Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Лаостағы бөгеттер мен су қоймалары Лаос үкіметінің "Азияның батареясы" болу мақсатының негізгі құралы болып табылады. Гидроэлектр энергиясы Лаоста маңызды ресурс саналады, техникалық тұрғыдан пайдалануға болатын қуаты 18 000 мегаватт (МВт) деп есептеледі. 2013 жылдың қыркүйегінен 2014 жылдың қазанына дейінгі кезеңде Лаос гидроэлектр станциялары шамамен 15,5 миллиард кВт/сағат электр энергиясын өндірді. Оның ішінде 12,5 миллиард кВт/сағат экспортталды, нәтижесінде елге 610 миллионнан астам АҚШ доллары түсті. 2014 жылдың қарашасына дейін елдің гидроэнергетикалық әлеуетінің 3240 МВт-тан астам бөлігі пайдалануға берілді. Алғашқы жобада салыстырмалы түрде кішкентай бөгет пен су қоймасы болды, ол суды Тэун өзенінен көршілес (және төменгі) Хинбоун өзеніне туннель арқылы тасымалдап, 220 МВт қуат өндірді. Theun Hinboun Лаостың энергияны көршілес Таиландқа сату арқылы айтарлықтай экономикалық пайдаға ие болуына мүмкіндік берді, сол кезде елдің экспорты шектеулі болды, және оның сәттілігі елге басқа халықаралық инвестицияларды, соның ішінде Theun Hinboun кеңейту жобасын тартуға ықпал етті. Бұл жоба Theun Hinboun электр стансасына қосымша 220 МВт турбинаны қосты, сондай-ақ Тэун өзенінің саласы болып табылатын Gnouang өзенінде 60 МВт электр стансасын салды. Бұл кеңейтілген қуат өндіру үшін су 65 метрлік Нам Гнуанг бөгетінің құрылысы арқылы Гнуанг өзенінде құрылған 105 км² жаңа су қоймасымен қамтамасыз етіледі. 2012 жылы Меконг өзенінің негізгі арнасында Лаоста салынған алғашқы бөгет – 1285 МВт қуаттылығы бар Xayaboury гидроэлектр стансасының құрылысы басталды. Электр стансасы 2019 жылы іске қосылуы жоспарланған және ол елдегі ең ірі гидроэлектр стансасы болады. Оның бөгеті 32,6 метр биіктікте, Меконг өзенімен 820 метрге созылады. Жоба өзен арқылы жұмыс істеуге арналған, сондықтан үлкен су қоймасы құрылмайды. Дегенмен, Ксаябури және Дон Сахонг бөгеттері Меконг өзенінің Камбоджа мен Вьетнамдағы халық және қоршаған ортаға тигізетін трансшекаралық әсеріне байланысты халықаралық қауымдастықтың назарына ілікті. Екі елдің үкіметтері Лаосты Меконг өзені комиссиясы арқылы жобаларды құрылысын негіздеуге шақырды. 2014 жылдың қазан айында Болихамсай провинциясындағы Нгип өзенінде екі бөгет пен екі су қоймасын салуды көздейтін 290 МВт жобаның құрылысы басталды. 2019 жылдың қаңтарында іске қосылуы жоспарланған Nam Ngiep 1 гидроэлектр стансасы Нгип өзеніндегі екінші жоба болады. Лаос үкіметі 2012-2022 жылдар аралығында елде жыл сайын екі жаңа электр стансасын ашуды жоспарлап отыр, және Лаоста тағы 21 бөгет жобасына электр қуатын дамыту туралы келісімдер берілді. Тағы 31 жоба жоспарлануда. Бөгет салуға байланысты даулар жаһандануға қатысты дауларды қайталайды. Жасқтар бөгеттер экономикалық өсу үшін маңызды шетелдік валютаның тұрақты көзін қамтамасыз етеді деп мәлімдейді, бұл негізінен көршілес Таиландқа электр энергиясын сату арқылы жүзеге асырылады. Кері жақтағылар жергілікті халықтың қиындықтарына тиісті өтемақы төленбейді, су тасқыны мен суды бұру қоршаған ортаға зиян келтіреді және жобалар күтілгеннен аз пайда әкелуі мүмкін деп санайды, себебі лайлану және/немесе нарық өзгерістері.
Dams and reservoirs in Laos are the cornerstone of the Lao government's goal of becoming the "battery of Asia". Hydroelectric power is a significant resource in Laos, with an estimated technically exploitable capacity of 18,000 megawatts (MW). In fiscal year September 2013–October 2014, Lao hydro power plants generated almost 15.5 billion kWh. Of this amount, nearly 12.5 billion kWh was exported, earning the country over US$610 million. By November 2014, just over 3,240 MW of the country’s hydro power potential had been commissioned. The initial project featured a relatively small dam and reservoir, transferring water from the Theun River to the neighbouring (and lower) Hinboun River by tunnel, producing 220 MW. Theun Hinboun provided substantial economic benefits to Laos through energy sales to neighboring Thailand at a time when the country had few exports, and its success encouraged other international investments in the country, including the Theun Hinboun Expansion Project. This project added another 220 MW turbine at the Theun Hinboun powerhouse and also built a 60 MW powerhouse on the Gnouang River, a tributary of the Theun River. The water for this expanded power generation is supplied by a new 105 km2 reservoir on the Gnouang River, created by construction of the 65 m high Nam Gnouang Dam. In 2012 construction began on the 1,285 MW Xayaboury hydroelectricity power plant, the first dam to be built in Laos on the mainstream of the Mekong River. The plant is scheduled to begin operations in 2019 and will be the biggest hydro power station in the country. Its dam is to be 32.6 m tall, stretching 820 m across the Mekong. The project is designed to be run of the river and as such will not create a large reservoir. However, both the Xayaboury and Don Sahong Dams have attracted international attention due to the trans boundary effects of the Mekong River on people and the environment downstream in Cambodia and Vietnam. The governments of both countries have challenged Laos to justify the construction of the projects through the Mekong River Commission. Construction of a 290 MW project that will build two dams and two reservoirs on the Ngiep River in Bolikhamsai Province began in October 2014. The Nam Ngiep 1 hydropower plant, scheduled to begin operations in January 2019, will be the second project on the Ngiep River. An additional 21 dam projects in Laos have been granted power development agreements by the Lao government, which expects to open two new power plants in the country every year from 2012–2022. An additional 31 projects are in planning stages. The controversy of dam building mirrors that concerning globalization. Proponents argue that the dams provide a sustainable source of foreign currency vital for economic growth, achieved primarily by selling electricity to neighbouring Thailand. Opponents argue that local people who suffer upheaval never get properly compensated, that flooding and water diversion adversely affect the environment, and that projects can end up less profitable than expected due to silting and/or market changes.
Дамбаның құлауы
2018 жылдың шілдесінде Xe Pian Xe Namnoy (PNPC) су электр стансасы жобасының Saddle Dam D бөгеті құлады. Кем дегенде 27 адамның қаза болғаны расталды, ал көптеген жоғалған адамдардың да қаза тапқан болуы мүмкін деп саналады.
In July 2018, Saddle Dam D, one of the Xe Pian Xe Namnoy (PNPC) hydroelectric power project dams, collapsed. At least twenty seven people were confirmed killed with many more of the missing feared dead.