Ватикандық хорват тіліндегі дұға кітабы: 1380-1400 жылдарғы қолжазбасы
Vatican Croatian Prayer Book
Ваткандық хорват тіліндегі дұға кітабы – 1380-1400 ж. жазылған, ежелгі славян және чакав тілдерінен аударма. Құрамында Мария, Крест, Рухқа арналған дұғалар бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ватиканның хорват тіліндегі дұға кітабы – хорват тіліндегі дұға кітабы және штокавия диалектісінің әдеби үлгісі. 1380 және 1400 жылдар аралығында Дубровникте ертерек мәтіндерден транскрипция және транслитерация жасалып жазылған, бұл мәтіндер шіркеу славян және чакавия диалектілерінің қосындысынан тұрады және глаголицамен, ал кейбір жерлері кириллицамен жазылған. Кітап түпнұсқа қолжазбаларда кездесетін бірнеше фонетикалық және морфологиялық ерекшеліктерді сақтайды. Кітапта мына бөлімдер бар: Рим шіркеуінің рәсімдеріне сәйкес Марияның құлшылығы; жеті тәубе жырлары; Киелі Крест құлшылығы; Қайтыстарға арналған құлшылық; Киелі Рух құлшылығы, сондай-ақ көптеген дұғалар. Жазу стилі – римдік готика, әсем әріптермен және миниатюралармен безендірілген. Кітаптың аты Ватикан кітапханасында сақталғанымен байланысты. Мәтін 1859 жылдан бастап кеңінен танымал болды, осы кезде белгілі хорват тарихшысы Франьо Рачки оған назар аударды, бірақ алғашқы сындық басылымы 1934 жылға дейін жарық көрмеді, оны хорват әдебиетін зерттеуші тарихшысы және филологы шығарды. Кітаптың маңыздылығы – ол штокавия диалектісіндегі алғашқы маңызды халық тіліндегі мәтін екендігінде. Прото-штокавия және шіркеу славян тіліндегі штокавия қолжазбалары бір-екі ғасыр бұрын пайда болғанымен, бұл жергілікті диалект деп аталатын алғашқы мәтін. Қолжазбаны талдау көрсеткендей, тіркелген морфологиялық және фонетикалық ерекшеліктер диалекттің дамуындағы уақытша формалар, бірақ оның синтаксисі өте архаикалық, әсіресе кейінгі дұға кітаптарымен (1450 жылдардан бастап Дубровниктен шыққан және Хорватия Ғылым және Өнер академиясының кітапханасында сақталатын кітап, Загреб) немесе Марин Дрижич пьесаларының синтаксисімен (16 ғасырдың басы) салыстырғанда.
The Vatican Croatian Prayer Book is a Croatian vernacular prayer book and the example of Shtokavian vernacular literary dialect. Written between 1380 and 1400 in Dubrovnik as a transcript and transliteration from older texts composed in a mixture of Church Slavonic and Chakavian dialect and written down in Glagolitic with some Cyrillic script, it retained a few phonological and morphological features found in the original manuscripts. The book contains the following parts: Offices of the Virgin Mary according to the rites of the Roman Church; seven penitentiary psalms; Offices of the Holy Cross; Offices for the dead; Offices of the Holy Spirit as well as numerous prayers. The script is the Roman Gothic, embroidered with luxuriantly outlined initials and miniatures. The name of the prayer book reflects the fact that it is held in the Vatican library. The text has become widely known from 1859, when influential Croatian historian Franjo Rački drew attention to it, but the first critical edition did not appear until 1934, published by Croatian literary historian and philologist hr. The book's central importance lies in the fact that it is the first major Shtokavian dialect vernacular text. Although Proto Shtokavian and mixed Church Slavonic Shtokavian manuscripts are known to have appeared a century or two before, it is the first text in what can be termed a vernacular dialect. Analyses of the manuscript have shown that recorded morphological and phonological features are transient forms in the development of the dialect, but its syntax is quite archaic, especially compared to the idiom of later prayer books (the Croatian Prayer Book from 1450s, also from Dubrovnik and held in the library of Croatian Academy of Sciences and Arts, Zagreb) or the syntax of Marin Držić's dramas (early 16th century).