Кіріспе

How I Won the War – 1967 жылы түсірілген британдық қара комедиялық фильм. Басты рөлдерді Майкл Кроуфорд, Джек МакГоран, Рой Кинер, Ли Монтегю және Джон Леннон сомдаған, бұл Джон Леннонның музыкалық емес актерлік жұмысының жалғыз мысалы. Ричард Лестер режиссерлік еткен және продюсерлікке қатысқан фильм Патрик Райанның 1963 жылғы осы аттас романы негізінде жасалған. Фильмде виньеткалар, тікелей камераға қарау, және деректі драма сияқты әртүрлі стильдер қолданылып, Екінші дүниежүзілік соғыстағы 3-ші взвод, 4-ші мушкетерлердің қиындықтары мен оқиғалары баяндалады. Сценарий 1942 жылдың ортасындағы Батыс шөлдік кампаниясынан бастап 1945 жылдың басындағы Рейн өзеніндегі Ремагендегі соңғы қол тиіспеген көпірден өтуге дейінгі кезеңдегі соғысқа комикалық және абсурдтық көзқарас ұсынады.

Қысқаша мазмұны

Лейтенант Гудбоди – қабілетсіз, идеалистік, наивті және соғыс кезіндегі патриоттыққа бой алған (кәсіптік емес) офицер. Фильмдегі басты сырқатты тақырыптардың бірі – взводтың командирлерінен құтылу үшін қайта-қайта жасаған әрекеттері немесе оларды өлтіруге талпынуы. Гудбодидің қабілетсіздігі мен батырлыққа ұмтылуы бөлімнің біртіндеп құлдырауына себеп болады, бірақ ол бөлімнің үнемі дезертирлік жасайтын адамымен және психиатриялық көмекке мұқтаж болған тағы бір адамымен бірге аман қалады. Әрбір қаһарман қаза болған сайын, оның орнына жарқын қызыл, көк немесе жасыл түсті Екінші дүниежүзілік соғыстың формасын киген актер келеді, оның беті де боялып, жасырылғандықтан ол тірі ойыншық сарбаз сияқты көрінеді. Бұл Гудбодидің соғысты ойынмен салыстыруын күшейтеді.

Жазу

Сценарийді жазу кезінде автор Чарльз Вуд өзінің сюрреалистік және қатты қараңғы (және тыйым салынған) соғысқа қарсы "Динго" пьесасынан тақырыптар мен диалогтарды алды. Әсіресе, "Джунипер" атты көлеңкелі клоунның кейіпкері, пьесадағы лагерь комигінен үлгі алған, ол да соғыстың бекер мақталуын қынжырлы түрде әжуалайтын қараңғы комедия стилін қолданады. Гудбоди фильмді көбінесе ретроспективті түрде баяндайды, 1945 жылы Рейн өзеніндегі көпір басындағы тұтқынға алған неміс офицері "Одлебогпен" сөйлескен кезде. Олардың әңгімесінен тағы бір маңызды бүлдірушілік көзі шығады – екі офицердің де сыныптық көзқарасы мен офицерлік мәртебесіне байланысты қатардағы әскерлеріне деген жек көрушілік пен білмеушілік ортақ. Олар еврейлердің қырғыны туралы мәселе оларды бөліп тастауы мүмкін екенін мойындайды, бірақ ешқайсысы үшін бұл аса маңызды емес екенін де мойындайды. Гудбодидің жалтақ патриотизмі, неміс әріптесінің оны принцип бойынша фашист деп айыптағанда, ақыры басылады. Содан кейін олар келіспеушіліктерін коммерциялық негізде шешуге келіседі (Одлебог Гудбодиге Рейндегі соңғы тұтас көпірді сатуды ұсынады; роман бойынша бұл көпір Ремагендегі көпір), бұл этикасыз бизнес тәжірибесі мен капитализмге сатира ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл эпизод романның өзінде де кездеседі. Британдықтар арасындағы фашизм туралы бұрыннан айтылған, өйткені Грипвид (Леннонның кейіпкері) Освальд Мосли мен Британдық Фашистер Одағының бұрынғы жақтасы екені белгілі болды, бірақ полковник Грэппл (Майкл Хордерн сомдаған) Грипвидтің ұялуына еш себеп көреді, "Фашизм – осыдан өсу керек нәрсе" деп басады. Фильмдегі бір монологта Мушкетер Жүніпердің ағыны жайлы айтылады – жоғары шенді офицердің рөлінде офицерлік құрамның жұмысшы және төменгі таптан қалай таңдалатыны, бұрынғыдай феодалдық аристократиядан емес, туралы шағымданады.

Даму

Лестер бастапқы материалдан бірнеше өзгерістер енгізуді шешті. Мысалы, роман фильмдегідей абсурдтық/сюрреалистік үн жоқ. Роман әлдеқайда консервативті, құрылымды (бірақ әлі де күлкілі) соғыс естеліктерін көрсетеді, оны сарказмға толы наивті және балағат лейтенант Гудбоди бірінші жақта айтады. Ол соғыстың нақты хронологиясын ұстанады, мысалы 4-ші жаяу әскер дивизиясының 2-ші Корольдік фюзелиерлері сияқты ұзақ қызмет еткен тұрақты жаяу әскер бөлімдерінің біріне сәйкес келеді, соның ішінде (фильмнен өзгеше) Италия және Грециядағы науқандар да бар. Роман сюрреализмнің орнына Тунис пен Кассино туралы өте суреттейтін, қорқынышты есімдерді ұсынады. Патрик Райан соғыста жаяу әскер және содан кейін барлау офицері болып қызмет еткен. Автордың соғыстың мәнсіздігіне деген ашуы және иерархиядағы топтық мүдделердің күресі фильмдегідей, сондай-ақ кейіпкерлердің көпшілігіне (дегенмен роман фильмнен күткендей көбірек кейіпкерлерді қамтиды) ортақ. Романда Патрик Райан нақты әскер бөлімін көрсетуден бас тартты. Офицерлер шарап пен даңқ қуалайды, солдаттар жыныстық қанағат іздейді және жаудан қашып жүреді. Үлгі – соғыс кезінде Гудбоди сияқты уақытша офицерлерді және қайта шақырылған резервтілерді қабылдауға мәжбүр болған тұрақты жаяу әскер полкі. Екі дүниежүзілік соғыста да бұл тұрақты полктер үшін үлкен келіспеушілік тудырды, онда полктің ерекше рухы жоғары бағаланып, қорғалады. «Мушкетерлер» деген ат Корольдік фюзелиерлерді еске түсіреді, бірақ «Мушкетерлер бригадасы» туралы кейінгі айтылу Гвардия бригадасын еске салады. Фильмде полк «жеңісшілердің тәуелсіз рөліне» бейімделген атты әскер полкі (танктермен немесе жеңіл бронетехникамен, мысалы, жартылай тізбекті машиналармен) ретінде көрсетілген. Романдағы взвод эскадронға айналды, бұл атты әскердің атауы. Бұл ерекшеліктердің ешқайсысы романнан келмейді, мысалы, жартылай тізбекті машиналарды пайдалану және Трансомды «мушкеттің капралы» етіп тағайындау, бұл атты әскер капралының шеніне сілтеме жасайды. Бұл аспектілердің көп бөлігі сценарийші Чарльз Вудтың бұрынғы әскер кавалериясы болғандығынан туындаған болуы мүмкін.

Түсірілім

Фильм 1966 жылдың күзінде Германияның Төменгі Саксония аймағында, Берген-Хонн оқу полигонында, Верден-ан-дер-Аллер және Ахим қалаларында, сондай-ақ Испанияның Альмерия провинциясында түсірілді. Леннон, «The Beatles» тобынан демалыс алған кезде, Лестерден «Мушкетер Грипвид» рөлін ойнауды сұрады. Рөлге дайындалу үшін Леннон шашын қысқа қылып, өзінің бұрынғы шашына қарама-қарсы келді. Түсірілім барысында ол дөңгелек «әже» көзілдірігін (фильм сценарисі Чарльз Вуд киген көзілдіріктің сол түрі) кие бастады; көзілдіріктер Леннонның нашар көруіне байланысты, өмірінің соңына дейін осы стильдегі көзілдірікті таңдауының себебі болды және осылайша танымал болды. Леннонның Грипвид рөліндегі суреті көптеген баспа басылымдарында, соның ішінде 1967 жылғы қарашадағы «Rolling Stone» журналының бірінші санының мұқабасында жарияланды. «The Beatles» тобының досы, ал кейіннен «Apple Corps» компаниясының басшысы болған Нил Аспиналл, әскери рөлінде камео ретінде түсті. Альмерияда болған кезінде Леннон Санта-Изабел аталған вилланы жалға алды, онда әйелі Синтия Леннонмен бірге өнердес Майкл Кроуфорд пен оның сол кездегі әйелі Габриэль Льюис те тұрды. Вилланың темір қоршауы мен айналасындағы жасыл шөптер Леннонның балалық шағындағы үйіне жақын орналасқан «Strawberry Field» атты Армия құтқару бақшасына ұқсас болды; осы байқауы Леннонды түсірілім кезінде «Strawberry Fields Forever» әнін жазуға шабыттандырды. Кейіннен вилла Альмерия провинциясындағы кино өндірісі тарихына арналған «Кино үйі» музейіне айналды. 2013 жылы түсірілген испандық «Көздеріңді жұмып қойғанда өмір сүру оңай» (Living Is Easy with Eyes Closed) фильмі Альмериядағы түсірілімдер туралы айтады. 1966 жылдың 28-29 желтоқсанында Леннон Лондондағы «Twickenham Film Studios» киностудиясында өзінің кейіпкері үшін пост-синхронизация жұмыстарын аяқтады.

Шығару

Фильмнің шығуы алты айға кешікті, өйткені Ричард Лестер «Мен соғысты қалай жеңдім» фильмін аяқтағаннан кейін дереу «Петулия» (1968) фильмімен айналысты.

Қабылдау

Фильмнің Rotten Tomatoes киносыншыларының сайтындағы рейтингі 44% және "жаман" деп бағаланған, 16 сынның 9-ы теріс пікір. Роджер Эберт фильмге екі жұлдыз берді және оны "батыл немесе ашық фильм емес" деп сипаттады. Джон Саймон оны "мақтаншылдыққа бой алған ақымақтық" деп атады, ал Monthly Film Bulletin "Лестер өзінің күшіне шамадан артық жүк артып алды" деген пікірде болды. The New Republic журналынан Стенли Кауффманн "Мен қалай соғыста жеңіске жеттім" фильмін "өлтіруші инстинкт пен патриотизмді экранға түсірген ең аяусыз пародия" деп сипаттады.