Кіріспе
1966 жылы Гарри Харрисонның «Орын табыңыз! Орын табыңыз!» романы. «Орын табыңыз! Орын табыңыз!» – Гарри Харрисонның 1966 жылы жазған ғылыми-фантастикалық романы. Ол халық санының бақылаусыз өсуінің қоғамға тигізетін әсерін және байлардың ресурстарды шоғырландыруының салдарынан зерттейді. Алғаш рет «Импульс» журналында жарияланған. Роман 1999 жылғы тамызда болатын болашақ әлемдегі оқиғаларды суреттейді, онда АҚШ және басқа елдердің халық санының өсуімен салыстырғанда пайдаланатын әлемдік ресурстардың үлесіндегі өзгерістер талданды. Роман жеті миллиард халқы бар, тығыздық, ресурстардың жетіспеуі және құлдырап бара жатқан инфрақұрылыммен күресіп жатқан әлемді көрсетеді. Сюжет әртүрлі адамдардың өмірін, 35 миллион халқы бар Нью-Йорк қаласындағы әртүрлі топтардың өмірін баяндайды. Роман 1973 жылғы «Сойлент Грин» ғылыми-фантастикалық фильмінің негізі болды, алайда фильм сюжеттің және тақырыптың көп бөлігін өзгертіп, адамдарды азықтандырудың шешімі ретінде каннибализмді қосты.
Make Room! Make Room! is a 1966 science fiction novel written by Harry Harrison exploring the consequences of both unchecked population growth on society and the hoarding of resources by a wealthy minority. It was originally serialized in Impulse magazine. Set in a future August 1999, the novel explores trends in the proportion of world resources used by the United States and other countries compared to population growth, depicting a world where the global population is seven billion people, plagued with overcrowding, resource shortages and a crumbling infrastructure. The plot jumps from character to character, recounting the lives of people in various walks of life in New York City, population 35 million. The novel was the basis of the 1973 science fiction film Soylent Green, although the film changed much of the plot and theme and introduced cannibalism as a solution to feeding people.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Жайыңды жаса! Жайыңды жаса! 1999 жылы (жазылған уақыттан 33 жыл өткен соң) Нью-Йорк қаласында өтеді. 30 жастағы полиция детективы Энди Раш, зейнеткер инженер Солмен бірге жарты бөлмеде тұрады. Сол велосипедті ескі теледидар мен тоңазытқышты қуатпен қамтамасыз ету үшін өзгертеді. Энди су рационын алу үшін кезекте тұрғанда, жұмыстан зорлықпен зейнеткерлікке шығарылған "Ақсақалдардың" қоғамдық сөйлеуін көреді. Жақын маңдағы азық-түлік дүкенінде "сойлент" (соя мен бұршақ) стейктеріне күтпеген сатылым болғаннан кейін тәртіпсіздік басталады. Дүкенді қарақшылар тонап кетеді. 18 жастағы тайваньдық америкалық Билли Чанг бір қорап стейк алып, бір бөлігін жеп, қалғанын "Western Union" пошта қызметкері болып жұмыс істеуге жеткілікті ақша табу үшін сатады. Оның алғашқы тапсырысы оны ауа кондиционері мен душқа ағын суы бар қоршалған пәтер үйіне жеткізеді. Ол хатын "Үлкен Майк" О'Брайен деп аталатын бай рэкетке жеткізеді және Майктің 23 жастағы жасырын сүйіктісі Ширлді көреді. Билли пәтерден шығып кетеді, бірақ кейін ғимаратқа қайта кіре алу үшін жағдай жасайды. Ол Майктің үйіне тығылып кіреді, бірақ Майк оны ұстағанда, Билли оны қасақана өлтіріп, қолдары бос қашады. Бір дәлел Нью-Йоркке енуге тырысып жатқан қаладан тыс қылмыстык басшыға байланысты болуы мүмкін, бұл Майктің серіктестеріне қауіпті. Олар Эндидің іс бойынша жұмысын жалғастыруын қамтамасыз етеді, оған қоса оның күнделікті міндеттерін де. Тергеу барысында ол Ширлге ғашық болады. Ол оған айдың соңына дейін пәтерде тұруға рұқсат береді. Олар осы айда жайлылықтың барлық ыңғайларын пайдаланады. Содан кейін Ширл Эндимен бірге тұрады. Бірақ Ширл Эндидің оған жұмысының көптігіне байланысты аз уақыт бөлетініне көңілі толады. Соңында ол кешкі кеште танысқан бай адаммен жақындасады. Құлап кетпеу үшін Билли қаладан қашып, тастап кетілген Бруклин теңіз портына кіреді, онда ол әлемнің соңы ретінде жаңа мыңжылдықты асыға күтіп жүрген Питермен бірге тұрады. Бірақ олар үш адамнан шабуылға ұшырап, орнын ауыстыруға мәжбүр болады. Олар машинада жаңа баспана табады. Қырқыннан кейін Билли отбасына баруды шешеді, полиция оған енді қызығушылық танытпайды деп ойлайды. Сол уақытта Сол адамзаттың тым көп көбеюіне қарсы бейтарап бола алмайды. Ол халықты бақылауды қолдайтын заң жобасын жоюға қарсы шеруге қатысады. Сол төңкерісте жарақаттанып, пневмонияға шалдығады. Ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, жағымсыз отбасы оның тұрғын үйін басып алады, бұл Ширл мен Эндидің өмірін бұрынғыдан да қиын етеді. Энди Билли Чангты кездестіріп, оны отбасының үйінде қоршап алады. Билли Эндиге пышақпен шабуыл жасағанда, ол сырғып, Энди оны абайсызда атып өлтіреді. Қылмыскерлер осы кезде қызығушылықтарын жоғалтқан, бірақ Эндидің басшылары оның іс-әрекеттерін мойындамайды және оны уақытша қарапайым патрульдікке төмендетіп жібереді. Ол пәтеріне келгенде Ширл оны тастап кеткенін көреді. Энди Жаңа жыл қарсаңында Таймс-скверде патрульде жүргенде, бай кештерде Ширлді көреді. Сағат түн ортасын соққанда, Энди әлемнің аяқталмағанына қатты ренжіді және өмір қалай жалғасатынын сұраған Питермен кездеседі. Оқиға Таймс-сквердегі экранда "Халық санағы бойынша, АҚШ ғасырдың соңында ең үлкен жылды өткізді, 344 миллион азамат" деген хабарламамен аяқталады.
Тұжырымдама және шығармашылық
Жазушы Гарри Харрисон: "Бұл идея соғыстан кейін 1946 жылы танысқан бір үндістандықтан келді. Ол маған: "Әлемдегі ең үлкен мәселе – халықтың тым көбеюі" деді (сол кезде ешкім мұндайды естімеген еді) және: "Гарри, көп ақша табуды қалайсың ба? Үндістанға резеңке контрацептивтерді импорттауың керек" деді. Мен ақша табуға қарсы емес едім, бірақ Үндістанның резеңке патшасы болғым келмеді!"
Қысқа әңгіме
Роман жазылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Харрисон "Roommates" (1971) атты қысқа әңгімесін жазды, негізінен романнан алынған үзінділерді біріктіру арқылы. Харрисон осы әңгіменің туындауы мен жасалуы туралы "Гарри Харрисонның ең жақсы туындылары" кітабындағы кіріспесінде баяндайды. Ол қайта басып шығару үшін үзінді сұралғанын, бірақ ешқандай қарапайым үзіндінің жеке тұра алмайтынын ойлағанын айтады. Сондықтан ол "Көкпәтерлілер" сюжеттік тармағынан әртүрлі сахналарды алып, оларды қысқа әңгімеге біріктірді.