Малабатрум: ежелгі грек-римдік құлшыныш өсімдігі, дәрілік майлар мен жапырақтары. Тамырлары Гималайда, Батыс Гаттта өседі. Тарихы, қолданылуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индияға тән дәмді өсімдік,
одан жасалған мазь және жапырақтар.
A spice plant native to India
the ointment and the leaves from which it was prepared
Малабатрум, малабатрон немесе малобатрум – классикалық және ортағасырлық мәтіндерде белгілі бір корица тәрізді хош иісті өсімдік жапырақтары мен олардан дайындалған мазьды атау ретінде қолданылған. Cinnamomum tamala (кейде Cinnamomum tejpata деп те аталады) көбінесе Шығыс Гималайда, сондай-ақ Батыс Гаттарда өседі, бұл жапырақтардың маңызды көзі саналады, бірақ Cinnamomum-ның басқа түрлері, тіпті басқа туыстарға жататын өсімдіктер де қолданылған болуы мүмкін. Ежелгі Грекия мен Римде осы жапырақтардан хош иісті май – oleum malabathri дайындалып, осылайша құнды саналған.
Malabathrum, malabathron, or malobathrum is the name used in classical and medieval texts for certain cinnamon like aromatic plant leaves and an ointment prepared from those leaves. Cinnamomum tamala (sometimes given as Cinnamomum tejpata), grown most commonly in the eastern Himalayas, but also in the Western Ghats, is thought to be a notable source of these leaves, although other species of Cinnamomum and even plants in other genera may have been used. In ancient Greece and Rome, the leaves were used to prepare a fragrant oil, called oleum malabathri, and were therefore valuable.
Тарих
Малабатрум бірінші ғасырдағы грек мәтіні «Периплус Марис Эритреи»-де еске алынып, Птолемейдің «Киррадай» (Кирата) деп аталатын «Сесатай» халқымен байланыстырылған. Малабатрум Солтүстік-Шығыс Үндістан өнімі болғамен, Ганг сағасында (көзіне жақын болса да) батыс саудагерлері оны сирек саудалаған, көбінесе Музирис/Нельсинданың Оңтүстік-Батыс Үндістан порттары арқылы өткізген. «Периплус» мәтінінде Сесатайлар солтүстік-шығыста жасыл жапырақтарды дайындағаннан кейін, кейбір адамдар оларды жинап, сауда порттарына жеткізгені айтылады. Кераланың малаялам тілінде бұл өсімдік «важана» деп аталады, сондай-ақ «эдана» деп те танылады. «Малабатрум» атауы орта ғасырлық мәтіндерде *Cinnamomum* туысына жататын бірнеше ағаштардың құрғатылған жапырақтарын сипаттау үшін қолданылған, олардың емдік қасиеттері бар деп есептелген. Гректер шарапты хош иістендіру үшін кассияны (cassia) немесе малабатронды абсинт (Artemisia absinthium) шөптерімен бірге қолданған. Малабатрум жапырақтары (folia) тамақ дайындауға және римдік гурманы Гай Гавий Апицийдің устрицаға арналған қарақұмық соусы үшін қолданылатын майды алуға пайдаланылған. Апицийдің сөзіне сүйенсек, малабатрум – кез келген жақсы асханада болуы тиіс дәмдеуіштердің бірі. Египеттік малабатрум (Диоскорид I, 63) сиыр майына негізделген және құрамында корица да болған; бір фунт 300 динарға бағаланған.
Malabathrum is mentioned in the first century Greek text Periplus Maris Erythraei and sourced to a people called 'Sêsatai', identified with Kirradai (Kirata) of Ptolemy. Though malabathrum was a product of Northeast India, it was rarely traded by the western traders at the mouth of the Ganges (which is much closer to the source) but at southwestern Indian ports of Muziris/Nelcynda. It is mentioned in the Periplus that some people collected the green leaves after the Sêsatai in the northeast prepared them and carried them to the ports of trade. In the language of Kerala, Malayalam, the plant is called vazhana. It is also known as edana in Malayalam. The name malabathrum is used in mediaeval texts to describe the dried leaves of a number of trees of the genus Cinnamomum, which were thought to have medicinal properties. The Greeks used kásia (cassia) or malabathron to flavour wine, with absinth wormwood (Artemisia absinthium). Malabathrum leaves (folia) were used in cooking and for distilling an oil used in a caraway sauce for oysters by the Roman gourmet Gaius Gavius Apicius. Malabathrum is among the spices that, according to Apicius, any good kitchen should contain. Malabathrum from Egypt (Dioscorides I, 63) was based on beef fat and contained cinnamon, as well; one pound cost 300 denarii.
Этимология
"Малабатрум" сөзі санскрит тіліндегі tamālapattram (तमालपत्त्रम्) сөзінің грекше нұсқасы, мағынасы "қоңыр жапырақтар", "та" әрпі грек тіліндегі анықталған артикль деп қате түсінілген.
The word "malabathrum" is the Hellenization of the Sanskrit word tamālapattram (तमालपत्त्रम्), literally meaning "dark tree leaves", with the ta being mistaken for the Greek definite article.