Мириам Дефенсор Сантьяго: Филіппин саяхаты мен заңгерінің өмірі мен қызметі
Miriam Defensor Santiago
Мириам Сантьяго: Филиппин саяхаты, заңгер, жазушы, үкіметтегі үш саланың өкілі. Халықаралық қылмыстық сот судьясы, «Жылдың 100 қуатты әйелі» тізімінде болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филиппин саясаткері, заңгер және жазушы (1945–2016)
Filipina politician, lawyer, and author (1945–2016)
Мириам Палма Дефенсор Сантьяго (туған аты Дефенсор; 15 маусым 1945 – 29 қыркүйек 2016) – филиппин ғалымы, академик, заңгер, судья, автор және мемлекет қайраткері. Ол Филиппин үкіметінің үш тармағында – сот, атқарушы және заң шығарушы органдарында қызмет еткен. 1997 жылы "The Australian" журналы Сантьягоны әлемдегі ең беделді 100 әйелдің бірі деп атады. Ол Филиппин Республикасының ұзақ жылдар бойы сенаторы болған, Халықаралық қылмыстық соттың сайланған судьясы және Филиппиннің ең жоғары ұлттық наградасы – Кесон қызмет орденін алған жалғыз әйел ретінде танымал. 1988 жылы Сантьяго мемлекеттік қызметі үшін Рамон Магсайсай сыйлығының лауреаты атанды, оның сыйлығы парақорлықтан тазартылған мемлекеттік мекемені басқарудағы батыл және адал лидерлігі үшін берілді. 1989 жылдан 1990 жылға дейін президент Корасон Акиноның тағайындауымен Аграрлық реформа министрі қызметін атқарғаннан кейін, ол 1992 жылғы президенттік сайлауға қатысты, бірақ дауыс беру кезінде болған жол апаты мен қуат үзілісі салдарынан даулы түрде жеңіліске ұшырады. 2001 жылдың 25 сәуірінде бұрынғы президент Жозеф Эстрада тұтқындалғаннан кейін, ол Малакананг сарайының жанында өткен мамыр айының 1-дегі наразылықтарда EDSA II-ге қарсы сөз сөйлеген саясаткерлердің бірі болды. 2012 жылы Сантьяго Халықаралық қылмыстық соттың судьясы болып сайланған алғашқы филиппин және дамушы елден шыққан алғашқы азиялық болды. Кейін ол созылмалы шаршау синдромына байланысты лауазымынан кетті, бірақ бұл өкпелік қатерлі ісік екені анықталды. 2015 жылдың 13 қазанында Сантьяго 2016 жылғы президенттік сайлауда үшінші рет қатысатынын мәлімдеді, АҚШ-тағы дәрігерлері оның қатерлі ісігі "тұрақталған" және "қайта сіңген" деп хабарлағаннан кейін, бірақ денсаулығына байланысты халық алаңдауынан сайлауда жеңіліске ұшырады. 2016 жылдың сәуірінде оның соңғы лауазымы Халықаралық даму құқығы ұйымының (IDLO) кеңесші кеңесіне кіру болды, бұл құқық үстемдігін ілгерілететін үкіметаралық орган. Ол 2016 жылдың 29 қыркүйегінде қатерлі ісігінің асқынуынан қайтыс болды және бірнеше күннен кейін Марикинадағы Лойола еске алу паркіне жерленді. 2018 жылдың желтоқсанында беделді Кесон қызмет ордені Сантьягоға өлімнен кейін берілді, осылайша ол елдің ең жоғары наградасымен марапатталған алғашқы әйел, сонымен қатар, қазірге дейін жалғыз Висайялық және осы тізімдегі алтыншы адам атанды. Сантьяго "Аждаһа ханым", "Платина ханым", "Сыбайлас жемқорлықсыз ханым", "Қорғаныссыз ханым", "Жалынды сенатор", "Барлық заңдардың докторы", "Барлық білетін әйел" және ең танымал "Азияның темір ханымы" деп белгілі болды. Филиппин мәдениетінде оны жай ғана Мириам немесе МДС деп атайды және Филиппин үкіметіндегі өмір бойына қоғамдық қызметке адалдығы үшін жоғары бағаланады.
Miriam Palma Defensor Santiago (née Defensor; June 15, 1945 – September 29, 2016) was a Filipino scholar, academic, lawyer, judge, author, and stateswoman who served in all three branches of the Philippine government: judicial, executive, and legislative. Defensor Santiago was named one of The 100 Most Powerful Women in the World in 1997 by The Australian. She was known for being a long serving Senator of the Republic of the Philippines, an elected judge of the International Criminal Court, and the sole female recipient of the Philippines' highest national honor, the Quezon Service Cross. In 1988, Defensor Santiago was named laureate of the Ramon Magsaysay Award for government service, with a citation for bold and moral leadership in cleaning up a graft ridden government agency. After being appointed by President Corazon Aquino as Secretary of Agrarian Reform from 1989 to 1990, she ran in the 1992 presidential election but was controversially defeated in events that involved a car crash injury and power outages during voting process. After former president Joseph Estrada was arrested on April 25, 2001, she was among the politicians who spoke against EDSA II at pro Estrada rallies that preceded the May 1 riots near Malacañang Palace. In 2012, Defensor Santiago became the first Filipina and the first Asian from a developing country to be elected a judge of the International Criminal Court. She later resigned the post, citing chronic fatigue syndrome, which turned out to be lung cancer. On October 13, 2015, Defensor Santiago controversially declared her third candidacy for President of the Philippines in the 2016 election after her doctors from the United States declared her cancer "stable" and "receded", but lost the election due to public concern for her health. In April 2016, her last appointed post was part of the International Development Law Organization Advisory Council (IDLO), an intergovernmental body that promotes the rule of law. She died from complications from her cancer on September 29, 2016, and was buried days later at Loyola Memorial Park in Marikina. In December 2018, the prestigious Quezon Service Cross was posthumously conferred upon Defensor Santiago, making her the first woman and, so far, only Visayan and the sixth person ever to be enthroned in the country's highest roster. Defensor Santiago was known as the Dragon Lady, the Platinum Lady, the Incorruptible Lady, the Impregnable Lady, Feisty Senator, The Doctor of All Laws, the Omniscient Woman and most popularly, the Iron Lady of Asia. She is colloquially known in Philippine pop culture as simply Miriam or MDS, and is positively cited for her lifelong dedication to public service in the Philippine government.
Ерте өмір және білім
Қорғаушы Сантьяго Илоило қаласында жергілікті судья Бенджамин Дефенсор мен колледж деканы Димпна Палманың қызы Мириам Палма Дефенсор болып дүниеге келді. Ол жеті баланың ең үлкені еді. Ол бастауыш мектепті, орта мектепті және жоғары оқу орнын үздік бітірді. Ол Илоило провинциялық орта мектебінде (қазіргі Илоило ұлттық орта мектебі) орта мектепті бітіріп, аталған мектептің "The Ilonggo" студенттік басылымының бас редакторы (EIC) қызметін атқарды. 1965 жылы Қорғаушы Сантьяго Филиппин Висая университетінің саяси ғылымдар бакалавры дәрежесін *magna cum laude* атағымен аяқтады. Бітіргеннен кейін ол Пи Гамма Му және Фи Каппа Фи құрметті қоғамдарына қабылданды. Ол Филиппин университетінің заң факультетіне түсті. Онда ол көптеген ораторлық сайыстар мен дебаттарда жеңіске жетті. Ол Дилиман қаласындағы Филиппин университетінің заң факультетін *cum laude* атағымен бітірді. Оқуын аяқтағаннан кейін ол Әділет министрінің жеке кеңесшісі болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Азиядағы Тринити университетінде саяси ғылымнан сабақ берді. Ол Филиппиннің Дилиман университетінде заң профессоры болды, он жылға жуық кешкі сабақтар оқыды. Заңгер және заң шығарушы ретінде оның үлгісі Артуро М. Толентино болды. Ол Оксфорд және Гарвард заң мектептерінің жазғы курстарында, Кембридж және Гаага халықаралық құқық академиясында оқыды. Ол Мэрихилл теология мектебінде дінтану магистрі дәрежесін (диссертациясыз) алды, сондай-ақ St. Edmund's Hall-да заң бойынша жазғы бағдарламаға қатысты. Кембриджте ол Халықаралық құқық жөніндегі Лаутерпахт зерттеу орталығында ғылыми қызметкер болды.
Defensor Santiago was born Miriam Palma Defensor in Iloilo City, to Benjamin Defensor, a local judge, and Dimpna Palma, a college dean. She was the eldest of seven children. She graduated valedictorian in grade school, high school, undergraduate school. She graduated high school in Iloilo Provincial High School (now Iloilo National High School) and served as the Editor in Chief (EIC) of the said high school's student publication "The Ilonggo". In 1965, Defensor Santiago graduated with a Bachelor of Arts degree in political science, magna cum laude from the University of the Philippines Visayas. After graduation, she was elected to the Pi Gamma Mu and Phi Kappa Phi honor societies. She proceeded to the University of the Philippines College of Law. There, she was champion in numerous oratorical contests and debates. She graduated Bachelor of Laws, cum laude, from the University of the Philippines College of Law in Diliman. Following school, she took a position as special assistant to the Secretary of Justice. She also taught political science at the Trinity University of Asia. She was law professor at the University of the Philippines Diliman, teaching evening classes for some ten years. Her hero as a lawyer and legislator growing up was Arturo M. Tolentino. She has studied at several universities, including Oxford and Harvard law summer schools; Cambridge; and The Hague Academy of International Law. She earned the degree Master of Religious Studies (without thesis) at the Maryhill School of Theology. and also took a summer program in law at St. Edmund's Hall. At Cambridge, she was a research fellow at the Lauterpacht Research Centre for International Law.
Әділет департаменті
Қорғаушы Сантьяго шетелде жоғары білім алғаннан кейін он жыл бойы Әділет министрінің жеке кеңесшісі қызметін атқарды.
Defensor Santiago became a special assistant to the Secretary of Justice for ten years after her higher studies abroad.
Әскери жағдай кезінде судья
Қорғаушы Сантьягоны президент Фердинанд Маркос Метро Манила қаласының Кесон ауданының аймақтық сотының судьясы етіп тағайындады. Ол Метро Манилаға тағайындалған ең жас судья болды және Метро Маниладан тыс жерде судья болып жұмыс істеуден босатылды. Оған қатты өлім жанамалары келді, бірақ ол: "Мен өлім жанамаларын таңғы асқа жеймін" деді. Өкілдер палатасының депутаты, Лагуна облысының өкілі Нерео Хоакин 1992 жылы арнайы мәлімдеме жасап, Орталық Лусондағы шетелдік педофилдер басқаратын педофилдер ұйымдарына жасаған шабуылдарын айыптады. Қорғаушы Сантьяго оған "саңырау бет" деп атады. Рокфеллер қоры оны мемлекеттік қызмет үшін Магсайсай сыйлығының лауреаты деп атады – "сыбайлас жемқорлыққа толы мемлекеттік мекемені тазалаудағы батыл және адал басшылығы үшін". Конгресс қабылдаған және президент Акино қол қойған заңға сәйкес, барлық ауыл шаруашылығы жерлері мемлекетке өтті және шаруаларға бөліп берілді. Әр жер иесіне бес гектардан аспайтын жер, ал әр шаруаға үш гектардан аспайтын жер берілді. Төлемдер Жер банкінің облигацияларымен жүзеге асырылды. Заңды айналып өту үшін ірі жер иелері өздерінің жерлерінің мақсатын ауыл шаруашылығынан коммерциялық, тұрғын үй немесе өнеркәсіптік мақсатқа өзгертуге өтініш білдірді. Бұл процесс аграрлық реформаның кең таралған "конверсиялық дауына" айналды. DAR қызметкерлері ең көп кінәлі болды, себебі олар конверсия рұқсатнамаларын гектар басына белгілі бір сомада нарықтық бағамен параға сатты. Қорғаушы Сантьяго конверсиялық дауды тоқтатты және жер иелерін жер иелерінің өз еркімен жерлерін сатуға жасаған ұсыныстарын ынталандыру арқылы қанағаттандырды, бұл оларға қосымша бес пайыз ақшалай төлем алуға мүмкіндік берді. Президенттің отбасына тиесілі ферма аграрлық реформаға жата ма деген сұраққа Қорғаушы Сантьяго отбасының фермасын шаруаларға бөлу керек деп жауап берді. Одан кейін президент Акино Қорғаушы Сантьягоның отставкасын қабылдады.
Defensor Santiago was appointed judge of the Regional Trial Court (RTC) of Quezon City, Metro Manila by President Ferdinand Marcos. She was the youngest judge appointed to Metro Manila, and exempted from the practice of first serving as a judge outside Metro Manila. She received serious death threats, but proclaimed: "I eat death threats for breakfast". A member of the House of Representatives, Laguna Rep. Nereo Joaquin, delivered a privilege speech in 1992 and denounced her raids against pedophile communities in Central Luzon run by alien pedophiles. Defensor Santiago responded by calling him "fungus face". The Rockefeller Foundation named her a laureate of the Magsaysay Award for government service – "for bold and moral leadership in cleaning up a graft ridden government agency." Under a controversial law passed by Congress and signed by President Aquino, all agricultural landholdings were taken by the government and divided among the farmers. Each landowner was allowed to keep only five hectares, and each farmer received three hectares. Payment was in bonds of the Land Bank. To subvert the law, big landowners applied for conversion of the classification of their land as agricultural, to classification as commercial, residential, or industrial. The process became the widespread "conversion scandal of agrarian reform". The DAR officials themselves were the biggest culprits, because they sold conversion permits for bribes on a market rate set at certain amounts per hectare involved in the conversion. Defensor Santiago stopped the conversion scandal, and appeased the landowners by enhancing the incentives for voluntary offers by the landowners for the sale of their landholdings, which entitled them to an additional five percent cash payment. When asked if the hacienda belonging to the president's family should be covered by agrarian reform, Defensor Santiago replied that the family's hacienda should be distributed among the farmers. Shortly thereafter President Aquino accepted Defensor Santiago's resignation.
1992 жылғы президенттік науқан
1990 жылғы 19 ақпанда Мириам Дефенсор Сантьягоның Филиппин президенті лауазымына кандидаттығы расталды. Кейін ол Халықтық реформа партиясын (PRP) құрды және 1992 жылғы президенттік сайлау науқаны барысында сенаторлыққа кандидат ретінде қатысты. Рамон Магсайсей кіші оның вице-президенттікке үміткері болды. 1991 жылғы 28 сәуірде сайлау науқаны кезінде ол автомобиль апатында ауыр жарақат алды, бұл оған жасалған қастандық әрекеті деп мәлімдеді. Ол ақ жағалы күрткені киген еді, оған басынан аққан қан шашырады. Президент Акиноның бұйрығымен ол Тарлактан Манилаға әуемен жеткізілді. Ол жақ сүйегінен операция жасады, бір сәтте католик дін қызметкері оған өлім алдындағы қасиетті рәсімді өткізді. Екі айдан кейін ол қайтадан сайлау науқанына қатысты. Дефенсор Сантьяго дауыс санауының алғашқы бес күнінде көшбасшылық етті. Президенттік сайлау қорытындысы бойынша туған халықтың наразылығы Newsweek журналын оны және оның қарсыласын мұқабасына шығарып, «Сайлау әділ болды ма?» деген сұрақ қоюға мәжбүр етті. Филиппиннің «Free Press» журналы тағы бір мұқабасында: «Шын президент кім?» деп сұрады. «Мириам сайлауда жеңіске жетті, бірақ дауыс санауда жеңіліске ұшырады» деген сөз көпшілік арасында кеңінен таралды. 2000 жылы ол Сенатқа дискриминацияға қарсы заң жобасының алғашқы нұсқасын ұсынды, ол кейін SOGIE теңдігі заңына айналды. Ол 1998 жылғы президенттік сайлауда өзінің қарсыласы болған президент Жозеф Эстрадаға қарсы жүргізілген импичмент процесі кезінде «қоңыр конвертті» ашуға қарсы болған сенаторлардың бірі болды. Кейін ол былай деді: «Сол кезде мен сот ережелерін техникалық тұрғыдан қолдануды қаладым. Нақты айыптау болмағандықтан, мен екінші конвертті шағым өзгертілгенге дейін ашуға қарсы дауыс бердім. Мен екінші конвертті ашуға қарсы дауыс бергенім үшін жамандалғандардың бірі болдым, өйткені халықтың пікірінше, егер біз сол конвертті ашқымыз келмесе, онда біз бірдеңе жасырып отырғанбыз». 2001 жылғы қаңтарда Эстрада Екінші EDSA революциясы кезінде құлатылды және оның орнына вице-президент Глория Макапагал Арройо келді. Дефенсор Сантьяго Эстраданың ресми отставкасы болмағандықтан, бұл Филиппин Конституциясына қайшы келеді деп санды. Эстраданы қатты қолдаған кезінде ол Эстрада тұтқындалса, парашютсыз ұшақтан секіріп кететінін айтты. 2001 жылғы 25 сәуірде Эстрада тұтқындалғаннан кейін Дефенсор Сантьяго басқа саясаткерлермен бірге Эстраданы қолдау митингілеріне қатысып, сөз сөйледі. Ол сөйлеген митингілерден кейін көп ұзамай 1 мамырда наразылықтар басталды. Наразылықшылар Малаканангқа бет алды. Филиппин Daily Inquirer газетінің журналистері олардың мекемеге шабуыл жасауға тырысқанын хабарлады. «Біз әскерилер мен полицияны күтпейміз. Біз өзіміз істейміз, қазір!» деді Сантьяго. 1 мамыр оқиғасынан кейін Сантьяго Арройо президенттігіне қарсы ұстанымын сақтап, оның риторикасы үшін Ілоило губернаторы Артур Дефенсор С. оны сынады. Дефенсор Сантьяго 2001 жылы Сенатқа қайта сайланудан бас тартып, жеңіліске ұшырады. Кейін 2007 жылғы 26 қазанда президент Арройо Эстраданы кешірді.
Defensor Santiago's candidacy for President of the Philippines was confirmed on February 19, 1990. She later organized the People's Reform Party (PRP) and ran with a senatorial ticket during the 1992 presidential campaign. Ramon Magsaysay Jr. was her running mate. While campaigning on April 28, 1991, she was severely injured in car crash, which she claimed was an assassination attempt. She was wearing a white bush jacket which became splattered with blood that gushed from a wound to her head. On orders of President Aquino, she was airlifted from Tarlac to a Manila hospital. She underwent surgery on the jaw, and at one point a Catholic priest administered the last rites of the dying. Two months later, she was back on the campaign trail. Defensor Santiago was leading the canvassing of votes for the first five days. The public outrage over the presidential results prompted Newsweek to feature her and her rival on the cover with the question: "Was the Election Fair?" In another cover story, Philippines Free Press magazine asked: "Who's the Real President?". The quote, 'Miriam won in the elections but lost in the counting' was popularized by the masses. In 2000, she filed in the Senate the first version of the anti discrimination bill which would later become the SOGIE Equality Bill. She was one of the few senators who were against the opening of the brown envelope during the impeachment trial of then President Joseph Estrada, who was her foe in the 1998 presidential elections. She said afterwards:At that time, I wanted to apply the rules of court technically. Since there is no allegation of wrongdoing in connection with the notorious second envelope, I voted that we should not open the second envelope until and after the complaint had already been amended [ ] I was among those demonized because I voted against the opening of the second envelope – dahil ang paniwala ng taong bayan, kung ayaw namin buksan ang second envelope na 'yan, may tinatago kami. (translation from Filipino: because in the belief of the masses if we don't want to open the envelope, then we are hiding something.) Estrada was ousted in the Second EDSA Revolution in January 2001 and succeeded by Vice President Gloria Macapagal Arroyo, which Defensor Santiago considered illegal under the Philippine Constitution due to the lack of a formal resignation from Estrada. In her vehement support for Estrada, she once mentioned that she will jump off an airplane without a parachute if Estrada is arrested. After Estrada's arrest on April 25, 2001, Defensor Santiago would join other politicians in attending and speaking at pro Estrada rallies held in the succeeding days at EDSA Shrine, where she demanded the resignation of Arroyo and her entire cabinet and the reinstatement of Estrada as president lest the protesters storm Malacañang Palace. The rallies she spoke in were soon followed by the May 1 riots initiated by the rallyists going to Malacañang, where reporters from the Philippine Daily Inquirer noted their attempts to storm the institution's premises being preceded by statements from Santiago the previous night that went: "I am bored. Let's not wait for the military and police. Let's do it, just us. Now!" After the May 1 incident, Santiago remained defiant in her stance against the Arroyo presidency, and was denounced by her cousin, Governor Arthur Defensor Sr. of Iloilo, for her rhetoric. Defensor Santiago lost re election to the Senate in 2001. Estrada would later be pardoned by President Arroyo on October 26, 2007.
Екінші және үшінші мерзім, 2004-2016
Қорғаушы Сантьяго 2004 жылы сенаторлыққа үміткер болып, сайланды. 2010 жылы ол тағы да сенаторлыққа қатысып, жеңіске жетті. Үш мерзім бойы ол көбінесе сыртқы қатынастар комитеті мен конституциялық түзетулер комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 2012 жылдың желтоқсан айында ол Сенат президенті Хуан Понсе Энрильдің Сенат қаражатын ақшалай сыйлықтар беруге жұмсағанын жария етті. Дефенсор Сантьяго мен тағы екеуінен басқа, әрбір сенатор 2 миллион песо алды. Бұл Басымдық дамуға жәрдем қорына байланысты жанжалға әкелді, нәтижесінде Сенат президенті тонау айыптарымен түрмеге қамалды. Дефенсор Сантьягоның осы іс бойынша өткізген тікелей эфирдегі Сенат отырыстары халықтың наразылығын туғызып, Сантьягоның шошқа еті сату жүйесін жою туралы шақыруын қолдады. 2016 жылы ол Халықаралық даму құқығы ұйымының (IDLO) комиссары болып сайланған алғашқы филиппин болды. Ұйымдағы оның рөлі – халықаралық құқық қауымдастығына кеңес беру болды.
Defensor Santiago ran for senator in 2004 and was elected. She ran again for senator in 2010 and won. During her three terms, she served as chair mostly of the foreign relations committee and the constitutional amendments committee. In December 2012, she exposed that the Senate president, Juan Ponce Enrile, used Senate funds to give away as cash gifts. Every senator, except Defensor Santiago and two others, received ₱2 million. This led to the Priority Development Assistance Fund scandal, which put the Senate president behind bars with charges of plunder. Defensor Santiago's live Senate hearings in the case led to public outrage and support for Defensor Santiago's call to abolish the pork barrel system. She was the first Filipino elected as a commissioner for the International Development Law Organization (IDLO) in 2016. Her role in the organization was advisory to the international law community.
2016 жылғы президенттік сайлау науқаны
2015 жылдың қазан айында Қорғаушы Сантьяго АҚШ дәрігерлерінің оның қатерін «тұрақталған» және «қайтқан» деп бағалағаннан кейін 2016 жылғы Филиппин президенттік сайлауына қатысу ниетін жариялады. Кейін ол сенатор Бонбонг Маркосты вице-президенттікке өкілі ретінде тағайындады. Оның үгіт науқаны, ол қатты қолдаған жастар секторына бағытталды және бұл үшін әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланды. Ол елдегі түрлі мемлекеттік және жекеменшік университеттер мен колледждерде өткізілген көптеген сауалнамаларда үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Дегенмен, ол сайлауда жеңіліске ұшырады. Defensor Santiago кейіннен «біз ешқашан ие болмаған ең ұлы президент» деп аталды, бұл атақ оның президенттікке түсуінен бұрын оған тағайындалған еді. Оның үгіт науқанында қолдау көрсеткен «Мұриям үшін жастар» жастар тобы «Жастар реформасы» қозғалысы болып қайта құрылды және оның жазбалары мен әдебиетін философиялық негіз ретінде пайдаланатын дербес ұйым құрды.
In October 2015, Defensor Santiago announced her intention to run in the 2016 Philippine presidential election after her cancer was deemed 'stable' and 'receded' by doctors from the United States. She later confirmed that Senator Bongbong Marcos would serve as her running mate for vice president. Her campaign focused on the youth sector for which she heavily advocated, making use of social media. She was a landslide winner in numerous polls conducted in various public and private universities and colleges in the country. Despite this, she lost in the elections. Defensor Santiago was subsequently called "the greatest president we never had", a title which had been associated with her prior to her presidential run. The Youth for Miriam, a youth group that supported her on the campaign, rebranded as Youth Reform Movement and founded a standalone organization that bears her writings and literature as philosophical pillars.
Өлім
71 жасында Дефенсор Сантьяго 2016 жылдың 29 қыркүйегінде сағат 8:52 PHT (UTC+08:00) ұйқыда қайтыс болды, ол өкпе ісігінен Тагиг қаласындағы Сент-Люкс медициналық орталығында ем алып жатқанда; бірнеше хабарламаларда Дефенсор Сантьягоның Кесон қаласының Ла Виста ауданындағы үйінде қайтыс болғаны айтылды. Сантьягоның күйеуінің айтуынша, оның соңғы сөздері: "Мен бұны қабылдаймын. Мен ешқандай батырлық көрсеткім жоқ". Ал оның соңғы тілегі – тек отбасының естелігінде қалу еді. Оның денесі келесі күні Кубаодағы Таза Марияның шіркеуінің гроттарында орналастырылды. Католиктік жобалау рәсімінен кейін, ол 2 қазанда Марикинадағы Лойола мемориалдық паркінде 2003 жылы қайтыс болған ұлы Александрдың қабірінің жанына жерленді. Сантьягоның туған қаласы Илоило қаласы Дефенсор Сантьяго үшін аза тұту күнін жариялады және 29 қыркүйектен 17 қазанға дейін Филиппин туын жартылай түсіріп ілді. Жергілікті билік ресми мәлімдемесінде Дефенсор Сантьягоның "барлық илонго халқына мақтаныш пен құрмет әкелгенін" мәлімдеді. 2017 жылдың маусым айында Жастар реформасы қозғалысының мүшелері Дефенсор Сантьягоға Қуэсон қызмет орденін қайтыс болғаннан кейін беру үшін лобби жасады. 2017 жылдың қыркүйегінде сенатор Грейс По, оның ақпарат ашықтығы (FOI) жақтасы және 2016 жылғы президенттік сайлаудағы қарсыласы, Дефенсор Сантьягоны бүкіл Республикадағы ең жоғары награда – Қуэсон қызмет орденімен марапаттауға ұсынды, бұл Конгрестің екі палатасының және президент Родриго Дутертенің мақұлдауына байланысты. Сол айда сенатор Сонни Ангара, Дефенсор Сантьягоны өзінің ұстазы деп есептейтін ол да, Дефенсор Сантьягоның 29 қыркүйектегі қайтысына бірнеше күн қалғанда, оны беделді Қуэсон қызмет орденінің лауреаты етіп ұсынды. Сенат Дефенсор Сантьягоға награда беруге толық ниет білдірді. Президент Малакананг сарайы арқылы Конгрестің екі палатасы да осындай награда беру туралы құжатты ратификациялағаннан кейін Дефенсор Сантьягоға награда беру туралы ұсынысты құптады. Өкілдер палатасы – Дефенсор Сантьягоға награда беруге ниет білдірмеген жалғыз орган. Палатаның көпшілігі Дефенсор Сантьяго Конгреске енгізген саяси династияға қарсы заң жобасына қарсы. Сантьягоның заң жобасы Конституциямен бекітілген, онда Конгрестің екі палатасы да осындай заңды қабылдауға міндеттелген. 2017 жылдың 5 желтоқсанында президент ресми түрде Дефенсор Сантьягоны наградаға ұсынды, Конгрестің екі палатасының келісімін күтіп, осылайша награданы ресми түрде беруге болады. Дефенсор Сантьяго – бұл наградаға ұсынылған алтыншы адам және бірінші әйел. Ол 69 жылдық ұлттық тізімде бейнеленген алтыншы адам. 2017 жылдың 11 желтоқсанында Сенат Дефенсор Сантьягоға награда беруді мақұлдады. 2018 жылдың 20 ақпанында Өкілдер палатасы Дефенсор Сантьягоға награда беруді мақұлдады. 2018 жылдың 3 желтоқсанында беделді Қуэсон қызмет ордені Сантьягоға қайтыс болғаннан кейін ресми түрде табысталды, ол елдің ең жоғары наградасы мен тізіміне енген алтыншы иегер және бірінші әйел атанды.
At the age of 71, Defensor Santiago died in her sleep at exactly 8:52 a. m. PHT (UTC+08:00) on September 29, 2016, while she was confined at the St. Luke's Medical Center Global City in Taguig from lung cancer; several reports cited that Defensor Santiago died in her residence in La Vista Subdivision, Quezon City. Santiago's last words according to her husband were, "I accept this. I do not want to do anything heroic." While her last wish was to remain only in the memory of her own family. Her body lay in state at the Cathedral Grottos of the Immaculate Conception Cathedral in Cubao the following day. Following a Catholic funeral Mass, she was interred at the Loyola Memorial Park in Marikina on October 2, beside the tomb of her son, Alexander, who died in 2003. Santiago's hometown, Iloilo City, declared a day of mourning for Defensor Santiago and flew the Philippine flag half mast from September 29 – October 17, 2016. The local government said in an official statement that Defensor Santiago 'brought pride and honor to all Ilonggos'. In June 2017, members of the Youth Reform Movement lobbied for the posthumous awarding of the Quezon Service Cross to Defensor Santiago. In September 2017, Senator Grace Poe, her freedom of information (FOI) ally and 2016 presidential rival, nominated Defensor Santiago to be awarded the Quezon Service Cross, the highest honor in the entire Republic, subject for approval of both houses of Congress and by President Rodrigo Duterte, who was another 2016 presidential rival. On the same month, Senator Sonny Angara, who considers Defensor Santiago as his mentor, followed suit by filing another resolution nominating Defensor Santiago to become a laureate of the prestigious Quezon Service Cross, just days before Defensor Santiago's first death anniversary on September 29. The Senate expressed its full intent to confer Defensor Santiago the award. The president, through the Malacañang Palace, welcomed the proposal to bestow the award to Defensor Santiago once both houses of Congress have ratified the document conferring such award. The House of Representatives is the only body left that has yet to express its intent to bestow the award to Defensor Santiago. Most members of the House are against Defensor Santiago's anti political dynasty bill which she introduced in Congress. Santiago's bill is backed by the Constitution itself, where it mandates both chambers of Congress to enact such a law. On December 5, 2017, the president officially nominated Defensor Santiago for the award, awaiting concurrence of both chambers of Congress to officially bestow the award. Defensor Santiago is the sixth person and the first and only woman to be nominated for the award. She is the sixth person to be immortalized in the 69 year old national roster. On December 11, 2017, the Senate approved the bestowing of the award to Defensor Santiago. On February 20, 2018, the House of Representatives approved the bestowing of the award to Defensor Santiago. On December 3, 2018, the prestigious Quezon Service Cross was officially posthumously conferred upon Santiago, making her the sixth recipient and first and only woman to be included in the country's highest accolade and roster.
Федерализм
Дефенсор Сантьяго федерализмді қолдамайды, бір интервьюде ел федералистікке бұрса, "[Бұл] халықтың және барлық сайлаушылардың президентті таңдау мүмкіндігі болмайды. Біз бұл таңдауды саясаткерлердің бір тобына қалдырамыз, және олардың қалай әрекет ететінін білеміз. Көбінесе, олардың іс-қимылдары жемқорлыққа толы болады."
Defensor Santiago is not in favor of federalism, stating in one interview that if the country would turn Federalist, "[That] the masses and the entire electorate will not [be able to] choose who the president will be. We leave that choice to a group of politicians, and we know how those politicians act. Mostly, their actions are always attended by corruption."
Жарғыны өзгерту
Қорғаушы Сантьяго Филиппин Конституциясына түзетулер енгізуді қолдады, осы арқылы елдегі шетелдік инвестицияларды арттыруға және үкіметтегі жоғары лауазымдардың барлығына (сенатор, депутат, президент, вице-президент, әкім, қала әкімі, вице-қала әкімі, министрлер, министрлердің орынбасарлары және т.б.) қосымша талаптар қоюды ұсынды: «жоғары білім алған» және мемлекеттік аккредиттеуден өткен емтиханды тапсыру. Елдегі көптеген саясаткерлер орта мектепті немесе бастауыш мектепті ғана бітірген, ал жоғары білімі бар шенеуніктердің көпшілігі Кәсіби мемлекеттік қызмет емтиханын (CSE P) тапсырмаған. Оның пікірінше, әкімшілік көмекші сияқты мемлекеттік қызметтегі лауазымдарға CSE P тапсыру талап етілсе, «неліктен жоғары лауазымдарға да талап қоймасқа?» Сантьяго, сол кезде Конституцияға түзетулер енгізу жөніндегі Сенат комитетінің төрағасы, 2011 жылы парламенттік үкімет жүйесіне өтуді жақтады.
Defensor Santiago was in favor of amending the Constitution of the Philippines to enhance foreign investments in the country and to mandate that all high posts in government (senator, representative, president, vice president, governor, mayor, vice mayor, secretaries, undersecretaries, etc.) should have additional qualifications which are 'a college graduate' and must pass a duly accredited government examination. Numerous politicians in the country are only high school or elementary graduates, and most college graduate officials have never passed the Civil Service Examination for Professionals (CSE P). She argues that positions in government like administrative assistant must pass the CSE P as a qualification, 'why not higher posts too?'. Santiago, the then chairwoman of the Senate committee on constitutional amendments, said she was in favor of shifting to a parliamentary form of government in 2011.
Саяси династияға қарсы
Қорғаушы Сантьяго Сенатта Династияға қарсы заң жобасын негізгі автор ретінде дайындаған және он жылдан астам уақыттан бері Конгресте оның жедел қабылдануын қолға алып келген.
Defensor Santiago was the principal author of the Anti Dynasty Bill in the Senate and had been pushing for its immediate passage in Congress for more than a decade.
Оңтүстік Қытай теңізіне қатысты дау
Ол тікелей эфирде өткен пікірталаста Оңтүстік Қытай теңізінің Филиппиннің егемендік аумағы екенін, елдің күшті әскери және полиция күштеріне, сондай-ақ техникалық құралдарына ие болуы қажеттігін, және одақтас мемлекеттермен, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азия Ұйымы (АСЕАН) аясындағы байланыстарды жақсартуға басымдық беру керектігін айтты. Ол Қытайды сынаған және Қытайға қарсы Филиппиннің ісіне көмектескен халықаралық құқық сарапшыларының бірі болды. Филиппин бұл істі 2016 жылы жеңіп алды. Дегенмен, Қытай әлі де бұл шешімді мойындамайды.
She stressed during a live debate that the South China Sea is a sovereign territory of the Philippines and that the country should have a better military and police force and assets and should prioritize enhancing ties with allied nations, especially in the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN). She was one of the international law experts who criticized China and aided in the Philippine case against China. The case was won by the Philippines in 2016. Despite this, China still does not recognize the ruling.
Минданао
Қорғаушы Сантьяго Бангсамороның негізгі заңына қарсы болды, оның конституцияға қайшы келетінін айтты, себебі ол Бангсамороның республиканың "қосалқы мемлекеті" болатынын нақты көрсетеді, бұл заң бойынша заңсыз. Ол Бангсамороның "қосалқы мемлекеттік" үкімет құрмайтын, конституциялық негіздегі заңын қалайды.
Defensor Santiago was against the Bangsamoro Basic Law, saying it is unconstitutional because it specifies that Bangsamoro will become a 'sub state' of the republic which is illegal under the law. She prefers a more constitutional form of the Bangsamoro Basic Law which does not create a 'sub state' government.
Солтүстік Борнеодағы дау
Қорғаушы Сантьяго үшінші тарапты тағайындауды қолдады, ол халықаралық құқық бойынша "тергеу және фактілерді анықтау" жүргізіп, Солтүстік Борнео дауын шешуі керек. Үшінші тарап Малайзия мен Филиппиннің ұлттық үкіметтерімен бекітілуі тиіс. Ол өз құқықтық ұстанымын негіздеу үшін дауларды бейбіт шешу жөніндегі 1907 жылғы Гаага конвенциясын атады. Оның пікірінше, бұл дауды 1981 жылы Сейшель аралдарына жасалған шабуылда жалдамалы әскерлердің қатысуы, 1987 жылы Иран мен Ирак арасындағы шығанақ соғысында химиялық қару қолданылуы және 1988 жылы Korean Air Lines әуе компаниясының Boeing 747 ұшағының жойылған жағдайы сияқты оқиғалардағыдай аяқтауы мүмкін. Ол 1878 жылғы келісімде егемендік беру туралы мәселе қарастырылмағандықтан, егемендік Малайзияға берілген емес деді. Сондай-ақ, Филиппиннің Шығыс Сабахқа қатысты талаптарынан ешқашан бас тартпағанын қостырды.
Defensor Santiago was in favor of appointing a third party to conduct under international law "inquiry and fact finding" to resolve the North Borneo dispute, where the third party is approved by both the national governments of Malaysia and the Philippines. She cited the 1907 Hague Convention for the Pacific Settlement of Disputes as motivator of her legal position. She said that this can end the dispute as it did in the 1981 involvement of mercenaries in an invasion of the Seychelles, the 1987 use of chemical weapons in the Gulf War between Iran and Iraq, and the 1988 destruction of Korean Air Lines Boeing 747. She said that since no transfer of sovereignty was involved in the 1878 Deed, no transfer of sovereignty has ever passed to Malaysia. She added that the Philippines has never abandoned its claim over eastern Sabah.
Ажырасу
Адвокат Сантьяго Филиппинде ажырасу туралы заң қабылдануын жақтап айтты: "Егер олар бір-бірін көруден ғана өлтіргісі келсе, неге [ерлі-зайыптыларды] бірге ұстап тұру керек?" Ажырасуға қатысты ұстанымын түсіндіре келе, ол екі негізгі жағдайда ғана шектеу болуы керек екенін айтты: "бір жұбайдың екіншісінің өміріне қастандық жасауы" және "бір жұбайдың басқа адаммен бірге тұруы, яғни ізгіліксіздік немесе қанағатсыздық". 2016 жылғы президенттік сайлау кампаниясында денсаулығына байланысты екінші дебатқа қатыса алмағанына қарамастан, ол Twitter желісінде ажырасу туралы ұстанымын қайталады, соның нәтижесінде ол ажырасу заңнамасын қолдаған жалғыз президенттік үміткер болып қалды.
Defensor Santiago publicly advocated for the passage of a divorce law in the Philippines, saying, "Why would you force [couples] to be together if they want to kill each other by mere sight?" With respect to her position on divorce, she clarified that it should be restricted on two grounds: "an attempt on the life of the spouse by the other" and "when one spouse is already living with another person, that is adultery or concubinage." In the 2016 Presidential campaign, despite being unable to attend the second debate citing health concerns, she reiterated on Twitter her position on divorce, leaving her as the only presidential candidate to favor its legislation.
Аборт және контрацепция
Қорғаушы Сантьяго абортқа сынды көзқараспен қарады және оған қарсы заңдарды сақтауды қолдайды: "Абортқа – ешқашан да жоқ. Мен Репродуктивті денсаулық заңын [RH] жақтаушымын, бірақ заңгер ретінде, діншіл адам ретінде емес, абортқа қарсы соңғы демге дейін күресемін. Мен оны қастандық қылмысымен теңестіремін". Контрацепция туралы айта отырып, оның, әсіресе кедей аймақтарда таратылуының маңыздылығын атап өтті. Оның сөзіне қарағанда, бұл заң қабылданбауға 13 жылдан астам уақыт тоқтатылған, себебі Католик шіркеуі қарсылық білдірген. Қорғаушы Сантьяго 2016 жылдың басында Конгресте Репродуктивті денсаулық заңының бір миллиард песолық бюджеті қысқартылғанына наразылық білдірді. Егер сайланса, заңның толыққанды және адал орындалуы үшін жұмыс істейтінін айтты.
Defensor Santiago took a critical perspective of abortion and supports maintaining laws against it: "No to abortion, never. I am a very avid supporter of RH [Reproductive Health] Law, but I will definitely fight to the death against abortion as a lawyer, not necessarily as a religious person. I equate it properly with the crime of murder." On contraception, she stressed the importance of its distribution, especially in poverty stricken areas. According to her, the bill was shelved for more than 13 years, citing the Catholic Church's opposition. Defensor Santiago expressed dismay when the RH Law had suffered a one billion peso budget cut before the Congress in early 2016. She said if she will be elected, she will work for a full and conscientious implementation of the law.
ЛГБТ құқықтары
Қорғаушы Сантьяго ЛГБТ қауымдастығына қатысты мәселелерді Сенатта көтеріп, үлкейтті. Орландодағы түнгі клубтағы оқ ату оқиғасынан кейін ол Twitter-де "Орландодағы клубтағы жаппай оқ ату оқиғасы қорқынышты және жүрек ауыртады" және "ЛГБТ қауымы кемсіту мен жеккөрушілік қылмыстарынан қорқып өмір сүруі қажет емес күннің келуін асыға күтемін" деп жазды. Қорғаушы Сантьяго Женифер Лаудтың ісін дереу тергеуді талап еткен сенаторлардың бірі болды. Американдық теңізші Джозеф Скотт Пембертон Субик, Замбалес қаласында филиппиндік трансгендер әйелді өлтірген болатын. Ол сондай-ақ, әртүрлі жыныстық бағдар, гендерлік идентификация және өрнек құқықтарын қорғайтын кемсітуге қарсы заң жобасын (SOGIE теңдік заң жобасы) қолдады. Ол Филиппин тарихында осы заң жобасын қабылдауға ұсыныс жасаған тұңғыш сенатор болды және 2000 жылдан бері оны бірнеше рет ұсынды.
Defensor Santiago magnified the issues concerning the LGBT community before the Senate. In the wake of the Orlando nightclub shooting, she said in a Twitter post, "The mass shooting at a club in Orlando is appalling and heartbreaking" and "I long for the day when the LGBT community no longer has to live in fear of discrimination and hate crimes". Defensor Santiago was one of the senators who advocated the immediate investigation of the Jennifer Laude case, wherein the American marine, Joseph Scott Pemberton, killed Laude, a Filipina transgender woman, in Subic, Zambales. She also supported the passage of the anti discrimination bill (SOGIE Equality Bill) which protects the rights of people of different sexual orientation, gender identity, and expression. She was the first senator in Philippine history to push for the bill's legislation, filing it repeatedly since 2000.
Өлiм жазасы
Қорғаушы Сантьяго өлім жазасын жақтады, бірақ оны аса қатыгез қылмыстарға ғана қатыстыруды ұсынды, сонымен қатар әділет жүйесін жетілдіру қажет екенін айтты.
Defensor Santiago favored the death penalty but limited it to heinous crimes, while maintaining that the justice system should be improved.
Қоршаған орта
Қорғаушы Сантьяго кен өндірісіне қарсы күресті. Оның пікірінше, кен өндірісі – жергілікті қауымдардың кедейлігіне себеп болатын ең басты факторлардың бірі, себебі кен өндірісінен түсетін пайданың көп бөлігі кен өндіруші компаниялар тарапынан жергілікті экономикадан тысқары шығарылады. Бұған қоса, кен өндірісі Филиппин қоғамы мен экожүйесіне көптеген зиян келтірді, су алаптары мен егістік жерлерді, сондай-ақ өзендер мен теңіздерді құртты. 2016 жылғы президенттік сайлау науқаны барысында Haribon Foundation жүргізген сұхбатта, ұйым оны барлық кандидаттардың арасындағы ең "жасыл" кандидат деп таныды. Ол Сенаттағы Климаттық өзгерістер туралы заң мен Жаңаруға қабілетті энергия туралы заңды жазудың негізгі авторы болды.
Defensor Santiago vehemently opposed mining. She believes mining is one of the greatest reasons why local communities are impoverished as most of the profit coming from mining are siphoned by mining companies away from the local economy. In addition, mining has made numerous destructive advances in Philippine society and ecosystems, destroying watersheds and agricultural lands, as well as rivers and seas. According to an interview conducted by Haribon Foundation during the 2016 Presidential Campaign, the organization voted her as the "greenest" in all of the candidates. She was the main author of the Climate Change Law and the Renewable Energies Law in the Senate.
Интернет
Қорғаушы Сантьяго Филиппинде интернет байланысын жылдамдату мақсатында Ақпарат департаментін құруды жақтады, ол оны "Азиядағы ең жаман интернет жылдамдығы" деп сипаттады. Ол сондай-ақ филиппиндіктердің киберкеңістіктегі құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын және киберқылмыстарды анықтап, жазалайтын Филиппиннің Интернет бостандығы туралы Магна Хартасының қабылдануын қолдады.
Defensor Santiago advocated the establishment of the Department of Information which is mandated to speed up internet connectivity in the Philippines which she described "the worst internet speed in Asia". She also advocated for the passage of the Magna Carta for Philippine Internet Freedom which protects the rights and freedoms of Filipinos in cyberspace, while defining and penalizing cybercrimes.
Көлік
Қорғаушы Сантьяго Маниладан Сорсогонға дейін толығымен жаңа теміржол жүйесін және Метро Маниланы Пампанга, Булакан, Ризал, Батангас, Лагуна және Кавитеге байланыстыратын жаңа жоғары жылдамдысты көлік жүйесін құруды жақтады. Ол сонымен қатар жаңа модернизацияланған әуежай салуды және елдің барлық провинциясында жаңа жобаларды іске қосуды қолдады.
Defensor Santiago advocated the establishment of a completely new railway system from Manila to Sorsogon and a new high speed transit system connecting Metro Manila to Pampanga, Bulacan. Rizal, Batangas, Laguna, and Cavite. She also advocated the establishment of a new modernized airport and the establishment of new projects in every province in the entire country.
Жеке өмір
Қорғаушы Сантьяго ата-анасының екеуі де жоғары білімді, орта таптан шыққан, білімді отбасында өскен. Ол аға-інілері Бенджамин, Неналин, Дуглас, Марсиано, Линнеа және Паула Димпна Беатрис арасында үлкені; олардың төртеуі заңгер. Ол Нарсисо "Джун" Сантьяго-Кесерімен үйленген, олардан екі ұлы болды: Нарсисо III (Арчи) және Александр (А. Р.); Александр 2003 жылы өмірден қол жұмды. Жұбайлар төрт баланы асырап алды: Меган Сантьяго, Мэллори Сантьяго, Маккензи Сантьяго және Морвен Сантьяго. Олар 2011 жылы 40 жылдық тойларын тойлағанда неке антын қайтадан бекітті. Ол актриса және суретші Heart Evangelista-мен жақын қарым-қатынаста, оны өкілдік етіп, кеңес берген.
Defensor Santiago grew up in a middle class erudite household with both parents having higher educational attainments. She is the eldest among her siblings: Benjamin, Nenalyn, Douglas, Marciano, Linnea, and Paula Dimpna Beatriz; 4 of which are lawyers. She was married to Narciso "Jun" Santiago Jr., with whom she had two sons, Narciso III (Archie) and Alexander (A. R.); Alexander committed suicide in 2003. The couple adopted four children; Megan Santiago, Mallory Santiago, Mackenzie Santiago, and Morven Santiago. She and her husband renewed their wedding vows on their 40th wedding anniversary in 2011. She has close relationships with actress and visual artist, Heart Evangelista, who she has mentored.
Діни көзқарастар
Жалпы, Қорғаушы Сантьягоның дінмен күрделі қарым-қатынасы болды, кейде ол өзінің католик шіркеуіне мүше екенін растаса, ал кейде христиан құдайының жоқ екенін қатты сынға алып, тіпті осы оймен келісетін. Ұлының өзіне қол жұмсағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Esquire журналына берген сұхбатында ол былай деді: «Құдай туралы білерім – Құдай түсініксіз. Басқаша айтқанда, Құдай туралы ештеңе білмеймін. Құдай не екенінен хабарсызмын. Мүмкін, Иса немесе діндер негізінде құрылған басқа да тарихи тұлғалар жақынырақ болар. Бірақ Құдайдың өзі, құдайлық деңгейде болғандықтан, адам ақылына түсініксіз деп ойлаймын. «Білмеудің бұлты» деп аталатын әйгілі классикалық кітап бар. Құдайдың үстінде әрдайым білуге болмайтын нәрсе тұрады. Менің ойымша, Құдай адамдарға қолжетімді болмағандықтан, біз Оны антропоморфтық тұрғыда бейнелеуге бейімбіз. Әр адамның ең жақсы қасиеттерін ойлап, оларды Құдайға үлкен масштабта көшіруге тырысамыз. Сондықтан, шын мәнінде, Құдай – адам жасаған ұғым. Біз Құдай не екенін білмейміз». Ол 2015 жылы өткен жеке сұхбатында: «Құдайдың неліктен барлық махаббатқа ие болғанына және әлі де адамдарға осындай ауырсыну сыйлағанына түсінбеймін. Бұл Құдай өзінің мүмкіндігіне жете алмайды. Ол не істеуі керек болса, соны істемейді, жынысы қандай болса да. Ол – ол, әйел, ер немесе басқа нәрсе. Бірақ егер сен Құдай болсаң, немесе мен Құдай болсам, жақсырақ атқарар едім. Сондықтан, жалғыз мүмкін қорытынды – Құдай, мүмкін, жоқ». 2003 жылы Қорғаушы Сантьяго ABS CBN телеарнасының «Maalaala Mo Kaya» драмалық антологиясының бір бөлігі болды, онда Тесси Томас, Джулия Кларете, Мая Сальвадор және Майлз Окампо әртүрлі жастағы Қорғаушы Сантьяго рөлін сомдады. 2016 жылы GMA Network телеарнасының «Wagas» драмалық антологиясы Қорғаушы Сантьяго мен оның күйеуі Нарсисоның оқиғасын көрсетті, онда оны Heart Evangelista ойнады.
In general, Defensor Santiago had a complex relationship with religion, at times affirming her membership in the Catholic Church while at other times heavily criticizing and even entertaining the nonexistence of the Christian god. In an interview with Esquire years after the death of her son who committed suicide, she said:text=The only thing I know about God is that God is inscrutable. In other words, I don't know a single thing about God. I'm clueless about what God is. Maybe Jesus, or the other historical figures around which religions had been built, would be more approachable. But God itself, being on a divine level, I think it's just impermeable to human intelligence. And there is a very famous classical book called The Cloud of Unknowing. There's always a cloud of unknowing over God. I think that, since God is inaccessible to people, we tend to portray Him in anthropomorphic terms. We think of the best qualities in every person and you try and project it on a giant scale on God. So in effect, God is a man made concept. We have no clue what God is. She stated in a separate interview in 2015:Blockquote|text=I do not understand why God can be all love and still inflict this kind of pain on people. This God is an underachiever. He does not do whatever he is supposed to be doing, whatever his sex is. Whether he's an it or a she or a he or whatever. But I'm sure that if you were a god or if I were the God, I would be doing a better job. Therefore, the only conclusion can be that possibly, God does not exist. Defensor Santiago was featured in an episode of ABS CBN's drama anthology Maalaala Mo Kaya in 2003 where Tessie Tomas, Julia Clarete, Maja Salvador, and Miles Ocampo played the role of Defensor Santiago in different ages. In 2016, GMA Network's television drama anthology Wagas featured the story of Defensor Santiago and her husband Narciso, where she was played by Heart Evangelista.