Кіріспе

АҚШ-та сыра зауыттарында сыра өндіріледі, олардың көлемі ірі өнеркәсіптік компаниялардан бастап сыраханалар мен микросыраханаларға дейін жетеді. 2012 жылы АҚШ 196 миллион баррель сыра өндірді, ал жан басына шаққанда жылына шамамен 77 литр сыра тұтынылады. 2011 жылы АҚШ жан басына шаққандағы тұтыну бойынша әлемде он бесінші орында болды, ал жалпы тұтыну Қытайдан кейін екінші орында тұрды. Сыра Америка Құрама Штаттарының отаршылдық дәуірінде де маңызды болғанмен, 1919 жылы АҚШ Конституциясына енгізілген он сегізінші түзету алкогольді сусындарды сатуға тыйым салды, нәтижесінде дерлік барлық американдық сыра зауыттары жабылды немесе алкогольсіз өнімдерді өндіруге көшті. Тыйым алынғаннан кейін, индустрия шағын ғана ірі сыра зауыттарына бірікті. Тыйымнан кейін сыра өндіруге оралған көптеген ірі сыра зауыттары бүгінде Anheuser Busch InBev сияқты халықаралық компаниялардың меншігінде, және 21-ші ғасырда да нарықтағы үстемдігін сақтап отыр. Дегенмен, соңғы үш онжылдықта АҚШ-та ашылған жаңа сыра зауыттарының көпшілігі шағын сыра зауыттары мен сыраханалар болды, олар ірі сыра зауыттарынан өзгешеліктері үшін "қолдан жасалған сыра зауыттары" деп аталады. Ірі сыра зауыттары өндіретін ең көп таралған сыра түрі – ақ лагер. Америка Құрама Штаттарына тән сыра түрлері: янтарь але, крем але және Калифорниялық коммон. Жақындағы қолдан жасалған стильдерге американдық Pale Ale, американдық IPA, Үнді Pale Lager, Black IPA және американдық "Double" немесе "Imperial" IPA жатады.

Басталуы

Ішудің ең алғашқы жазбалары 1587 жылға дейін барады, ал АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық сыра зауытын 1632 жылы Голландияның Батыс Үндістан компаниясы Төменгі Манхэттендегі Брюэрс (кейін Стоун) көшесінде салды. 1663 жылдың 5 ақпанында Николас Варлетт Питер Стьювесанттан Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы Касл Пойнтта сыра зауытын ашуға патент алды. Англия мен Нидерландының сыра жасау дәстүрі (Нью-Йоркке әкелінген) колониялық кезеңде шарап емес, сыраның басым болуын қамтамасыз етті. 19 ғасырдың ортасына дейін британдық эльдер американдық сыра жасауды басып озды. Бұл жағдай неміс иммигранттары әкелген ұзақ сақталу мерзіміне ие лагер сыралары ірі өндіріс пен тасымалдау үшін тиімдірек болып шыққанда өзгерді. Лагердегі хмель сақтау қасиеттеріне ие болды, ал сол кездегі жергілікті эльдер тез қышқылданып, ішуге қауіпті деп есептелді. Бұл компаниялар жасаған лагер бастапқыда Орталық Еуропаның әртүрлі стильдеріне негізделген, бірақ жұмсақ чех хмелі, ақшыл, жеңіл қуырылған алты қатарлы арпа және жиі күріш пен жүгері сияқты қосымшалар қолданылатын Пилзенер стилі біртіндеп жеңіске жетті. 19 ғасырда Сан-Франциско аймағында бірінші ерекше американдық сыра стилі – Steam сырасы пайда болды. Ол суық камерасыз лагер сырасын жасау қажеттілігінен туындады. Тыйым тоқтатылғаннан кейін Anchor сыра зауыты Steam сыраның жалғыз өндірушісі болып қалды. 1965 жылы компания жабылуға жақын болды, содан кейін Maytag Corporation негізін қалаушының шөбересі Фриц Майтаг сыра зауытын құтқарып, осымен бірге Steam сыра стилін де сақтап қалды. Anchor содан бері "Steam Beer" терминіне авторлық құқық алды және осы стильдің барлық келесі нұсқалары қазір Калифорниялық ортақ деп аталады. Ең алғашқы ірі сыра өндірушілердің бірі – 1840 жылдары неміс иммигранты Филипп Бест құрған Милуокидегі Best Brewing (кейін Pabst Brewing Company деп аталды) сыра зауыты. Милуокиде неміс иммигранттары бастаған дәуірдің басқа табысты сыра зауыттарына Valentin Blatz Brewing Company, Joseph Schlitz Brewing Company және Miller Brewing Company кірді. Pabst келесі онжылдықта сырасын Чикаго мен Сент-Луиске, алдымен пароммен, содан кейін теміржолмен жеткізіп, АҚШ-та транс-базарлық сыра брендін құрды. 19 ғасырдың соңғы жартысында мұзда суытылатын вагондарда сыраны теміржолмен тасымалдау кең таралды. Миссури штатының Уэстон сыра зауытын 1842 жылы неміс иммигранты Джон Джорджиан құрды. Джорджиан Вестонға қоныс аударғанда лагер сырасын жасау дәстүрін өзімен бірге алып келді. Сыра зауыты қыста Миссури өзенінен мұзды пайдалану және сыраны 60 градустан төмен температурада алты аптадан астам сақтау қажеттілігін қамтамасыз ету үшін жерге терең қазылған лагерлік жертүрлерді пайдалану үшін жобаланды. Уэстон сыра зауытын құру арқылы АҚШ-тағы алғашқы лагер сыра зауыттарының біріне айналды. Сент-Луисте, Германияның өркендеген сабын өндірушісі Эберхард Анхейзер 1860 жылы қиындыққа тап болған сыра зауытын сатып алды. Оның қызы сыра зауытының жеткізушісі Адольф Бушқа үйленді, ол әкесі қайтыс болғаннан кейін компанияны басқарып, оны Anheuser Busch деп атады. Буш көп ұзамай Еуропаны аралап, богемиялық лагердің табысын көрді және 1876 жылы Будвайзер сырасын (Богемиядағы Ческе Будежовице қаласында пісірілген сыраның атымен аталды, неміс тілінде Будвейс деп аталады) ұсынды. Anheuser Busch және оның Budweiser сырасы әлемдегі ең ірі сыра зауыты мен сыра бренді болды. 1880 мен 1920 жылдар аралығында Орталық және Шығыс Еуропадан АҚШ-қа көшіп келудің артуы, жалпы алкоголь тұтынуы төмендесе де, сыра тұтынуының өсуіне әкелді. 1912 жылы Висконсин штатының Милуоки қаласындағы Joseph Schlitz Brewing Company қоңыр бөтелкелерді қолдана бастады. Бұл жаңалық бүкіл әлемде қабылданып, сыраның сапасы мен тұрақтылығын бұзудан зиянды сәулелерді қорғайтыны анықталды.

Тыйым салу

1919 жылғы 16 қаңтарда Америка Құрама Штаттарының Конституциясына он сегізінші түзету енгізіліп, заң күшіне енді, осымен тыйым салу дәуірі басталды, онда алкогольді ішімдіктерді өндіру, сату және тасымалдау заңсыз деп жарияланды. Тыйым салу күшіне енген кезде барлық заңды американдық сыра қайнату тоқтатылды, бірақ бұрынғы тәртіпсіздікке қарсы қозғалыс сыра қайнату орындарының санын қысқартқан болатын. Тек бірнеше сыра зауыты, көбінесе ірілері ғана, сыра, солод сиропы немесе басқа да алкогольсіз дәннен жасалған өнімдерді, сондай-ақ кола және имбир сырасы сияқты газдалған сусындарды өндіру арқылы қызметін жалғастыра алды. Алкоголь өндірісі мен тасымалдау көбінесе заңсыз жолмен жүзеге асырылды, олар ыдыс-аяқтарды контрабандалық ром мен жергілікті айтуанды сыра сияқты көлемді өнімдерге қарағанда тиімдірек және сенімдірек жеткізе алатын. Америкадағы тыйым салу кезең-кезеңмен жойылды. Біріншіден, «маскүнемдікке баулы диірмен» деп анықталған Волстед заңы 1933 жылғы сәуірде Каллен-Харрисон заңымен толықтырылды, онда 3,2%-ға дейін алкогольді сыра «маскүнемдікке баулы диірмен» саналып, тыйым салынбайтын болады («3,2%» - бұл салмақ бойынша өлшем, көлем бойынша өлшенгенде шамамен 4%-ға тең, қазіргідей). Заңдастырылғаннан кейін 24 сағат ішінде 3,2% ABW сырасының 1,5 миллион баррелі сатылды, бұл кейбіреулерді «сыра аштығы» болатынына сендірді. Содан кейін, сол жылдың желтоқсан айында АҚШ Конституциясының жиырма бірінші түзетуі тыйым салуды толығымен жойды, бірақ алкогольді ішімдіктерді өндіруді федералдық, штаттық және жергілікті билік органдары қатаң түрде реттеді. Бұл ережелерге алкогольді ішімдіктерді өндірушінің өнімдерін тікелей бөлшек саудагерлерге емес, көтерме сауда дистрибьюторы арқылы сатуын талап ететін үш деңгейлі тарату жүйесі енгізілді.

Тыйымнан кейінгі кезең

Егер жиырма бірінші түзету сыра өндірушілерге өз кәсіптерін заң жүзінде қайта бастауға мүмкіндік берсе де, көптеген "құрғақ" округтер сақталды және көптеген штаттар ратификациялаудан бас тартты, бұл сыра өндіру өнеркәсібінің қайта жандануын баяулатты. Сонымен қатар, тыйым салушылар, ішімдікке қатысты шектеулерді жақтаушылар, әлі де белсенді болды және он сегізінші түзету жойылғаннан кейін де көптеген жақтастарын сақтап қалды. Америка сыра өнеркәсібі қайта құрылуға тырысқанша, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Бұл шағын сыра зауыттарының қайта өркендеуіне кедергі келтірді, себебі соғыс кезінде астық өнімдерінің көп бөлігі рациондалды, бұл сыра зауыттарын дәстүрлі арпамен қатар жүгері мен күріш сияқты қосымша ингредиенттерді пайдалануға мәжбүр етті. Тыйым салушылар, қалған сыра зауыттарының күш-жігерін тоқтатуға тамаша мүмкіндік тапты, коммерциялық сыра өндірісінің еңбек күшін, астықты, отынды және жүк көлігін ысырап ететінін, олардың соғысқа жұмсалуы керек екенін мәлімдеді. Сыра өндірушілер бұл айыптауларға жауап ретінде сыра ашытқысының адам денсаулығына тигізетін пайдасын, әсіресе жоғары витамин B құрамын мақтады. Солдаттар мен фабрика жұмысшыларының рационында тиаминнің артуы майдан мен фабрикадағы еңбек өнімділігін арттырады және бұл арту сыраға деген қажеттілікті толыққанды дәлелдейді деп аргумент келтірді. Америка үкіметі сыра ашытқысындағы В витаминінің пайдасы мен сыра сатудан түсетін салықтар, әскери қызметшілерге сыра өндірісінің он бес пайызын бөлуді негіздеуге жеткілікті деп шешті. Американың сыра зауыттары үкіметтің қолдауын алғанымен, американдықтардың жүрегі мен қалтасын жеңіп алуы керек еді. Осы мақсатқа жету үшін ірі сыра зауыттары бірігіп, "Мораль - ұсақ-түйектерден құралады" атты жарнамалық кампанияны іске қосты. Америка 1941 жылы соғысқа қатысқаннан бастап 1945 жылы соғыс аяқталғанға дейін, аз ғана сыра зауыттарының санына қарамастан, сыраның жалпы өндірісі 40%-дан астамға өсті.

Тыйым салғанға дейінгі стильдер

Америка Құрама Штаттарына тән тарихи пиво стильдеріне Калифорниялық коммон пиво немесе "булы пиво", Кентукки коммон пивосы, янтарь эль, сары эль және крем эль жатады.

Қазіргі заманғы қолөнер стилдері

Америка Құрама Штаттарында 1970-ші жылдардан бері қолөнер сыра қозғалысының басталуымен бірге көптеген сыра стильдері пайда болды, олар дәстүрлі еуропалық стильдердің түрленуінен бастап, тәжірибелік сыралар мен лагерлерге дейін жетеді. Американдық қолөнер сыралары көбінесе Каскад, Ситра, Симко, Вилламет немесе Вориор сияқты жаңа американдық хмель сорттарын қолданады. 1970 жылдан бері жеке өндірушілер мен университеттердің күш-жігерімен шығарылған бұл хмельдер, көптеген американдық қолөнер сыраларының ерекшелігіне үлкен үлес қосады, әсіресе американдық Pale Ale (APA) және американдық India Pale Ale-дің (IPA) дәмі үшін маңызды. Бұл сыралар дәстүрлі ағылшын стильдерінен айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін және көбінесе айқын ащы, шайырлы немесе жемістік дәмге ие. Американдық "қос" немесе "империал" IPA, Russian River Brewing Company сыра жасаушысы Винни Чилурзоға еңбегі сіңген танымал стиль, 7-ден 14% ABV-ге дейін алкоголь құрамын ұсынады және ащылық деңгейі 90 IBU-дан асып кетеді. Сол сияқты, Russian Imperial Stout-тан шабыттанған американдық stout сырасы, Deschutes Abyss немесе Goose Island-тың Bourbon County Stout сияқты, 15% ABV-ға дейін ашытылып, бурбон шарап шелектерінде пісіріледі. Тынық мұхитының солтүстік-батысымен байланысты жаңа стиль – Cascadian Dark Ale, басқаша айтқанда Black IPA, қараңғы, қуырылған малталы дәмі бар, көп хмель қосылған сыра. Ирланд қызыл сырасы, қоңыр сыра, шотланд сырасы, бидай сырасы, қара бидай сырасы және арпа шарабы сияқты американдық ерекшеліктері бар басқа да бейімделген стильдер бар. Кейбір сыра зауыттары, мысалы, Чикагодағы Off Color Brewing, Германиядағы Reinheitsgebot заңының қабылдалысынан бері дерлік жойылған стильдерді қайта жаңғыртуға бағытталған. Американдық сыра зауыттары бельгиялық сыра стильдерін де бейімдеді, оларға saison, dubbel, tripel және Belgian strong ale кіреді. Бұл сыралардың жеңіл түрлері (saison, golden strong ale және tripel) жұмсақ малталы дәмге және ашытқыдан немесе қосылған дәмдеуіштерден туындаған жұмсақ және күшті "дәмдік" сипаттамаларға ие. Бұл сыралардың қараңғы түрлері (dubbel және dark strong ale) оларды жасау үшін қолданылатын малта, ашытқы және қанттан алынған құрғақ жеміс дәмдерін ұсынады. Бұл сыралардың барлығы жоғары карбонацияланған және хмельдің дәмі төмен. Witbier, 1960 жылдары бельгиялық сыра жасаушы Пьер Селис қайта енгізгенге дейін жойылған стиль, АҚШ-тағы ең көп сатылатын қолөнер сыра стильдерінің бірі. Ommegang сыра зауыты, Jolly Pumpkin және The Bruery бельгиялық стильдегі сыра өндіретін сыра зауыттарының мысалы. 2014 жылы Массачусетс штатының Спенсер қаласында Санкт-Джозеф аббаттығының монахтары ашқан Spencer сыра зауыты, Еуропадан тыс жердегі алғашқы сертификатталған Trappist сыра зауыты атанды.

Қара шарап және шырынды ликер

Көптеген стильдік ұсыныстары бар қолөнер сыра қайнату компаниялары нарықтағы үлестерін ұлғайтып келеді, бірақ АҚШ-та жасалған сыраның ең көп сатылатын стилі әлі де ақшыл лагер, оны көбінесе Anheuser Busch InBev және MillerCoors сияқты ірі сыра қайнатушылар жасап шығарады. Бұл ірі сыра қайнатушылар басқа да танымал стильдерді шығарады, олар көбінесе денесі, дәмі және калориясы жағынан жеңіл болады. 1970-ші жылдардың басында Miller Brewing Company кең ауқымда енгізген жеңіл сыра – алкоголь және көмірсутектердің мөлшері азайтылған сыра, ол сату көлемі бойынша көптеген бастапқы ақшыл лагер брендтерін басып озды. Anheuser Busch InBev компаниясының Bud Light сырасы АҚШ-та ең көп сатылатын сыра болып табылады. Мұз сырасы – дәм мен алкогольді шоғырландыру мақсатымен ішінара мұздатылған сыра. Бұл техника Eisbock жасауға қолданылатын тәсілге негізделген, бірақ екі стильдің арасында стильдік ұқсастықтар жоқ (екеуі де лагер екендігінен басқа). Кейбір американдық компаниялар жапон стиліндегі құрғақ сыраны да қайнатады, ол ақшыл лагерге негізделген. Құрғақ сырада ашытқы көбірек ашытылатын заттарды пайдалануға ынталандырылады, нәтижесінде сыраның дәмі айқын және хоптың ерекше нәзік иісі сезіледі. Мальтолық ликер – жоғары спирт құрамы бар ақшыл лагер. Ол көбінесе спирт мөлшері, үлкен көлемдегі қаптамасы, төмен бағасы және жиі қалалық аудандарға бағытталған жарнамасы салдарынан дау тудырады.

Тарату

Америкадағы сыра тарату өндірушілер, көтерме саудагерлер және бөлшек саудагерлерге бөлінеді. Осы жүйедегі делдал болу қажеттілігі – көптеген штаттардың заңдарында индустрияның салық салу және реттелу тиімділігін арттыру мақсатымен қарастырылған талап. Тыйым салу заманында американдықтарға сыра көбінесе тек салон арқылы сатылатын. Патрондар сусынды тікелей барда іше немесе кейде үлкен қалайы шелектерді ("growlers") пайдаланып, сыраны үйлеріне алып кететін. Америкадағы салонның басым көпшілігі сол кезде сыра зауыттарына тиесілі болған немесе олардың бақылауында болған. 1933 жылы тыйым салу тоқтатылғаннан кейін штаттар алкоголь сатуын реттейтін заңдар қабылдады, бұрын болмаған өндіруші мен бөлшек саудагер арасына делдалды – дистрибьюторды, жеткізушіні немесе көтерме саудагерді енгізді. Сыра зауыттары сыраны өндіреді, дистрибьюторлар оны тасымалдап, бөлшек саудагерлерге сатады, ал бөлшек саудагерлер оны тұтынушыларға сатады. Тыйым салуға дейінгі кезеңдегі артық қызмет көрсету мен жемқорлыққа себеп болған жағдайлардың қайта орын алмауы үшін штаттар өндіріс, көтерме сауда және бөлшек сауданың тәуелсіздігін қамтамасыз ететін ережелерді қабылдады. Делавэр штатының заң кодексінде былай делінген: "Өндірушінің немесе жеткізушінің алкогольдік ішімдіктерді сатуға Комиссардың лицензиясы бар кез келген мекеменің иесі болуына немесе оған қызығушылық танытуына рұқсат етілмейді". Бұл жүйе штаттарға алкоголь сатуды бұрынғыдан да жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді, себебі енді нарық қатысушыларының әрбір үш сатысында бизнес жүргізу үшін мемлекеттік лицензия қажет. Үш деңгейлі жүйеде сыра тарату процесінің үш деңгейінде салықтар салынуы мүмкін. Сыра зауыттары федералды акциздік салық төлейді. Дистрибьюторлар штаттар тарапынан салық салынады (әдетте көлемге байланысты), содан кейін бөлшек саудагерлер сату салығын төлеуі керек. Бұл сыра бағасына қосымша шығындар әкелсе де, сыра бағасының жоғарылауы ішімдікке қарсы күреске ықпал етеді деп есептелді. Шағын сыра зауыттары бұл жүйені ұнатады, себебі ол ірі сыра зауыттарының дистрибьюторларды бақылауға алып, оларды нарықтан ығыстыруына мүмкіндік бермейді. Салық ставкалары штаттар бойынша әртүрлі; Теннесси штаты көтерме саудагерлерден көлемге (барреліне 4,21 доллар) және сатудан (көтерме сауда бағасының 17%) салық алады. Standard and Poor талдауы көрсеткендей, сыраны өндіру, тарату және бөлшек саудада сату кезінде алынатын барлық салықтар бөлшек сауда бағасының 44% құрайды. Тағы бір мәселе – сыра зауыттары мен дистрибьюторлар арасындағы тәуелсіздіктің әлсіреуі. Көптеген дистрибьюторлар тіпті өздерін "Anheuser Busch" немесе "MillerCoors" дистрибьюторлары деп таныстырады, ал жақында Anheuser Busch InBev өзінің эксклюзивтік бағдарламасындағы ынталандыруларды күшейтті. Олар тыйым салуға дейінгі кезеңдегідей толық бақылауға ие болмаса да, өндірушілер сыраның сөрелерге түсуіне әлі де айтарлықтай ықпал ете алады. Шындығында, InBev компаниясының Anheuser Busch компаниясын сатып алуының бір себебі – оның тарату арналарына қол жеткізу болды. Бұл тәуелсіздіктің жоқтығы, әсіресе шағын сыра зауыттары үшін қауіпті, олар дистрибьютордың тәуелсіздігі сыраның табысы немесе сәтсіздігі тұтынушылардың сұранысына байланысты болуын қамтамасыз ету үшін маңызды екенін айтады, таратуға кедергі келтірмейін. Олар сондай-ақ сыра зауыттары мен көтерме саудагерлер арасындағы келісімшарттарға тыйым салуды алып тастауды қалайды, әсіресе ірі өндірушілердің ынталандыру бағдарламалары осы тыйымды жылдар бойы айналып өтіп келгенін сезгенде. Сыра таратудың ашық жүйесін жақтаушылар шарап сату заңнамасындағы соңғы өзгерістерге назар аударады. 11 штатты қоспағанда, барлық штаттарда шарап зауыттары тікелей тұтынушыларға жіберуге рұқсат етілген, бұл делдалды жояды. Бұл заңдардың негізгі себебі – жоғары тасымалдау құны болғандықтан, бұл әдіс тек жоғары сапалы, қымбат шараптарды іздейтін әуесқойлардың ғана пайдалануына мүмкіндік береді, бұл бағаны арттыру арқылы ішімдікке қарсы күрестің қажеттілігін жояды. Қалған 11 штатта заңдарды ашуға қатысты ұсыныстарға шағын бизнеске зиян тигізеді деп мәлімдейтін дистрибьюторлар мен бөлшек саудагерлер қарсылық білдіреді, бірақ өзгерістер сыра индустриясына да таралуы мүмкін деп үміттенетін шағын сыра зауыттары қолдайды.