Кіріспе

Банка Белитунг аралдарының қаласы және астанасы, Индонезия

Панкальпинанг, сондай-ақ Панкаль Пинанг деп те жазылады, Индонезиядағы Банка Белитунг аралдары провинциясының астанасы және ең ірі қаласы болып табылады. Банка аралының шығыс жағалауында орналасқан қала жеті ауданға (кекаматан) және 42 шағын ауданға (келурахан) бөлінген. Оның ауданы шамамен 90,4 км² құрайды, 2010 жылғы халық санауы бойынша 174 838 адам, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 218 568 адам тұрды. 2022 жылдың ортасымен салыстырғанда қаланың орташа халық тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 2165 адамды құрады. Ранкуй өзені қаланы екіге бөледі, ал Джалан Мердека – оның географиялық орталығы. Панкальпинанг халқының көп бөлігін этникалық малайлар мен хакка тайлылары құрайды. Батак және Минангкабау сияқты басқа этностардың да шағын иммигранттық қауымдастықтары бар. Қаланың танымал орындарына Тима музейі, қытай ғибадатханасы, Әулие Жозеф соборы, Банка ботаникалық бағы және Пасир Пади жағажайы жатады.

Этимология

Панкальпинанг жергілікті pengkal ("база") және pinang (Арека катеху, Банка аралында кеңінен өсетін пальма түрі) сөздерінен шыққан.

Колонияға дейінгі билік

Шривиджаяның бір бөлігі ретінде Пангалпинангта индуистер мекендеген. Шривиджаяның аумағы болғаннан бөлек, ол Маджапахит және Матарам патшалықтарының да құрамына кірді. Бұл үш патшалықтың ішінде Пангалпинанг халықаралық теңіз жолдарына жақын орналасқандығына қарамастан, көп назар қаралмады және Оңтүстік Қытай теңізінде кемелерге шабуыл жасайтын қарақшылардың паналау орнына айналды. Малакка бұғазы маңындағы теңіз жолдарын қорғау үшін Джохор сұлтандығы Пангалпинангқа әскер жіберіп, аймақта ислам дінін таратуды бастады. Бірақ, қарақшылар көп ұзамай қайта оралды. Кейіннен, аймақты қарақшылардан тазартатын мақсатта Бантен сұлтаны Индонезия архипелагының билеушісін оларды жоюға жіберді. Билеуші бақылау орнатып, Бангканы өліміне дейін басқарды, сосын оның билігі жалғыз қызына көшті.

Колониялық билік

1709 жылы Тобоали ауданындағы Олин өзенінің жағалауында қалайы табылған. Бұл жаңалықпен Қытай және басқа елдерден саудагерлер ағылып келді. 1717 жылы Палембанг сұлтандығы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясымен (VOC) сауда байланыстарын дамыта бастады. Компанияның көмегімен сұлтан пираттық пен қалайының контрабандасын тоқтатуға тырысты. Наполеон соғыстары кезінде Нидерланды Франция тарапынан басылып алынды, ал британдықтар Нидерланды билігіндегі Нусантара аймағындағы барлық жерлерді жаулап алды. Тунтанг келісіміне сәйкес, 18 қыркүйек 1811 жылы голландтар Ява, Тимор, Макассар және Палембанг аралдарын британдықтарға тапсырды; Панкалпинанг британдық колониясы болды. Стемфорд Раффлс Сунгай-Аурдағы голланд бекінісін басып алу үшін Палембангқа елшілер жіберді, бірақ Сұлтан Махмуд Бадаруддин II оларды қабылдамады. Раффлс Бадардиннен Панкалпинангтағы қалайы кен орындарын да талап етті. 20 наурыз 1812 жылы Раффлс Ролло Гиллеспи басқаратын экспедицияны Палембангқа жіберді. Гиллеспи Махмуд Бадаруддин II-ні ханзада Адипатимен ауыстырып, оған Сұлтан Ахмад Наджамуддин II атағын берді, ал жаңа сұлтан Белитунг және Банка аралдарын британдықтарға тапсырды. 1824 жылғы ағылшын-голландиялық шарт бойынша Нидерланды 1803 жылы британдықтар басып алған аймақтарды (оның ішінде Панкалпинангты) қайтарып алды. Голланд және британдықтар жергілікті халықты алдап, зорлық көрсетіп, мәжбүрлеп жұмыс істеуге мәжбүрледі. Голландтар қалайы қорын пайдаланды; Муси Раваста партизандық соғыс болды, ал Панкалпинанг голландтарды қуу үшін күресті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Банка аралын жапон әскерлері басып алды. Панкалпинангты басып алу қысқа болғанымен, азық-түлік пен киім-кешек тапшылығы өте ауыр болды.

Тәуелсіз Индонезия

Жапония одақтастарға бас иіп, Индонезия тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Панкальпинанг Индонезияның құрамына кірді (бастапқыда Оңтүстік Суматра провинциясының бір бөлігі ретінде). Елдің саяси жағдайы өзгерген соң, Банка-Белитунг аралдары Оңтүстік Суматрадан бөлініп, Панкальпинанг астана болған жеке провинция құрылды.

Демография

Пангалпинангтың халқы 1990 жылы 108 411 адамды, ал 2010 жылғы халық санауы бойынша 174 838 адамды құрады, 2020 жылғы халық санауында 218 568 адамға жетті. 2022 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау 226 297 адамды көрсетті. Халқының жартысы малайлар, олар негізінен Банка малай тілінде сөйлейді. Қалғандары – қытайлар, олар 18 ғасырда Гуандун провинциясынан көшіп келгендердің ұрпақтары. Жергілікті жерде оларды "Перакан" (Үндінің балалары) деп атайды, олар негізінен хакка тілінде сөйлейді, ал шағын қауым кантон тілінде сөйлейді. Олардың өз атауы – "Тонг Нгин", ал басқа малайлар "Фан Нгин" деп танылады. Ислам – басым дін. Қытайлар негізінен буддизм және христиан дінін ұстанады, ал аз бөлігі таоизм мен конфуциандыққа сенеді.

Топография

Қаланың топографиясы көбінесе толқынды және төбелі, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Төбелі аймақтар негізінен батыс және оңтүстікте, соның ішінде Гиримайя тауы (теңіз деңгейінен 50 метр биіктікте) және Тауэр Хилл орналасқан. Қалалық орман Ескі ауыл аймағында бар. Аймақтың бір бөлігі азық-түлік дақылдары, балық шаруашылығы және орман өнеркәсібі үшін өңделіп отыр. Егістік жерлердің көлемі алдағы уақытта, ал дамытылған жерлердің көлемі шамамен. Қалған бөлігі батпақтар мен орманды құрайды.

Геология

Қаланың топырағының орташа pH көрсеткіші 5-тен төмен, қызыл-сары подзольді топырақ және регосол кездеседі. Шағын аумақта батпақты топырақ және құм мен саз шөгінділерінен пайда болған ашық сұр регосол бар. Мұндай топырақ күріш өсіруге қолайсыз болғанымен, басқа да егістерді өсіруге болады. Ең ежелгі геологиялық формациялар – Пермь-карбон әктастары, Кейінгі Триас кезеңінің тақта тастары және Триас-Юра граниті. Граниттік тау жыныстарының құрамында қара түсті (кейде жасыл) биотит және амфибол кездеседі.

Гидрология

Қаладан Ранкуй өзені өтеді, ал Пединданг өзені оңтүстікте орналасқан. Екеуі де Оңтүстік Қытай теңізіне құятын Батуруза өзеніне қосылады. Өзендер базарларға тасымалдау үшін қолданылды, сонымен қатар Пангалпинангты су тасқынына ұшыратуы мүмкін (әсіресе жаңбыр маусымында немесе толқынның күшті кезінде).

Климат

Пангалпинангтың тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) бар, және жыл бойы мол жауын-шашын жауады. Қарашадан сәуірге дейін жаңбыр айқын түрде күшейеді.

Әкімшілік округтер

2010 жылғы санақ кезінде қала бес ауданға (кекаматан) бөлінді, бірақ кейіннен тағы екі аудан құрылды. Олардың барлығы төмендегі кестеде 2010 жылғы және 2020 жылғы санақтар бойынша аумақтары мен халқы, сондай-ақ 2022 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулармен бірге көрсетілген. Кестеге сонымен қатар аудандық әкімшілік орталықтарының орналасқан жерлері, әрбір ауданның әкімшілік ауылдарының саны (барлығы қалалық келурахан ретінде жіктеледі) және пошталық индексі де кіреді. Код Wilayah Аудан атауы (kecamatan) Ауданы (км²) 2010 жылғы халық саны 2020 жылғы халық саны 2022 жылдың ортасы бойынша халық саны Әкімшілік орталық Келурахан саны Пошталық индексі 19.71.04 Ранкуй 5.0139,93835,70336,965 Керамат 833132 33139 19.71.01 Букит Интан 35.6843,32541,34342,805 Ауа Итам 733147 33149 19.71.07 Гиримайя 4.35(a) 18,12918,770 Шривижая 533141 33146 19.71.03 Панкал Балам 4.7441,05522,14122,925 Котапанг 533111 33115 19.71.06 Габек 20.46(a) 35,01336,251 Габек Дуа 633111 33119 19.71.02 Сари Таман 3.2213,11718,47319,126 Гунгед Ұлттық 533121 33127 19.71.05 Герганг 31.0937,32347,76649,455 Букит Мерапин 633123 33125 Барлығы 104.54174,838218,568226,297 42

Ескерту: (a) Кейінірек Гиримайя және Габек аудандарына айналған аумақтардың 2010 жылғы халқы олардан бөлініп алынған аудандардың көрсеткіштеріне қосылған.

Көрікті жерлер

Нгуанган, тамақпен бөлісу дәстүрі, әдетте Лебаран және Ид әл-Адха сияқты діни мерекелерде орындалады. Қинмин фестивалі (Ceng Beng, Хакка тілінде) де тойланады. Қалай музейі Азиядағы жалғыз қалай музейі болып табылады және 1949 жылғы 7 мамырда тәуелсіз Индонезияның болашағы туралы Roem–Van Roijen келісімі осы жерде жасалған. 1936 жылы салынған Джамик мешіті Пангалпинангтағы ең үлкен және ең көне мешіттердің бірі. Куан Ти Миау ғибадатханасы, Майор Мухидин көшесінде орналасқан, Банка аралындағы ең көне ғибадатханалардың бірі. Бұрын Куан Ти Био ғибадатханасы деп аталған, ол 1841 жылы салынған және Гуан Иесіне арналған деп есептеледі. GPIB Maranatha, бастапқыда Пангалпинангтағы Kerkeraad der Protestansche Gemeente, 1927 жылы салынған. Тәуелсіздік алғаннан кейін шіркеудің атауы Батыс Индонезия протестант шіркеуі (GPIB) Мараната Пангалпинанг деп өзгертілді.

Ас мәзірі

Тай Фу Суи, сондай-ақ фу суи деп те аталады, бұл соя сүтіне ұқсас танымал сусын. Пантияу немесе кетияу саго мен күріш ұнынан дайындалады және көбінесе балық сорпасымен беріледі.

Көлік

Ангкоттар қаланың ішінде және төңірегінде қоғамдық көліктің орнына пайдаланылады.

Ауа

Депати Әмір әуежайы Банка Белитунг аймағын қамтитын әуежай. Garuda Indonesia, Citilink, Lion Air және Sriwijaya Air әуе компанияларымен Джакарта, Палембанг, Танжунгпандан, Сурабая және Батам қалаларына күн сайын рейстер орындалады. 2017 жылдың 11 қаңтарында жылына 1,5 миллион жолаушыны қабылдауға арналған жаңа терминал пайдалануға берілді.

Теңіз

Пангкал Балам қаланың басты теңіз порты болып табылады, ол күн сайын экспортты және импортты, аралдар арасындағы сауданы, сондай-ақ Джакарта мен Танжунгпанданға және кері жолаушылар тасымалын жүзеге асырады. Палембангке және одан жылдам қайықтарды Мунток сияқты кішірек порттар қамтамасыз етеді.

Экономика

Қаланың экономикасы ауыл шаруашылығы өнімдеріне негізделген: азық-түлік дақылдары, мал шаруашылығы, теңіз және тұщы су балық аулау, сондай-ақ шағын плантациялар (каучук, бұрыш және кокос). Пангалпинангтың да көркіне әдемі жағажайлары қосылады.