Кіріспе

Майкл Куртиздің 1943 жылғы үгіт фильмі
Полиция академиясы фильмі

Сюжет

Фильм елші Дэвистің Кеңес Одағы туралы ойлары, Сталинмен кездесулері және Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас туралы жалпы пікірін көрсетеді. Бұл фильм құжаттық стильде түсірілген, онда Дэвис президент Франклин Д. Рузвельтпен Кеңес Одағындағы АҚШ елшісі қызметіне тағайындалуы туралы әңгімелеседі. Фильм Дэвис отбасының кемемен Мәскеуге, Еуропа елдерін аралап саяхаттауын көрсетеді. Мәскеуде фильм Дэвистің кеңес саясаты мен коммунизмге қатысты түсініктері мен оның отбасының ресейлік өмірге деген әсерлері арасында ауысады. Онда орыс дүкеніндегі миссис Дэвистің есте қаларлық көрінісі бар. Фильм Дэвистің кеңес тарихының әртүрлі кезеңдеріне қатысты көзқарасын ұсынады. Бұл әңгіме нақты елші Дэвис креслода отырып былай дейді: "Екі дүниежүзілік соғыс арасындағы сол қиын жылдары Кеңес үкіметінің басшылары осылай бұрмаланып, қате түсінілген ешбір елдің басшылары болған емес". Содан кейін фильм Уолтер Хьюстонға (Дэвис рөлін сомдаған) ауысады және баяндауын бастайды. Дэвис 1930 жылдары Сталин өткізген сот процестерінің (Мәскеу процестері) куәсі ретінде көрсетіледі, олар нацистік Германия мен Императорлық Жапония үшін жұмыс істеген жасырын саботажшылардың сотталуы ретінде бейнеленеді. Фильмдегі дауыссыз түсіндірулер сюжет желісімен Дэвистің пікірлерін араластырады. Фильмнің баяны Дэвис пен оның отбасының саяхатына бағытталған. Біріншіден, олардың АҚШ-тан Кеңес Одағына жасаған нақты саяхаты. Екіншіден, коммунизм мен Кеңес Одағына күмәнданудан бастап, олардың оған адасуы мен ынталы болуына дейінгі олардың сезімдік жолы. Фильм мен кітаптың сюжеті шамалы ғана ерекшеленеді.

Тарихи ақиқат

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түсірілген фильмде Иосиф Сталин басшылығымен Кеңес Одағы жағымды жарықтандырылған. 1943 жылдың сәуір айының соңында аяқталған фильм, фильмнің продюсері Роберт Бакнердің сөзімен айтқанда, "саяси мақсаттарға қызмет ететін пайдалы өтірік, маңызды фактілерді олардың жалған екенін толық немесе ішінара біле тұра, әдемілеп жасырады". Фильмде Мәскеудегі сот процестерінің бір жақты көрінісі көрсетіледі, Молотов-Риббентроп келісіміне Мәскеудің қатысуы және Финляндияға жасалған советтердің шабуылы ақталады, ал Кеңес Одағы демократиялық үлгіге бет бұрып бара жатқан, халықаралықтыққа бағытталған мемлекет ретінде бейнеленеді. Кітапта Мәскеудегі сотталғандардың кінәлі ме, кінәсіз ме деген мәселе нақты көрсетілмеген, бірақ фильмде Дэвистің пікірінше, сотталғандар кінәлі деп бейнеленеді. Сондай-ақ, тазалаулардың бір бөлігі Сталиннің өзінше елді "бесінші колонна" деп санайтын жақтастардан тазартатын әрекеті ретінде көрсетілген. Фильмдегі кейбір "бесінші колонна" өкілдері Германия мен Жапонияның тапсырысымен әрекет ететіндей сипатталған. Фильм "Лев Троцкийдің нацистік агенті болғанын дәлелдеуге арналған он бес минуттық тазалауды қорғайды". Фильмде Дэвис сот отырысының соңында: "Жиырма жылдық сот тәжірибем негізінде, мен осы мойысқандарға сенер едім" дейді. "Орыс композиторы Дмитрий Шостакович оны көргенде, ешбір советтік пропаганда агенттігі мұндай ашық өтірікке батыл бармайды деп мәлімдеді".

Қаражаты

Киноның кітапқа негізделген нұсқасынан айырмашылығы, ол прокатта сәтті болмады. Warner Bros. компаниясы фильмді жарнамалауға 250 000 доллар жұмсағанмен, 1943 жылғы 30 сәуірде көрсетілімге шыққаннан кейін соңғы есепте компания шамамен 600 000 доллар зиян шекті. Warner Bros. деректеріне сәйкес, фильм ішкі нарықта 1,017,000 доллар, ал шетелде 632,000 доллар табыс әкелді. Фильм «Қара-ақ түсті фильмдегі үздік көркемдік безендіру» номинациясына ие болды (Карл Жюльс Вейл, Джордж Джеймс Хопкинс). Кейін киносыншы Леонард Мальтин фильмге үш жарым жұлдыз берді. Оны «американдық бұқаралық ақпарат құралдары ұсынған сталиндік пропаганданың ең айқын мысалы» деп атады. 1950 жылы фильм Конгресс мүшелерінің назарына ілікті, олар оны кеңестік пропаганда деп қарады. Дэвис фильмдегі рөлі туралы көп айтпады, бірақ 1947 жылы Америка Құрама Штаттарының антиамерикандық қызметтер жөніндегі комитетіне (HUAC) хат жолдады. Конгресс алдында куәлік беруге шақырылған Джек Л. Уорнер бастапқыда фильмді Дэвис өтініші бойынша түсіргенін мәлімдеді, ол FDR мақұлдауымен Warner Bros. компаниясынан фильмді жасауды сұрады (осы фактілер Дэвис жіберген хатта да расталды). Бұл фильм еліміз өмір үшін күресіп, Ресей одақтас болған кезде түсірілді. Ол соғыс уақытындағы мақсатқа жету үшін жасалды, сияқты «Әуе күштері», «Бұл – армия» және тағы да көптеген фильмдер де осы мақсатта түсірілді. Егер 1942 жылы «Мәскеуге миссия» фильмнің түсірілуі бүлікшілдік әрекет болса, онда Ресейлік одақтастарға азық-түлік пен қару жеткізген американдық «Бостандық кемелері» және оларды сүйемелдеген американдық әскери кемелері де бүлікшілдік әрекеттерге қатысқан болар еді. Бұл фильм тек соғыс күшін арттыру үшін, болашақ ұрпақ үшін емес, түсірілді. Кейін Уорнер бұл мәлімдемесінен бас тартып, Гарри Уорнер алдымен «Мәскеуге миссия» кітабын оқып, содан кейін Дэвиске фильм құқықтарын талқылау үшін хабарласқандығын айтты.