Польша маркасының тарихы

Кіріспе

Польшаның бұрынғы валютасы – Марка (сондай-ақ mark; marka polska, қысқартылған Mp, польша тілінде көпшелік түрі: marki, marek) – 1917 және 1924 жылдар аралығында Польша Корольдігі мен Польша Республикасының валютасы болды. Ол 100 фенигке (немісше "Pfennig" сөзінің польша тіліндегі фонетикалық жазылуы) бөлінді, ол неміс үлгісі бойынша жасалған.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1915 жылы, ресейліктерді жеңгеннен кейін Орталық державалар бұрынғы Польша Конгресінің бүкіл аумағын басып алды және екі генерал-губернатор тағайындады: Варшавада неміс (Ханс Хартвиг фон Безелер) және Люблинде австро-мажар. Елдің азаматтық әкімшілігі импортталған неміс (көбінесе пруссиялық) және австриялық (көбінесе поляк) шенеуніктерінің қолына берілді. Төрт валюта айналыста болды: орыс рублі, паппермарка, острубель және австро-венгерлік крона. Келесі жылдың 9 желтоқсанында австриялықтармен кеңескеннен кейін неміс әкімшілігінің басшысы Польша несие банкі (Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa) деп аталатын жаңа банктің құрылуын және неміс маркасына тең келетін жаңа валюталық бірлік – поляк маркасының құрылуын жариялады. Жаңа валютаның тұрақтылығына Германияның Рейхсбанкі 1 миллиард маркаға дейін кепілдік берді. 1917 жылы жаңа монеталар (1ф, 5ф, 10ф және 20ф) және банкноттар (Mp 1/2, Mp 1, Mp 2, Mp 5, Mp 10, Mp 20, Mp 50, Mp 100, Mp 500 және Mp 1,000) енгізіліп, бұрын қолданылған барлық валюталарды алмастыра бастады. Барлық банкноттар ақ түсті, ал қызыл өрісте Польшаның ақ бүркіті бейнеленген. 1918 жылы 11 қарашадағы соғыс біту кезінде 880 миллион марка айналыста болды. Жаңа Польша үкіметі марканы ұлттық валюта ретінде сақтауға және несие банкіне жұмысын жалғастыруға рұқсат беруге шешім қабылдады. Келесі жылы Германияда шығарылған банкноттар айналыста жаңа жергілікті басылғандарымен алмастырылды. Бұл суреттерде Польшаның тарихи мотивтері бейнеленген. Mp 1, Mp 10 және Mp 500 банкноттарында королева Ядвига бейнеленген, Mp 5, Mp 10, Mp 100 және Mp 1,000 банкноттарында Тадеуш Костюшко бейнеленген. 50 Мп күміс монетасы жоспарланған, бірақ инфляцияның қарқынды өсуіне байланысты ешқашан шығарылмады. Польша 123 жыл бойы бөлініп, 5 жыл соғыстан кейін қираған еді, енді қарулы күрес сериясына енді, ол экономиканы одан әрі құлдыратты. 1920 жылы Польшадағы большевиктер соғысы кезінде Костюшко бейнеленген Mp 1/2 және королева мен Костюшко бейнеленген Mp 5,000 жаңа банкноттары қолданысқа енгізілді. Қазір айналыста 5 миллиард марка болды. Алайда, келесі жылдары дағдарыс тереңдеді және 1922 жылы шынымен де апатты инфляция кезеңі басталды. Сол кезде айналымда 207 миллиард марка болды. Ол үшін 10 000 және 50 000 теңгелік банкноттарды басып шығару қажет болды. Келесі жылдың басында инфляция одан да қарқынды және жылдам болды, және 100 000 Мп, 250 000 Мп, 500 000 Мп және 1 000 000 Мп банкноттары енгізілді, тек сол жылдың соңында 5 000 000 Мп және 10 000 000 Мп банкноттары пайда болды. 1924 жылдың басында саясаткер және экономист Владслав Габский ойлап тапқан қаржы реформалары енгізілді. Bank Polski Польшаның жаңа орталық банкі болып жарияланды. Марка жаңа, алтынға негізделген валютаға, злотыға, 1 злотыға 1 800 000 Mp бағамымен айырбасталды. Бір АҚШ доллары сол кезде 5,18 злотых немесе 9 324 000 марканы құрады.

During World War I, in 1915, after defeating the Russians, the Central Powers occupied the whole territory of the former Congress Poland and appointed two Governors General: a German (Hans Hartwig von Beseler) in Warsaw and an Austro Hungarian in Lublin. The civil administration of the country was laid into the hands of imported German (mostly Prussian) and Austrian (mostly Polish) officials. Four currencies circulated: the Russian ruble, the papiermark, the ostrubel and the Austro Hungarian krone. On December 9 the following year, after consultations with the Austrians, the chief of the German Administration, proclaimed the foundation of a new bank, called the Polish Loan Bank (Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa) and the creation of a new currency unit, the Polish marka, equivalent to the German mark. The stability of the new currency was guaranteed by the German Reichsbank up to the amount of 1 billion marks. In 1917 new coins (1f, 5f, 10f and 20f) and banknotes (Mp 1/2, Mp 1, Mp 2, Mp 5, Mp 10, Mp 20, Mp 50, Mp 100, Mp 500 and Mp 1,000) were introduced and started to replace all the previously used currencies. All the banknotes were white with the White Eagle of Poland on a red field. At the time of the Armistice of November 11, 1918, 880 million marks were already in circulation. The new Polish government decided to retain the marka as the national currency and to allow the Loan Bank to continue operating. The following year the German made banknotes were replaced in circulation with new locally printed ones. These featured Polish historical motifs. The notes of Mp 1, Mp 10 and Mp 500 depicted Queen Jadwiga, the notes of Mp 5, Mp 10, Mp 100 and Mp 1,000 depicted Tadeusz Kościuszko. A silver coin of Mp 50 was planned but never issued due to the galloping inflation. Poland, already devastated after 123 years of partitions, and by 5 years of war, now entered a series of armed struggles, which crippled the economy even more. In 1920, during the Polish Bolshevik War, new banknotes of Mp 1/2 with Kosciuszko and Mp 5,000 with both the Queen and Kosciuszko came into use. There were now 5 billion marks in circulation. However, the following years the crisis deepened and by 1922 a period of truly ruinous inflation began. By then there were 207 billion marks in circulation. It was necessary to print notes of Mp 10,000 and Mp 50,000. At the beginning of the following year the inflation gained even more momentum and speed, and notes of Mp 100,000, Mp 250,000, Mp 500,000 and Mp 1,000,000 were introduced, only to be followed by notes of Mp 5,000,000 and Mp 10,000,000 later that year. Early in 1924, financial reforms devised by politician and economist Władysław Grabski were instituted. The Bank Polski was proclaimed as the new central bank of Poland. The marka was exchanged for a new, gold based currency, the złoty, at the rate of Mp 1,800,000 to 1 zł. One US dollar was then worth 5.18 zł—or Mp 9,324,000.