Томас Блаунт: Англиялық антиквар мен лексикограф өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Ағылшын антиквары және лексикографы Томас Блоунт (1618–1679) – ағылшын антиквары және лексикографы болған.

Өмірбаян

Ол Херефордширдегі Орлетоннан Майлс Блоунттың ұлы болды және Вустерширдегі Бордсли, Тардебиггеде дүниеге келді. Ол Ішкі храмда адвокаттыққа қабылданды, бірақ шын ниетті католик болғандықтан, Англияда католиктердің қоғамдық өмірдің барлық салаларынан шеттетілген кезінде оның діні осы мамандықты тамашалауына едәуір кедергі келтірді. Орлетонға өз иелігіне қайтып келген ол заңды әуесқой ретінде зерттеуге берілді, сондай-ақ білімнің басқа салаларын кеңінен оқыды. Томас Блунт 1661 жылы Эссекс штатының Малдон қаласынан Энн Черчқа (1617–1697) үйленді және олардың бір қызы болды – Елизавета (1662–1724). Ол 1679 жылдың 26 желтоқсанында Херефордширдегі Орлетон қаласында, алпыс бір жасында қайтыс болды.

Глосографиялық

Оның негізгі еңбектерінің қатарында «Glossographia; немесе, қазіргі тазартылған ағылшын тілінде қолданылатын кез келген тілдің қиын сөздерін түсіндіретін сөздік» (1656) кітабы бар. Бұл кітап бірнеше рет басылып, әлі де қызықты және пайдалы оқу материалы болып табылады. Онда 11 000-ға жуық қиын немесе сирек кездесетін сөздердің анықтамасы берілген және жарық көрген кезде ол ең үлкен ағылшын сөздігі болды. Ол ағылшын тіліндегі «қиын сөздер» сөздіктерінің соңғы, ең үлкен және ең маңыздысы еді. Оның мақсаты ағылшын сөздерінің толық тізімін жасау емес, әдебиетте немесе кәсіби салаларда кездесетін сирек терминдерді анықтап, түсіндіру арқылы сол кезде Англияда дамып келе жатқан, академиялық емес орта тапқа көмектесу болды. Блоунт осы орта таптың өкілі еді. «Glossographia» ағылшын лексикографиясында бірнеше «алғашқы» жаңалықтарды енгізді. Бұл алғашқы суреттері (геральдикалық белгілердің екі ағаш кескіні) мен этимологиялары бар сөздік болды, сондай-ақ анықтамаларға дереккөздер келтірді. Онда бұрын сөздіктерге енбеген көптеген сирек сөздер кездеседі, тіпті кейінгі сөздіктерде де оларға орын берілмеді. Олардың кейбіреулері неологизмдер болғанымен, Блоунт өзі ешқандай сөз ойлап тапқан жоқ, керісінше, сол кезеңде классикалық үлгідегі жаңа сөздерді жасауға бейімділікті байқады. Айыныштысы, Блоунттың «Glossographia» кітабы 1658 жылы Джон Милтонның туысы Эдвард Филлипс (1630–1696) жариялаған «Сөздердің жаңа әлемі» кітабының танымал болуынан кейін еңсерілді. Филлипс сөздігі Блоунт сөздігінен әлдеқайда үлкен болды (шамамен 20 000 сөзді қамтыды) және сирек сөздермен қатар, жиі қолданылатын сөздерді де қамтыды. Бірақ қазір Филлипс Блоунттың көптеген анықтамаларын көшіргені баршаға мәлім. Бұл плагиат Блоунтты ашуландырды, ол өзінің қарсыласын баспа беттерінде жаза бастады. Блоунт пен Филлипс көп жыл бойы баспа соғысына қатысып, бір-бірін айыптаумен қатар өздерінің еңбектерін үнемі қайта қарады. 1673 жылы Блоунт «Сөздердің жаңа әлемінде табылған қателер әлемі» атты кітап жариялады, онда Филлипс дұрыс болған жағдайларда да түпнұсқа емес екенін, ал түпнұсқа болған жерлерде жиі қателіктерге жол бергенін көрсетуге тырысты. Ол ашуланып былай деді: «Олай болса, мұны қабылдауға бола ма? Адам ойын-сауық үшін кітап жазады, ал кітап әлемге ұнап, сатылады. Кітап сатушы, авторлық құқыққа қызығушылық танытпай, бірден жалдамалы адамдарды осы кітаптан ұқсас кітап жасауға, кейбір өзгерістер мен толықтырулар енгізуге және оған жаңа атау беруге жібереді. Ал алғашқы автордың еңбегі жойылды, ал оның баспашысы жартылай қирады». Филлипс Блоунттың сөздерінің тізімін жариялап, олардың «жабайы және заңсыз құрастырылған» екенін мәлімдеді. Блоунттың өліміне дейін дау шешілмеді, осылайша Филлипс жеңіске жетті. Дегенмен, «Glossographia» көптеген басылымдардан өтті және одан да көп қайта басылымдар жарық көрді, соңғысы 1969 жылы жарық көрді.

His principal works include Glossographia; or, a dictionary interpreting the hard words of whatsoever language, now used in our refined English tongue (1656), which went through several editions and remains amusing and instructive reading. It defined around 11,000 hard or unusual words, and was the largest English dictionary when it was published. His was the last, largest, and greatest of the English "hard word" dictionaries, which aimed not to present a complete listing of English words, but to define and explain unusual terms that might be encountered in literature or the professions, thus aiding the burgeoning non academic middle class, which was ascendant in England at the time and of which Blount was a member. Glossographia marked several "firsts" in English lexicography. It was the first dictionary that included illustrations (two woodcuts of heraldic devices) and etymologies, and the first that cited sources for definitions. It contained many unusual words that had not previously been included in dictionaries, and others not included in any later dictionary. While some of these were neologisms, Blount did not coin any words himself, but rather reported on the rather inventive culture of classically inspired coinages of the period. Unfortunately for Blount, his Glossographia was surpassed in popularity with the publication in 1658 of The New World of Words by Edward Phillips (1630–1696), whose uncle was John Milton. While Phillips' dictionary was much larger than Blount's (ca. 20,000 words) and included some common words in addition to unusual ones, it is now widely acknowledged that Phillips copied many definitions from Blount. This act of plagiarism enraged Blount, who began to denounce his rival vitriolically in print. Blount and Phillips engaged for many years in a publishing war, undertaking constant revisions of their works accompanied by denunciations of the other. In 1673, Blount published A World of Errors Discovered in the New World of Words, wherein he sought to demonstrate that where Phillips was correct, he was not often original, and that where he was original, he was not often correct. He wrote, indignantly, "Must this then be suffered? A Gentleman for his divertissement writes a Book, and this Book happens to be acceptable to the World, and sell; a Bookseller, not interested in the Copy, instantly employs some Mercenary to jumble up another like Book out of this, with some Alterations and Additions, and give it a new Title; and the first Author's out done, and his Publisher half undone " Phillips retorted by publishing a list of words from Blount that he contended were "barbarous and illegally compounded." The dispute was not settled prior to Blount's death, thus granting a default victory to Phillips. Regardless, Glossographia went through many editions and even more reprintings, the latest of which was in 1969.

Басқа жұмыстар

Блоунт сөздігінен өзге де көптеген тақырыптар бойынша еңбектер жариялады. Оның «Боскобел» (1651) кітабы – Чарльз II-нің Вустер шайқасынан кейін қалай сақталғаны туралы баяндама, сонымен қатар корольдың өзінің Пеписке диктантпен жаздырған есебі де қосылған; кітап С.Г. Томас (1894) жасаған библиографиялық көрсеткіштермен толықтырылған. Блоунт өмірі бойы заң саласындағы әуесқой ғалым болды және «Nomolexicon» – заң сөздігін жариялады. Бұл сөздік, біздің жалпы немесе заңдық, ежелгі немесе қазіргі заңдарда кездесетін қиын және түсініксіз сөздер мен терминдерді түсіндіреді (1670; үшінші басылымы, В. Нельсонның толықтыруларымен, 1717), оның мамандығын таба алмағандықтан, кәсіби қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді. Ол сонымен қатар антиквариатпен айналысқан белгілі тұлға болды, ал «Fragmenta Antiquitatis: Ежелгі жер иеліктері және кейбір манаптардың әдемі әдет-ғұрыптары» (1679; Дж. Беквиттің толықтыруларымен, 1815 жылы Х.М. Беквиттің қосымшаларымен қайта басылды; 1874 жылы В.К. Хазлиттің қайта қаралып, кеңейтілген жаңа басылымы жарық көрді) – халықтық әдет-ғұрыптар мен манаптық дәстүрлердің энциклопедиясы тәрізді. Төмендегі библиография Беквиттің «Fragmenta» басылымының алғы сөзінен алынған, онда Энтони Вудтың «Athenae Oxonienses» еңбегінен алынған қысқаша биография келтірілген. «Арманшылдық академиясы» (англ. Academy of Eloquence) – бүлік кезінде және одан кейін бірнеше рет Лондон қаласында басылған толық ағылшын риторикасын қамтитын кітап. «Glossographia; немесе, қазіргі тазартылған ағылшын тілінде қолданылатын еврей, грек, латын, итальян және т.б. сияқты қиын сөздерді түсіндіретін сөздік» (Лондон, 1656, октаво, бірнеше рет қосымшалар мен түзетулермен жарияланды). «Заңның шамдары және Евангелиенің нұры; немесе, кейбір соңғы рухани, полемикалық және метафизикалық жаңа кітаптардың атаулары» (Лондон, 1653, 8vo), J. Birkenhead-тің «Paul's Church yard» еңбегінің үлгісі бойынша жазылған және Grass and Hay Withers деген атпен жарық көрген. «Боскобел; немесе, 3 қыркүйек, 1651 жылы Вустер шайқасынан кейін оның Ұлылықтың қашу тарихы» (Лондон, 1660, 8vo; 1680 жылы 8vo қайта басылды; үшінші басылым, француз және португал тілдеріне аударылды; соңғысын Стаффордширдегі Ақ ханымдар Питер Гиффорд жасады, ол рим католигі). № 11-ге қараңыз. «Католик Альманахи» (1661, 62, 63 және т.б.), Джон Букердің альманахи сияқты жақсы сатылмағандықтан, ол «Букерді сынады; немесе Букердің Teiescopium Uranicum немесе Ephemeris, 1665» еңбегіне қатысты сын-ескертпелер жазды, ол өте қателікті, және т.б. (Лондон, 1665, кварто, бір парақта, ол адамдар арасында көп әңгімеге себеп болды, оған Джо Сержант пен Джо Остин көмектесті). «Заң сөздігі, біздің жалпы немесе заңдық, ежелгі немесе қазіргі заңдарымызда кездесетін қиын және түсініксіз сөздер мен терминдерді түсіндіреді» (Лондон, 1671, фолио). 1691 жылы тағы да бірнеше түзетулермен және 600-дан астам сөздер қосылып қайта басылды. (Бұл – Νομολεζιχν). «Сер Ричард Бейкердің хроникасы және оның жалғасы» (Оксон, 1672, 8vo) туралы сын-ескертпелер. «Сөздердің жаңа әлемінде табылған қателер әлемі» (Лондон, 1673, фолио), Эдвард Филипс өзінің «Англия сөздерінің жаңа әлемі» атты кітабына қарсы жазылған. «Fragmenta Antiquitatis, antient Tenures of Land, and Jocular Customs of some Manors, &c.» (Лондон, 1679, 8vo). «Боскобел, & c, екінші бөлігі» (Лондон, 1681, 8vo), оған қосымша «Claustrum regale reseratum; немесе, Корольдің Тренттегі (Сомерсетширде) жасырылуы», Тренттің Анна Виндхэм ханым жариялаған. (№ 4-ке қараңыз).

In addition to his dictionary, Blount published widely on other subjects. His Boscobel (1651) was an account of Charles II's preservation after Worcester, with the addition of the king's own account dictated to Pepys; the book was edited with a bibliography by C. G. Thomas (1894). Blount remained an amateur scholar of law throughout his life, and published Nomolexicon: a law dictionary interpreting such difficult and obscure words and terms as are found either in our common or statute, ancient or modern lawes (1670; third edition, with additions by W. Nelson, 1717), to aid the profession that he was unable to practice. He was also an antiquarian of some note, and his Fragmenta Antiquitatis: Ancient Tenures of land, and jocular customs of some manners (1679; enlarged by J. Beckwith and republished, with additions by H. M. Beckwith, in 1815; again revised and enlarged by W. C. Hazlitt, 1874) is a sort of encyclopaedia of folk customs and manorial traditions. The following bibliography is reproduced from the foreword of Beckwith's edition of Fragmenta where it is part of a short biography reproduced from Anthony á Wood's Athenae Oxonienses. The Academy of Eloquence, containing a complete English Rhetoric Printed at London in the time of the rebellion; and several times after. Glossographia ; or, a Dictionary interpreting such hard Words, whether Hebrew, Greek, Latin, Italian, &c, that are now used in our refined English Tongue, &c. London, 1656, octavo, published several times after with additions and amendments
The Lamps of the Law, and Lights of the Gospel ; or, the Titles of some late Spiritual, Polemical, and Metaphysical new Books, London, 1653, in 8vo. written in imitation of J. Birkenhead's Paul's Church yard, and published under the name of Grass and Hay Withers. Boscobel ; or, the History of his Majesty's Escape after the Battle of Worcester, 3d September, 1651. London, 1660, in 8vo. ; there again 1680, in 8vo. third edition, translated into French and Portuguese ; the last of which was done by Peter Gifford, of White Ladies, in Staffordshire, a Roman Catholic. Vide No. 11. The Catholic Almanack, for 1661, 62, 63, &c. which selling not so well' as Joh. Booker's Almanack did, he therefore wrote,
Booker rebuked ; or, Animadversions on Booker's Teiescopium Uranicum or Ephemeris, 1665, which is very erroneous, &c. London, 1665, quarto, in one sheet, which made much sport among people, having had the assistance therein of Jo. Sargeant and Jo. Austen. A Law Dictionary, interpreting such difficult and obscure Words and Terms as are found either in our Common or Statute, antient or modern Laws. London, 1671, fol. There again in 1691, with some Corrections, and the addition of above 600 Words. (This is the Νομολεζιχν.) Animadversions upon Sir Richard Baker's Chronicle and its Continuation, &c. Oxon, 1672, 8vo. A World of Errors discovered in the New World of Words, &c. London, 1673, fol, written against Edw. Philips his book, entitled, A New World of English Words. Fragmenta Antiquitatis, antient Tenures of Land, and Jocular Customs of some Manors, &c. London, 1679, 8vo. Boscobel, &c, the second part, London, 1681, 8vo, to which is added, Claustrum regale reseratum ; or, the King's Concealment at Trent, in Somersetshire'', published by Mrs. Anne Windham, of Trent. (See No. 4.)