корольдік әскерлерге қарсы алғашқы жеңіске қарамастан, ол Морон маңында жеңіліске ұшырап, елден қашуға мәжбүр болды. Ол Кадисте кемеге мініп, Жерорта теңізі арқылы Валенсияға дейін теңіз сапар жасады, содан кейін Франция арқылы өтіп, бастапқыда Понтьюдегі өгей анасынан пана тапты. Ол Генрих III королінің ұлы және мұрагері Эдуардқа үйленген, жартылай қарындасы Элеонораға баруды ұсынған болуы мүмкін.

Ағылшын жер аударылуы

Генрих 1256 жылдың ортасында ағылшын сарайына келді. Ол үш жыл бойы король Генридің мейірімімен өмір сүрді, бірақ ағылшындар оған ешқандай саяси қолдау көрсетпеді. 1257 жылдың көктемінде Мессина архиепископы Джованни Колонна, Папа Александр IV-тің елшісі, корольмен Эдмунд, оның екінші ұлына Сицилия патшалығын беру туралы келіссөздер жүргізу үшін Англияға келді. Генрих Эдмунд үшін патшалықты бағындыру үшін Италияға әскер жіберуге ұсыныс жасады, бірақ Уэльсте болған көтеріліс осы жобалардан назарды аударды. Францияда бірнеше рет сәтсіз сапардан кейін Генрих Африкада бағын сынауға шешім қабылдады, онда Тунистің Хафсид әмірі Мұхаммед әл-Мустансир ірі империя құрған еді. Англия королі Кастилияға шабуыл жасамауға уәде алғаннан кейін, 1259 жылдың шілдесінде Генрихтің Туниске кетуіне рұқсат берді және тіпті өзінің бақылауындағы Гасконь порттары арқылы оған қауіпсіз өту құқығын берді.

Тунистік экспедиция

Генрих Каталонияға жол тартты, бірақ король Яков өзінің ешбір вассалына Генрихті Туниске еріп баруға рұқсат бермеді. 1260 жылы Генрих Туниске жетті, жақын арада оның інісі Фредерик оған қосылды. Генрих әл-Мустансирдің қызметіндегі испандық рыцарьлар тобына басшылық етті. 1261 жылы әмірдің бауыры Абу Хафспен бірге шөлдегі Милиана қаласына шабуыл жасады. Бұл жорықтар Хафсидтердің тәуелсіздігін Әлмохадтарға қарсы нығайтты, бұл Марокконың династиясы, ол бұрынғы ғасырда Испанияның көп бөлігін билеген. Тунисте Генрих Хафсидтердің әдет-ғұрыптары мен киімдерін қабылдады, бұл жергілікті христиан қауымын қатты таңқалдырды. Ол эмирдің қызметінен тапқан ақшаны Тунистегі генуэздік саудагерлер орталығынан бастау алған коммерциялық кәсіпорындарды қаржыландыруға жұмсады. Осы саудадан түскен қаражатқа Франция королі Людовик IX кейіннен Англия королі Генрихке қарыз берді.

Италиялық науқандар

Генрих кейін Италияға жол тартты, онда 1266 жылы Сицилия королі болу үшін өзінің ағайындысы Анжу Карлдің жорығына қосылды (Беневенто шайқасы) және оған үлкен сомада ақша қарыз берді. Осы жерде Генрих Эль-Сенадор атағын алды, себебі Карл оны Рим сенаторы етіп тағайындады (сол кезде Римнің ежелгі Сенаты Рим қаласындағы азаматтық билікті бір сенаторға тапсырған мекемеге айналған еді). Бірақ Карл оған ешқашан ақысын қайтармады; Генрих Сардиния патшалығына немесе басқа да жоғары лауазымға үміттенеді, ал сенаторлық оның күткенінен төмен болды. Осыдан кейін, оның туысы Конрадин 1268 жылы Италияға басып кіргенде, Генрих жағын өзгертіп, оған қосылды. Ол Тальякоццо шайқасында Конрадиннің генералдарының бірі болды; ол өзінің інісі Кастилияның Афонсо X жіберген үш жүз испандық атты әскеріне қолбасшылық етті. Ол француздарға қарсы алғашқы шайқаста жеңіске жетті, бірақ Анжу Карлдың мың француз рыцарынан жасалған күтпеген шабуылға ұшырап жеңілді. Шайқаста жеңілгеннен кейін Генрих Монте-Кассинодағы Сан-Сальваторе монастыріна қашып, Анжуліктерге тұтқынға түсті.

Түрмеге қамау

Фердинанд Грегоровиустың айтуынша, ол келесі жиырма үш жылды тұтқын күйінде өткізді – 1268 жылдан 1277 жылға дейін Каноза қамалында, ал 1277 жылдан 1291 жылға дейін Кастель-дель-Монтеде. 1272 жылы оның жарты қарындасы Элеонора және оның күйеуі Англия королі Эдуард I крест жорықтарынан оралғанда Сицилияға келді. Элеонораның оны түрмеден босатуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды, бірақ ол өзінің өліміне дейін онымен байланыста болды. 8 наурыз 1286 жылы Папа Хонорий IV оны Конрадинмен бірге Рим қаласын қиратқандығы үшін, сондай-ақ кардинал Джордано Орзиниге (болашақ Папа Николай III), оның туысы Маттео Россо Орзиниге және Джордано Савеллиге келтірген қорлықтары мен зияны үшін алған арудан босатты. Оның ақталуы, мүдделі тараптарға келтірілген барлық зиянды діни тәубемен мойындап, өтеу жасауға немесе, егер оның жеткіліксіз қаражаты болса, мүмкіндігі болғанда толық өтеу беру туралы салтанатты уәде берумен байланысты болды. Генрих 1291 жылы босатылар алдынан Элеонора мен Карл екеуі де қайтыс болды. 1298 жылы ол Кастилияға оралып, өзінің шөбересі Фердинанд IV патшаның регенті болып тағайындалды. Ол Хуана Нунес де Лараға үйленді, бірақ 1304 жылы қайтыс болғанға дейін заңды балалары болған жоқ.

Дәстүрлер

Дәстүр бойынша, ол Замора қамалының иесі (Алькаида) қызы, мэр Родригес Печа деген әйелден заңды емес ұл тудырған. Осы ұл Энрике Энрикес де Севилья деп аталды, ол король Альфонсо XI тұсында Кастилияның Justicia Mayor, яғни Бас судьясы болды. Соңғы зерттеулерге сәйкес, "Амадис де Гаула" атты атты романның авторы – Кастилиялық Генрих.