Питер Гейл (1887-1966) – голланд тарихшысы, ерте заманағы Голландия тарихы мен тарихнама саласындағы зерттеулерімен танымал. Биографиясы, еңбектері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нидерланд тарихшысы (1887–1966)
Dutch historian (1887–1966)
Питер Катаринус Ари Гейл (15 желтоқсан 1887, Дордрехт – 31 желтоқсан 1966, Утрехт) – нидерланд тарихшысы, жаңа заман Нидерланд тарихы және тарихнама саласындағы еңбектерімен белгілі.
Pieter Catharinus Arie Geyl (15 December 1887, Dordrecht – 31 December 1966, Utrecht) was a Dutch historian, well known for his studies in early modern Dutch history and in historiography.
Өмірбаян
Гейл Дордрехт қаласында дүниеге келді және 1913 жылы Лейден университетін бітірді. Оның диссертациясы 1616-1623 жылдар аралығында Нидерландыдағы Венеция елшісі болған Кристоффоро Сурианоға арналған еді. Ол екі рет үйленді, алғаш 1911 жылы Мария Корнелия ван Слутенге (1933 жылы қайтыс болды), екінші рет 1934 жылы Гарберлина Кремерге.
Geyl was born in Dordrecht and graduated from the University of Leiden in 1913. His thesis was on Christofforo Suriano, the Venetian Ambassador in the Netherlands from 1616 to 1623. He was married twice, first to Maria Cornelia van Slooten in 1911 (who died in 1933) and secondly to Garberlina Kremer in 1934.
Ерте мансап
Гейл 1912–1913 жылдары Скиддамдағы Stedelijk Gymnasium Schiedam (гимназия) мұғалімі болып жұмыс істеді, содан кейін Nieuwe Rotterdamsche Courant газетінің Лондон тілшісі қызметін атқарды. Осы кезеңде Гейл Ұлыбританиядағы көптеген ықпалды адамдармен танысты. 1919 жылы Гейл Лондон университетінде голланд тарихынан профессорлық қызметке тағайындалды және 1935 жылға дейін дәріс берді. 1935 жылы Гейл туған жеріне оралып, Утрехт университетінде профессор болды. 1928 жылы Гейл Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының корреспонденті болды, ал 1936 жылы қызметтен бас тартты. 1946 жылы ол академияға қайтадан, енді толыққанды мүше ретінде қабылданды.
Geyl worked as a teacher at Stedelijk Gymnasium Schiedam (grammar school) in Schiedam (1912–1913) before going on to serve as the London correspondent for Nieuwe Rotterdamsche Courant newspaper. During this time, Geyl befriended many influential people in Britain. In 1919 Geyl took up a professorship in Dutch history at the University of London, where he taught until 1935. In 1935, Geyl returned home to become a professor at the University of Utrecht. In 1928 Geyl became correspondent of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences; he resigned in 1936. In 1946 he joined the Academy again, this time as full member.
Соғыс кезіндегі тәжірибе
1940 жылы Гейл тарихшылардың Наполеонға деген көзқарасы туралы мақала жазды. Ол 1940 жылдың маусым айында жариялануға тиіс еді, бірақ 1940 жылдың мамыр айында неміс оккупациясынан кейін, баспагерлер Наполеон мен Адольф Гитлер арасында салыстырулар жасалуы мүмкін деген қорқынышпен Гейлдің мақаласын жариялаудан бас тартты. 1940 жылдың қыркүйегінде Гейл өзінің мақаласын Роттердам экономика мектебіндегі лекциялар сериясының негізі ретінде пайдаланды. 1940 жылдың қазан айында СС-тің СД (Қауіпсіздік қызметі) Гейлді Голландиялық Шығыс Үндістанда тұтқындалған немістерге жамандық жасады деген айыптама бойынша жауап ретінде тұтқынға алды. Гейл Бухенвальд концлагерінде он үш ай өткізді. Бухенвальдтан босатылғаннан кейін де Гейл 1944 жылдың ақпан айында медициналық себептермен босатылғанға дейін голландиялық түрмеде немістердің қамауында болды. 1945 жылы Гейл Утрехт университетінің тарих кафедрасын басқарды. Ашылу сөзінде ол студенттерін ұлттық социализм сияқты қозғалыстарға әкелуі мүмкін саяси және мәдени мифтерді жоққа шығаруға шақырды. Гейл Германия тарихының Sonderweg түсіндірмесінің қарсыласы болды, ол нацистік Германияның Германия тарихының дамуының сөзсіз нәтижесі екенін айтты. Атап айтқанда, Гейл неміс тарихшысы Леопольд фон Ранкеді прото-нацист болу айыбынан қорғады.
In 1940, Geyl wrote an article on how historians view Napoleon. It was due to be published in June 1940, but after the German occupation in May 1940, the publishers declined to publish Geyl's article out of the fear that comparisons could be made between Napoleon and Adolf Hitler. In September 1940, Geyl used his article for the basis of series of lectures at the Rotterdam School of Economics. In October 1940 the SD (Security Service) of the SS took Geyl hostage in retaliation for what the Germans alleged to be maltreatment of Germans interned in the Dutch East Indies. Geyl spent thirteen months at the Buchenwald concentration camp. Even after his release from Buchenwald, Geyl continued to be held by the Germans at a Dutch prison until he was finally released for medical reasons in February 1944. In 1945 Geyl became the chair of history at the University of Utrecht. In his opening address, he called for his students to disprove political and cultural myths that could lead to movements like National Socialism. Geyl was a critic of the Sonderweg interpretation of German history that argued that Nazi Germany was the inevitable result of the way German history developed. In particular, Geyl defended the German historian Leopold von Ranke against the charge of being a proto Nazi.
Гейлдің тарихи көзқарасы
Гейл британдық тарихшы Арнольд Тойнбиді сынға алғанымен танымал болды. Гейл Тойнбиді радиода да, баспасөзде де жиі талқылады. Ол Тойнбиді алдын ала жасалған түсініктерді қолдау үшін дәлелдерді таңдамалы түрде пайдалануда және өз тезисін қолдамайтын дәлелдерді елемеуде айыптады. Сонымен қатар, Гейл Тойнбидің теориясын тым қарапайым деп санады, өткеннің толық күрделілігін ескермеді; ол Тойнбидің тарихи өзгерістерді түсіндіруге арналған "үрдіс және жауап" теориясын тым еркін және кез келген анықтамаға жарамды деп қарады. Ақырында, Гейл Тойнбидің Батыс өркениетінің құлдырап бара жатқаны туралы мәлімдемесіне қарсы болды. Гейл голландтар мен фламандтардың тарихи ажырауының "табиғи" себептерден болғаны туралы сол кездегі танымал теорияға қарсылық білдіргенімен танылды. Гейл "Ұлы Нидерланды" тарихы болғанын және голландтар мен фламандтар тек 16 ғасырда Испанияға қарсы Сегіз жылдық соғыс кезінде (ағылшын тілді елдерде Голландия көтерілісі деп белгілі) ажырағанын мәлімдеді. Гейл көтерілістің оңтүстікте саяси, мәдени немесе діни айырмашылықтардан емес, солтүстіктегі көлдері, батпақтары мен өзендерінің географиялық ерекшеліктері көтерілісшілерге, ал оңтүстіктегі жазық далалары испан армиясына тиімді болғандықтан сәтсіз аяқталғанын айтты. Географиялық жағдайдың өзгешелігі болмаса, Фландрия Голландия Республикасының құрамына кірер еді. Гейл өз идеяларын бірқатар мақалаларда және өзінің негізгі еңбегінде, «Нидерланд тайпасының тарихы» (1930–1959, аяқталмаған) кітабында білдірді. Өзінің тарихи идеяларына сәйкес, Гейл фламанд қозғалысын белсенді түрде қолдады, бірақ голланд-фламанд ирредентизмін жақтамады. Гейлдің еңбегі бөліністен кейінгі әкімшілік және экономикалық дамудың біріктіруші күшін ескермегені және кейде тек тілге негізделген жасанды шекараларды салғаны үшін сынға ұшырады; екінші жағынан, ол П.Ж. Блок пен Анри Пиренненің бейнелеген Голландия мен Бельгия тарихына қатысты сол кездегі ұлттық бағытталған, дерлік финалистік көзқарасына қатысты жаңаша көзқараспен қарағаны үшін мақталды. Гейл сондай-ақ Оранж әулеті мен голланд халқының жиі қақтығысқан, әсіресе 18 ғасырда болғанын атап көрсетті. Гейл Оранж Вильгельм IV-ті 1748 жылы билікті өз қолына алу үшін Доэлистендердің (Амстердам азаматтарының тобы) көтерілісін биліктегі элитаға қарсы пайдаланғаны үшін айыптады. Гейлдің тағы бір ревизионистік мәлімдемесі: Оранж Вильгельмнің (кейіннен штадхолдер Виллем II) Мэри Стюартқа үйленуі 17 ғасырдағы алғашқы ағылшын-голланд соғысының басты себебі болды. «Наполеон үшін және оған қарсы» кітабы – француз тарихшыларының әртүрлі дәуірлерде және көзқарастарда француз императорына қалай қарағаны туралы есеп. Наполеонның өмірінен бастап қазіргі уақытқа дейін француз тарихшылары Наполеонды Францияға өлім мен қирату әкелген корсикалық авантюрист ретінде немесе даңқ пен өркендеу әкелген патриоттық француз ретінде көрсетті. Гейл өзінің кітабын барлық тарихшылар тарих жазу кезінде қазіргі заманның әсеріне ұшырайтынын және осылайша барлық тарихи жазбалар өткінші екенін көрсету үшін пайдаланды. Гейлдің пікірінше, барлық дәуірлер үшін нақты есеп болуы мүмкін емес, өйткені әр дәуірдің өткенге деген көзқарасы әр түрлі. Гейлге тарихшылар өздерінің сенімдерін сыни түрде қарастырып, оқырмандарын да солай етуге шақыру керек еді. Гейл тарихты «аяқталмайтын пікір-таластың үрдісі» деп санады, бірақ бұл тарихты «барлығына рұқсат етілген» деп түсіндіруге болатынын білдірмейді.
Geyl was best known as a critic of the British historian Arnold J. Toynbee, who seemed to maintain that he had discovered "laws" of history that proved how civilisations rise and fall. Geyl often debated Toynbee both on the radio and in print. He accused Toynbee of selective use of evidence to support pre conceived notions and of ignoring evidence that did not support his thesis. In addition, Geyl considered Toynbee's theory to be simplistic, ignoring the full complexity of the past; he regarded Toynbee's theory of "challenge and response" to explain historical change as too loose and a catch all definition. Finally, Geyl was opposed to Toynbee's apparent claim that Western civilisation was in terminal decline. Geyl was noted for challenging the then popular theory that the historical separation of the Dutch and the Flemings was a result of "natural" causes. Geyl claimed that there was a "Greater Netherlands" history and that the Dutch and Flemings separated only during the Eighty Years' War (better known as the Dutch Revolt in the English speaking world) against Spain in the 16th century. Geyl argued that the revolt failed in the south not because of political, cultural or religious differences, but only because the geography in the north with its lakes, bogs and rivers favoured the rebels and the geography in the south with its flat plains favoured the Spanish Army. Had it not been for the accident of geography, Flanders would have been part of the Dutch Republic. Geyl expressed his ideas in a series of articles and in his main work, De Geschiedenis van de Nederlandse Stam (1930–1959, unfinished). In accordance with his historical ideas, Geyl actively supported the Flemish movement, though not favouring Dutch Flemish irredentism. Geyl's work has been criticised for not taking into account the unifying force of administrative and economic developments after the separation and for sometimes drawing artificial boundaries based on language alone; on the other hand, it has been praised for its refreshing approach to the Dutch Revolt, which was in marked opposition to the then current nationally oriented, almost finalistic view on Dutch and Belgian history as represented by P. J. Blok and Henri Pirenne. Geyl was also noted for arguing that the House of Orange and the Dutch people were often in conflict, especially during the 18th century. Geyl accused William IV of Orange of using the uprising of the Doelisten (a group of Amsterdam burgers) against the ruling elite to seize power for himself in 1748. Another revisionist claim made by Geyl was that the marriage of William of Orange (later stadtholder Willem II) to Mary Stuart was the main cause of the first Anglo Dutch War in the 17th century. Napoleon For and Against was an account of how French historians of different ages and views have regarded the French emperor. From Napoleon's time to the present, French historians have presented Napoleon as either a Corsican adventurer who brought death and destruction to France or as a patriotic Frenchman who brought glory and prosperity. Geyl used his book to advance his view that all historians are influenced by the present when writing history and thus all historical writing is transitory. In Geyl's view, there never can be a definitive account for all ages because every age has a different view of the past. For Geyl the best that historians could do was to critically examine their beliefs and urge their readers to do likewise. Geyl felt that history was a progress of "argument without end", but did not feel that this meant that an "anything goes" interpretation of history was acceptable.
Өлім
Гейл 1966 жылдың 31 желтоқсанында Нидерландыдағы Утрехт қаласында қайтыс болды.
Geyl died on 31 December 1966 in Utrecht, Netherlands.