Кіріспе

Нигердің 1974 жылдан 1987 жылға дейінгі әскери басшысы Сейни Кунтче (1 шілде 1931 – 10 қараша 1987) – Нигердің тұңғыш президенті Хамани Диори үкіметін құлатып, 1974 жылы төңкеріс жасаған Нигерлік әскери шенеунік. Ол 17 сәуір 1974 жылдан 10 қараша 1987 жылы қайтыс болғанға дейін елге әскери басшы ретінде басшылық етті. Ниамейдегі Нигердің ұлттық стадионы «Stade Général Seyni Kountché» оның құрметіне аталған.

Әскери мансап

1931 жылы Дамана Фанду қаласында туған, Джерма аристократиясының ұлы, олардың тегі Джермакой Тондикандиге дейін жетеді, Кунтче 1949 жылы француз отаршылдық әскеріне қатарына қосылып әскери қызметін бастады. 1957 жылы сержант шеніне көтерілді. Нигердің француз территориясы 1960 жылдың 3 тамызында Нигер Республикасы болып тәуелсіздік алды. Елі тәуелсіздік алғаннан кейін бір жыл өткен соң Кунтче Нигер армиясына өтті. 1965-1966 жылдары Париждегі офицерлерді даярлау мектебінде оқыды және одан кейін қарулы күштер штабының орынбасары болды. 1973 жылы қарулы күштер штабының бастығы болып тағайындалды.

1974 жылғы Нигер

Осы кезеңде жаңа тәуелсіз Нигер елі көптеген қиындықтарға тап болды. Саяси тұрғыдан алғанда, ел президент Хамани Диори басқаратын бір партиялық жүйемен басқарылды. Режимге қарсы шығушылар жанып-тозаққа салынып, кейде зорлық-зомбылыққа ұшырады. 1968 жылдан 1974 жылға дейін ауыр құрғақшылық болды, ол азық-түлік жетіспеушілігіне және үкіметке наразылықтың күшеюіне әкелді. Елдегі зор уран қорын игеруге жасалған әрекеттерге қарамастан, экономика әлсіздігін сақтап қалды. Кейбір министрлердің азық-түлік көмегін жымқырып алғаны туралы айыптаулар салдарынан кең ауқымды тәртіпсіздіктер орын алды.

1974 жылғы төңкеріс

1974 жылғы 15 сәуірде Сейни Кунче Диори билігін аяқтаған әскери төңкеріс жасады. Кунченің алғашқы ресми қадамдары Конституцияны тоқтату, Ұлттық Ассамблеяны тарату, барлық саяси партияларға тыйым салу және саяси тұтқындарды босату болды. 1974 жылғы 17 сәуірде Жоғарғы Әскери Кеңес (ЖӘК) құрылды, оның президенті Кунче болды. Кеңестің жарияланған мақсаты – азық-түлік көмегін әділ тарату және қоғамдық өмірге моральдық қағидаларды қайта орнату еді. Ұлттық Ассамблеяның орнына Даму жөніндегі Ұлттық Кеңес (ДЖҰК) құрылды. Саяси партияларға тыйым салынғанмен, Диори режимі кезінде елден қуылған оппозициялық белсенділерге Нигерге оралуға рұқсат берілді.

Әскери басқару

Әскери үкіметтің басты назарында экономикалық жағдайды жақсарту жоспарлау тұрды. Франциямен жақсы қарым-қатынас сақталды және араб мемлекеттерімен жаңа байланыстар құрылды. Ішкі саясатта ел тұрақтанды, бірақ CMS ішінде жеке және саяси пікір келіспеушіліктер туды. 1975 және 1976 жылдары Кунчеге қарсы жасалған төңкерілдердің алдын алуға қол жеткізілді.

Конституциялық басқаруға қайта оралу

1981 жылы Кунче CMS-те азаматтық өкілдікті күшейтуге кірісті, ал 1982 жылы конституциялық үкімет құруға дайындық жұмыстары басталды. 1983 жылдың 24 қаңтарында Маманэ Умару азаматтық премьер-министр болып тағайындалды. Бір жыл өткен соң, 1984 жылдың қаңтарында ол конституцияға дейінгі, "ұлттық харта" деп аталған құжатты жазу үшін комиссия құрды. Бұл харта кейін жалпыхалықтық референдумда бекітілді. Хартада ұлттық және жергілікті деңгейде сайланбас, кеңес беруші институттар құру қарастырылды.

Экономикалық шиеленістер мен қуғын-сүргін

Осы кезеңде экономикалық бейімделу шаралары 1984 және 1985 жылдары қайтадан туындаған құрғақшылық пен 1984-1986 жылдары Нигериямен құрлық шекарасының жабылуына байланысты қиындыққа тап болды. Нигердің сыртқы қаржылық көмекке тәуелділігі күшейді. АҚШ-пен (қазір елдің басты азық-түлік көмегінің жеткізушісі) қарым-қатынастар маңызды рөл атқара бастады. Сонымен қатар, Нигер мен Ливия арасындағы жаңадан туған шиеленіс Ливияның Нигер үкіметін ашық түсті, көшпелі туарег халқын қуғынға салуда айыптауына себеп болды. Кутше Каддафидің 1980 жылғы қазанда Бенгазиде сөйлеген сөзінде "Мали мен Нигерде морилер мен араб-бербер халқы қуғындалып, қанауға ұшыраған" деген мәлімдемесіне байланысты Сахара мемлекеттері ұйымына қосылу туралы Ливияның ұсынысын қабылдамады. 1985 жылдың мамыр айында Нигер-Ливия шекарасы маңындағы қарулы жанжалдан кейін Нигер азаматтығы жоқ барлық туарегтер елден қуылды.

Өлім

1986 жылдың соңында Коунче денсаулығы нашарлап, 1987 жылы одан әрі нашарлай түсті. 1987 жылдың 10 қарашасында Париж ауруханасында ми ісігінен қайтыс болды. Оның орнын Әли Сайбу басып, 1987 жылдың 14 қарашасында ол Жоғарғы әскери кеңестің (ЖЖК) төрағасы болып тағайындалды.