Кіріспе

Қаптамалы жануарлар түрі

Дибблер (Parantechinus apicalis) – құрып бара жатқан қаптамалы жануарлардың бір түрі. Ол Батыс Австралияның оңтүстік-батыс құрлық бөлігінде және кейбір жағалау аралдарында мекендейді. Бұл Dasyuromorphia қатарының мүшесі және Parantechinus туысының жалғыз өкілі. Дибблер – кішкентай, түнгі жыртқыш жануар, денесі ұсақ дақтармен өрнектелген, көздерінің айналасы ақ түсті.

Сипаттама

Дибблер – ұзын денелі, құйрығы бар сүтқоректі жануар, салмағы 40–135 грамм (1.4–3.6 унция) аралығында болады. Оның ерекше белгілері – ақ түсті көз айналысы, ақ түсті кірікпелермен араласқан сұр қоңыр жүн және қысқа, үшкірленген құйрық. Ол кішкентай омыртқалы жануарларды (мысықтар, құстар, кедір-бұрыштар) және жәндіктер, басқа да омыртқасыз жануарларды аулау үшін күшті жақ сүйектері мен үлкен кәдімгі тістерге ие. Дибблерлер жартылай ағаш өсірушілер, гүлді өсімдіктер мен жидектерден нектармен де қоректенеді. Олар көбінесе жалғыз тіршілік етеді және көбінесе сумерек уақытында белсенді болады. Дибблер Батыс Австралияның оңтүстік-батысында қоныстанды, оның ішінде Булангер аралында, Уитлок аралында және Эскап аралында (қайта орналастырылған) Жюриен шығанағында табылған. Олар сондай-ақ Фицджеральд өзені ұлттық паркінде, Пениуп табиғат қорығында (қайта енгізілген) және Решерше архипелагындағы Гунтон аралында (қайта енгізілген) Оңтүстік жағалауда кездеседі. Соңғы кезде Дирк Хартог аралына Биологиялық әртүрлілік, табиғатты қорғау және туризм департаменті жүргізген «1616-ға оралу» жобасы аясында босатылды. Стирлинг Рейндж ұлттық паркі мен Уэйчиникуп ұлттық паркіне де босату әрекеттері жасалды, бірақ олар сол жерлерде сақталмаған деп есептеледі. Олбэнидің оңтүстігіндегі Торндирруп ұлттық паркінде де бір данасы ұсталған. Дибблерлердің мекендеу ортасы – қалың құм қабаты мен құмды топырақтары бар, өрттенбеген өсімдік аймағы, әдетте Оңтүстік жағалаудағы жағалаулық малли шөптесін өсімдік қауымдастықтарында кездеседі.

Жіктеу

Дибблер – Parantechinus туысының жалғыз өкілі, бұл оның "антехинусқа ұқсас (жануар)" екенін көрсетеді. Apicalis деген сөз "ұшты" немесе "кейіпті" деген мағынаны білдіреді. Бұрын осы туысқа кірген құмтасты дибблері қазір Pseudantechinus туысына жатқызылған. Parantechinus туысы тек бір түрді қамтиды – Parantechinus apicalis, яғни дибблер. Оны алғаш рет 1842 жылы Джон Эдвард Грей сипаттап, Phascogale туысына жатқызған. Ол бұл үлгінің Австралияға тән екенін анықтаған. Parantechinus туысы 1947 жылы Джордж Генри Гамильтон Тейт тарапынан осы түр үшін жаратылған. Бұл түр бұрың Antechinus туысына да жатқызылған, бірақ кейін өз туысына бөлінген. Dasyuridae тұқымдасының осы бөліміндегі туыстардың әртүрлі жіктелулері бар, олардың көпшілігі молекулалық жүйелемемен расталған, бірақ олардың байланысы әлі де толыққанды анықталған жоқ.

Жалпы атауы

"Дибблер" атауы үкіметтік және ғылыми органдармен, сондай-ақ кеңінен қолданыста тек осы түрді көрсету үшін пайдаланылады. Дибблерді қалпына келтіру жоспарында DBCA аға ғалымы доктор Тони Френд Strahan (2003) P. apicalis [Parantechinus apicalis] үшін "оңтүстік дибблер" және құмтасты антехинустың [Pseudantechinus bilarni] "солтүстік дибблер" деген жалпы атауларын енгізгенін айтады. Көптеген жалпы атаулар бұрынғы жүйелендірулерден туындаған. Джон Гулд Ньонгар/Нундар тілінен бірнеше атау берді; Марн дерн және Уай ланг солтүстік аймақтардан, ал Дибблер – Король Джордж шығанағы аймағында сөйленетін диалекттен алынған. Бауырсақты жануарлардың дәстүрлі атауларын қайта жаңғырту практикасы осы жалпы атауды сақтап қалды. Гулд бұл түрді "ұсақ дақты антехинус" деп атаған. Солтүстік территорияда Pseudantechinus bilarni түрі кездеседі, оны "Солтүстік дибблер" деп те атайды. Алайда, бұл атау "Австралияның сүтқоректілері" (2008) еңбегінде, австралиялық сүтқоректілер номенклатурасының халықаралық оқулығы ретінде берілген.

Қорғау мәртебесі

XIX ғасырдың басында дибблерлер Батыс Австралияда кеңінен таралған. 1884 жылы олар жойылып кеткен деп жарияланды, бірақ 1967 жылы Батыс Австралияның оңтүстік жағалауындағы Чейне жағажайында олардың бір бөлігі қайта табылды. Олардың тіршілік ету ортасының жоғалуы (жерді тазалау, қурау) және жыртқыштардан қорғалуы қажет, олардың саны азайып бара жатқан түрлерге жатады. Оларға ең көп қауіп төндіретін жыртқыштар – жабайы түлкілер мен жабайы мысықтар. Батыс Австралиядағы Перт зообағы дибблерлерді сақтау жобасын жүзеге асырып, олардың тірі қалуына және көбеюіне көмектеседі, ал Қоршаған орта және табиғатты қорғау департаментімен бірлесіп, дибблерлерді көбейтіп, табиғи ортаға қайта жіберуге жәрдемдеседі.