Кіріспе

Солтүстік Еуропадағы жерлеу орындарында қайық пішінде тас орнату Скандинавия, Солтүстік Германия және Балтық елдерінде ертедегі жерлеу салты болған. Қабір немесе өртеу жерлеуі қайық немесе кеме пішіндес тақталармен немесе тастармен қоршалған. Кемелердің мөлшері әртүрлі болған және шамамен б.з.д. 1000 жылдан б.з. 1000 жылға дейін орнатылған.

Тарих

Тас кемелер – ерте заманғы жерлеу салты, ерекше түрде скандинавиялық мәдениетке тән, бірақ Солтүстік Германия мен Балтық елдерінде де кездеседі. Қабір немесе өртеу арқылы жерленген жер, кеме пішінінде тығыз немесе еркін орналасқан тастармен қоршалған. Олар көбінесе қабірлер жиынында табылады, бірақ кейде басқа археологиялық ескерткіштерден шалқап жатыр. Кемелердің орнатулары әр түрлі өлшемде болады, кейбіреулері монументальды. Ең ірісі – Даниядағы, көбінесе қиратылған Йеллинг тас кемесі, оның ұзындығы кем дегенде болған. Швецияда олардың мөлшері (Але тастары) бірнеше метрден басталады. Бағыты да әр түрлі. Ішінде тас төселген немесе таспен толтырылған, немесе мачта орнында тік тұрған тастар болуы мүмкін. Кемелердің сыртқы түрі көбінесе ұштарындағы үлкен тастармен күшейтілген. Кейбіреулерінің кормасы көлбеу болып келеді. Шашыраңқы мысалдары Солтүстік Германияда және Балтық елдерінің жағалауында кездеседі. Қазба жұмыстары көрсеткендей, олар әдетте Солтүстік қола дәуірінің соңғы кезеңінен, шамамен б.з.д. 1000-500 жылдарға (мысалы, Готланд) немесе герман темір дәуірінен, Вендель дәуірінен және викинг дәуірінен (мысалы, Блекинге және Скания) теріп алынған. Ғалымдар тас кемелердің өлген адамды тірі кезіндегі барлық мүліктерімен қамтамасыз ету ниетінен пайда болғанын, немесе оның Хельге сапармен байланысты болғанын ұсынады. Бір қызықты жайт, олар кейде дөңгелектің табанында кездеседі, бұл, әлдебір жазық жерді, жұртшылыққа арналған рәсімдерге арналған жер ретінде қоршап тұрады. 2012 жылы жарияланған мақалада Джозеф С. Хопкинс және Хаукур Торгейрссон тас кемелер мен Фрейя қасиеттісінің өмірден кейінгі орны Fólkvangr және Sessrúmnir екеуінің бірге қарастырылғандағы «даладағы кеме» бейнесі арасындағы байланысты ұсынады. Хопкинс пен Хаукурдың сөзіне сүйенсек, «мифтік әлемдегі «даладағы кеме» нақты жерлеу салтының көрінісі ретінде ұйғарылған болуы мүмкін, және керісінше. Символикалық кеме жерге қандай да бір пайдалы қасиеттер сыйлайды деп ойланған болуы мүмкін, мысалы, Инглинг сагасындағы Фрейрдің дөңгелекті қабірімен әкелінген жақсы маусымдар мен бейбітшілік».

Дания

Бекке, Дания. Бэккеден солтүстікке қарай 800 метр жерде викинг дәуіріне жататын кеме бар. Желленді тас кемесі. Данияның Джеллинг қаласындағы оңтүстік үйіндінің астында, Тирә патшайымымен байланысты, алып викинг дәуіріндегі тас кеменің қалдықтары табылды – бұл ең үлкені: Данияның Кертеминде фиорды, викинг дәуіріне жататын кеме. Лейре, Дания. Шамамен 28 тастан тұратын кеме. 1921 жылы жер иесі кемені тазартып, бірақ тарихқа қызығушы жергілікті тұрғындар тастарды сақтап қалды. Викинг дәуірі. Линдхолм-Хойе, Аалбор қаласының жанында, Дания. Жақсы сақталған тас кемелердің ең көп шоғырланған жері. Главендруп тасында Даниядағы ең ұзын руналық мәтін бар және ол Солтүстік Фюндегі Главендруплунденде орналасқан тас кеменің бөлігі болып табылады. Тас кеме қола дәуіріне жататын төбешіктің айналасында салынған.

Германия

Алтес Лагерь (Менцлин) Анклам қаласының жанында, Батыс Померания, Германия. Тас кемелер 9 ғасырға дейін салынған.

Швеция

"Альдің тастары" – Швецияның ең оңтүстік бөлігіндегі тас кеме. Оның ұзындығы және ені белгілі. Анундшёг екі қабатты тас кемесі (ескі норвег тілінен аударғанда "хаугр" – дөңгелек) жалпы ұзындығы және кемелердің бірінің ені шамасында. Осы аймақта бірнеше кішкентай тас кемелер де кездеседі. Аскеберга тас кемелері – Швециядағы ең ұзын екінші тас кеме, ұзындығы . Дегенмен, ол ең таңғажайып кеме, себебі ол әрқайсысының салмағы 25 тоннаға жуық 24 алып тастан тұрады. Бломсхольм тас кемелері. Бохуслендегі Стромстад қаласының жанындағы Бломсхольмдағы тас кеме ұзындығынан асады және 49 үлкен менгирден құралған. Кеменің басы мен қауырсыны шамасында биік. Аймақта тағы да бірнеше ірі мегалиттер бар. Гетлинге қабір алаңы, Оланд, Швеция. Швецияның Оланд аймағындағы Хюльтерстад қабір алаңында барлығы 170 жерлеу орны бар. Богедегі Тьелвар қабірі (сурет), аңыз бойынша Готландтың мифтік ашқышы Тьелвардың қабірі, шамамен б.з. дейінгі 750 жылға жатады.

Эстония

Сааремаа аралындағы екі қабатты тас кеме, ұзындығы және ені 900 б.з. дейінгі шамамен салынған. Кейінірек салынған тас қабірлермен жабылған Вё тас кемесі.

Латвия

"Velna laivas" (Шайтанның кемелері) негізінен Талси муниципалитетінде (солтүстік Курландия), шамамен 950–750 жж. б.з. дейінгі кезеңде жасалған.