Вильям Уайтли: 19-20 ғасырлар Англия саудагерінің тарихы
William Whiteley
Уильям Уайтли – 19-20 ғ. ағылшын кәсіпкері, Whiteleys сауда орталығының негізін қалаушы. Өмірі, мансабы және кәсіпорындағы жетістіктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19-20 ғасырдағы ағылшын сауда кәсіпкері
19th/20th century English retail entrepreneur
Уильям Уайтли (29 қыркүйек 1831 – 24 қаңтар 1907) – 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы ағылшын кәсіпкері. Ол «Уильям Уайтли Лимитед» сауда компаниясын құрған және оның атқа айналған бөлімшелік дүкені «Уайтли» сауда орталығына айналды.
William Whiteley (29 September 183124 January 1907) was an English entrepreneur of the late 19th and early 20th centuries. He was the founder of the William Whiteley Limited retail company whose eponymous department store became the Whiteleys shopping centre.
Ерте өмір
Уайтли Йоркширде, Уэйкфилд пен Понтефракт арасында орналасқан Пурстон деген шағын ауылда дүниеге келді. Оның әкесі сәтті зергер болған, бірақ ұлын тәрбиелеуге құлшыныс танытпады, сондықтан Уильямды туысы тәрбиеледі. Ол 14 жасында мектепті тастап, туысының шаруа қожалығында жұмыс істеуге кірісті. Оның ветеринар дәрігер немесе жокей болуға ниеті болған, бірақ отбасы мүшелерінің ойлары басқаша болды. 1848 жылы олар оны Уэйкфилдтегі ең ірі мата сатушылар Харну мен Гловер фирмасына жеті жылдық оқуға жіберді. Уайтли жаңа жұмысына жауапкершілікпен қарап, "кәсіптің өнері мен құпиясын толық меңгерді". 1851 жылы ол алғаш рет Лондонға Ұлы көрмені тамашалау үшін барды. Көрме оның қиялын оятып, әсіресе өндірілген тауарлардың тамаша көрмесін қызықтырды. Сатып алуға немесе сатуға болатын барлық нәрсе көрсетілді, бірақ ештеңе сатылған жоқ. Уайтли Кристалл-Палас сияқты әсем дүкен құруды жоспарлады, онда барлық тауарлар бір шатыр астында жиналған болар еді, бұл оны әлемдегі ең маңызды саудагерге айналдырар еді. Бір кезде Йоркшир жүн саудасының орталығы болған Уэйкфилд құлдырап барады және Уайтли енді шағын қалалық мата сатушыдан гөрі басқаша болуды қалады. Оқуын аяқтағаннан кейін ол Лондонға қалтасында 10 фунт стерлингпен келді.
Whiteley was born in Yorkshire in the small village of Purston, situated between Wakefield and Pontefract. His father was a prosperous corn dealer, who had little interest in rearing his son, leaving William to be raised by an uncle. He left school at the age of 14, and started work at his uncle's farm. He would have liked to have been a veterinary surgeon or perhaps a jockey but his family had other ideas. In 1848 they started him on a seven year apprenticeship with Harnew & Glover, the largest drapers in Wakefield. Whiteley took his new job seriously and received a "severe drilling in the arts and mysteries of the trade." In 1851 he paid his first visit to London to see the Great Exhibition. The exhibition fired his imagination, particularly the magnificent displays of manufactured goods. All that could be bought or sold was on display, but nothing was for sale. Whiteley had the idea that he could create a store as grand as the Crystal Palace where all these goods could be under one roof and it would make him the most important shopkeeper in the world. Wakefield, once the centre of the Yorkshire woollen trade, was in decline and Whiteley now wanted to be something more than a small town draper. On completion of his apprenticeship he arrived in London with £10 in his pocket.
Іскерлік мансап
Ол Лудгейт-Хиллдегі R. Willey & Company компаниясында, содан кейін Моррисон & Dillon's-те жұмыс істеді, сауданың барлық қырларын үйрену үшін. Уайтли шағын өмір сүрді. Темекі тартпай, ішімдік ішпей, ол 700 фунт жинап, өз ісін бастауға жеткілікті қаражатқа ие болды. 1863 жылы ол Бейсуотердегі 31 Westbourne Grove мекенжайында сәнді тауарлар дүкенін (мата және киім-кешек) ашты, онда екі қыз сатушы болып жұмыс істеді, ал бір ұл тапсырмаларды орындады. Кейін сол қыздардың бірі, Харриет Сара Холл (немесе, мүмкін, Хилл, неке тіркелімдеріне сәйкес) оның әйелі болды. Достары оған бұл жердің перспективалық емес екенін ескерткенімен, оның бизнесі өсіп, ақырында он бес қызметкерді қажет етті. Ол барлық тауарларға бағасын қарапайым цифрлармен белгілеп, дүкен витринасын тартымды етуге ұдайы мән берді және шағын пайдаға қанағаттанды. Ол алғашқы дүкенін ашқан кезде, Вестборн Гроув – бай клиенттерге қызмет көрсететін жоғарғы орта таптың аймағы болды, бірақ бұл аймақ әлеуметтік жағдайы мен танымалдылығы төмендеп бара жатқан еді. Уайтли бұқаралық нарыққа көбірек ұмтыла бастады. Ол өзінің қарапайым мата дүкенін ет және көкөніс бөлімін, сондай-ақ Жапония мен Қытайдан әкелінген арзан шығыс тауарларын қосу арқылы Лондонның алғашқы универмагына айналдырды. Бәсекелес саудагерлер Уайтлидің өз саласына енуіне наразылық білдірді және 1876 жылы көшеде демонстрация ұйымдастырып, дәстүрлі киім киген "Гайды" өртеп, ашулы шаривари (халық алдында ұяттау рәсімі) жасады. Өзінен "кез келген нәрсені – тігіш инеден пілге дейін" таба алатынын мәлімдеген Уильям Уайтли өзін "Жаһандық қамқоршы" деп атады. 1899 жылы бизнес ашық акционерлік қоғамға айналды, Уайтли – басым акционер болып қала берді.
He took a job with R. Willey & Company in Ludgate Hill, and then Morrison & Dillon's to learn all aspects of the trade. Whiteley lived frugally. Not smoking or drinking, he was able to save £700, enough to start his own business. In 1863 he opened a Fancy Goods shop (drapery) at 31 Westbourne Grove, Bayswater, employing two girls to serve and a boy to run errands. Later one of the girls, Harriet Sarah Hall (or possibly Hill, based on marriage records), became his wife. Although friends warned him that the location was not promising, his business grew, eventually requiring fifteen employees. He made a consistent practice of marking all goods in plain figures and of making his shop window attractive, and was satisfied with small profits. At the time when he opened his first store, Westbourne Grove was an upper middle class area serving a wealthy clientele, but this area was declining in social status and popularity. Whiteley then began to develop more of a mass market appeal. He transformed his humble linen drapery into London's first department store by adding a meat and vegetable department and an Oriental department with cheap, imported goods from Japan and China. Rival retailers resented Whiteley's encroachment on their territory and in 1876, they staged an angry charivari (public shaming ritual) by demonstrating in the streets and burning a "Guy" dressed in the traditional costume of a draper. Claiming that he could provide anything from a pin to an elephant, William Whiteley dubbed himself "The Universal Provider". In 1899 the business became a public limited company, with Whiteley as the majority shareholder.
Өлтіру
1907 жылғы 24 қаңтарда Уайтли өзінің дүкенінде 29 жастағы Хорас Джордж Рейнердің қолынан қаза тапты. Рейнер өзінің Уайтлидің заңды емес ұлы екенін және оның нағыз аты Сесил Уайтли екенін мәлімдеді. Осы жетістіктерге жеткенге дейін ондаған жылдар бұрын, Хорас Рейнердің әкесі Джордж Рейнер Уайтлидің өте жақын досы болған, және олар Брайтоннан келген екі әпкемен танысып, бірге оларды көріп тұратын. Олардың осы жас қыздармен арадағы қарым-қатынасы жанжалға ұласып, Джордж Рейнер мен Уайтлидің достығы күрт аяқталды. Уайтлидің адвокаттары Сесил Уайтли деген адамның ешқашан болмағанын және осы төбелесге не себеп болғанын анық білмейтінін айтты. Бірақ Рейнер тұтқындалғаннан кейін, оның сөзін растайтын құжаттар табылды. Рейнер өзін-өзі өлтіруге тырысып, «Қызығушылық білдіретін баршаға: Уильям Уайтли – менің әкем, және ол өте орынды талаптан бас тартқандықтан, өзінің де, менің де екі есе қайтыс болуыма себепкер болды. Құрметпен» деген хат қалдырды. Уайтли өсиетімен 1 миллион фунт стерлинг (сол кездегі үлкен сома, 2018 жылы 103 миллион фунтқа бағаланады) қалдырды. Осы ақшаның бір бөлігі Уайтли ауылын салуға жұмсалды, ол Уолтон-он-Темзаға жақын зейнеткерлерге арналған елді мекенге айналды. Оның өлімінен кейін Уайтлидің екі ұлы бизнесті жалғастырып, 1912 жылы жаңа дүкен ашты. 1927 жылы ол Гарри Гордон Селфриджке сатылды.
On 24 January 1907, Whiteley was shot dead at his shop by Horace George Rayner, aged 29, who claimed that he was Whiteley's illegitimate son, and that his real name was Cecil Whiteley. Decades before his successes, Horace's father, George Rayner, was a very close friend of Whiteley and the two of them were acquainted with two sisters from Brighton and would visit them together. Their relationship with the young ladies resulted in a quarrel and the friendship of George Rayner and Whiteley abruptly ended. Whiteley's attorneys claimed that the person Cecil Whiteley had never existed and were unsure of a motive behind the confrontation. However, upon Rayner's arrest a package of documents was procured, potentially evidence of Rayner's claim. Rayner attempted suicide and left a note which read "To All Whom It May Concern William Whiteley is my father, and has brought upon himself and me a double fatality by reason of his own refusal of a request perfectly reasonable R. I. P." In his will Whiteley left £1 million (a fabulous amount at that time, equivalent in 2018 to £103 million). Some of the money was used to create Whiteley Village, a retirement village near Walton on Thames. Following his death, Whiteley's two sons carried on operating the business and opened a new shop in 1912. This was eventually sold to Harry Gordon Selfridge in 1927.