Сербияның Тител қаласы және муниципалитеті

Кіріспе

Сербия қаласы және муниципалитеті Тител () – Сербияның Воеводина провинциясының Оңтүстік Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Тител қаласының халқы 5 247 адамды құрайды, ал Тител муниципалитетінің халқы 15 738 адамды құрайды. Ол Бачка географиялық аймағының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Шайкашка деп белгілі аймақта орналасқан.

Атауы

Сербия тілінде бұл қала Тител (Тител) деп, венгр тілінде Тител, неміс тілінде Тител (кейде Тейсхюгель), ал латын тілінде Титулиум деп аталады.

Тарих

Титель үстірті – Дунай және Тиза өзендерінің қосылған жеріне жақын орналасқан биік жазық; шамамен; эллипс пішіндес және шеттерінде тік жартастармен сипатталады. Онда маңызды лосс қабаттары бар, сондықтан оны көбінесе Титель лосс үстірті деп атайды; үстірттегі лосс Еуропадағы ең толыққанды жер беті палеоклимат жазбаларын сақтайды деп есептеледі, оның қалың және үздірілмейтін жазбасы орта және кейінгі ерте плейстоценге дейін созылады. Бұл Дунай-Тиза қосылысындағы маңызды археологиялық орын, онда тарихқа дейінгі және ежелгі заманға қатысты көптеген табыстар кездеседі. Ерте ортағасырлық дереккөздер өте аз. Аймақта славяндар VII ғасырдың соңы мен VIII ғасырдың басында еске алынса, ал венгрлер (мадьярлар) 896 жылы Паннония жазығына қоныстанды, ал келесі ғасырда Тиза-Дунай қосылысын бағындырды. Ұлы князь Арпадтың (895–907 жылдары билеген) Тительде Салан болгарларын жеңгеніне сенімді. Титель стратегиялық маңызға ие болған және Бач округінің құрамына кірген. Ладислав I (1077–95 жылдары билеген) және оның інісі Ламперт осы жерде августин монастырын құрды. 17 қазан күні 1389 жылы Вена университетінде Тительде оқу және ән айтуды үйреткен Клемент есімді адам тіркелді. 1400 жылдарда Титель серб деспоты Джурад Бранковичтің иелігінде болды. 1439 жылы Альберт II әскері Смедеревоны қорғау үшін Джурад Бранковичке көмек ретінде округтан әскери күш күткен Тительде, бірақ көмек келмеді. 1526 жылдан бастап қала Осман империясының құрамына кірді. 1546 жылғы алғашқы Осман санағына сәйкес, қалада 87 үй болды, олардың көп бөлігі сербтерге, үш үй хорваттарға, бір үй венгрге және бір үй влахтарға тиесілі болды. Қаланың билеушісі Вук Радич болды. Санақта бес азаматтың көшіп келгендер екені тіркелді, яғни Осман империясы қаланы жаулап алғанға дейін басқалар осы жерде тұрған. Осман билігінің басында қалада бір православие және бір католик шіркеуі болды. 17 ғасырдың бірінші ширегінде қалада үш мешіт, екі текке және үш медресе болды. 1699 жылдан бастап қала Габсбург монархиясының құрамына кірді. Ол Габсбург әскери шебіне қосылды. 1750 және 1763 жылдар аралығында қала азаматтық басқаруда болды (Габсбург Венгрия Корольдігінің Бач-Бодрог округінде), содан кейін Әскери шептің (Шайкаш батальоны) қарауына қайтадан берілді. 1763 және 1873 жылдар аралығында қала Дунайдағы шағын қарулы кемелерді пайдалана отырып, Австрия шебін түрік шабуылынан қорғаған Шайкаш батальонының штабы болды. Алайда, 1750 жылға дейін Тительде Шайкаш полктерімен жабдықталған өзендік патрульдер жұмыс істей бастады. Әскери шеп жойылғаннан кейін сербтер Ресейге жаппай көшті. Сол кезде Банат және Шайкаш аймағы сербтік ерекшелігін жоғалта бастады. Венгрлер, немістер, словактар, русиндер және басқалар аймаққа көшіп келе бастады. 1848 және 1849 жылдары Титель Габсбург империясының құрамындағы Сербия Воеводинасының бөлігі болды. 1849 және 1872 жылдар аралығында ол қайтадан Әскери шептің құрамына кірді, ал 1872 жылдан кейін Габсбург Венгрия Корольдігінің (Австрия-Венгрияның бөлігі) Бач-Бодрог округінің бөлігі ретінде азаматтық басқаруға көшті. 1910 жылы 5792 адам тұрды: 2413 серб және 1858 венгр. Дін бойынша 2353 серб православты, 2479 рим-католик және 89 яһуди болды. 1918 жылдан кейін қала Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің және одан кейінгі Оңтүстік славян мемлекеттерінің құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде венгрлік оккупация кезінде 1942 жылы жасалған шабуылда қала тұрғындарының 51 адамы қаза тапты, олардың 45-і ер адам, 1 бала және 5 қарт адам болды. Құрбандардың ұлты бойынша 49 серб және 1 яһуди болды.

The Titel Plateau is an elevated region between the Danube and Tisza rivers, close to the confluence; about ; roughly It has an ellipsoid form and is characterized by steep slopes at the margins. It has a substantial loess cover and is often called the Titel Loess Plateau; the loess on the plateau is considered to contain the most detailed terrestrial palaeoclimate records in Europe, with a thick and apparently continuous record extending to the middle and late Early Pleistocene. It represents a major archaeological site at the Danube Tisza confluence with prehistoric and ancient findings. Early medieval sources are scarce. Slavs are mentioned in the area in the late seventh and early eighth century, while Magyars (Hungarians) settled the Pannonian Plain in 896, already in the next century holding the Tisa Danube confluence. Grand Prince Árpád (r. 895–907) is believed to have defeated the Bulgars (Salan) at Titel. Titel was an important strategical location, and was included in the Bács County. Ladislaus I of Hungary (r. 1077–95) and his brother Lampert founded an Augustinian monastery here. On 17 October 1389 a Clement was inscribed at the Vienna University, who in Titel taught reading and cantillation. In the 1400s, Titel belonged to the Serbian despot Đurađ Branković. In 1439 Albert II's army awaited in Titel military aid from the county to help Đurađ Branković defend Smederevo, but the aid never arrived. From 1526, the town was part of the Ottoman Empire. According to the first Ottoman census from 1546, the town had 87 houses, of which most were Serb, three were Croat, one Hungarian, and one Vlach. The duke of the town was Vuk Radić. That census recorded that five of the citizens were immigrants, meaning that others lived there before Ottomans conquered the town. In the outset of the Ottoman rule, the town had one Orthodox and one Catholic church. In the first quarter of the 17th century, the town had three mosques, two tekkes and three medreses. From 1699, the town was part of the Habsburg monarchy. It was included in the Habsburg Military Frontier. Between 1750 and 1763, the town was under civil administration (in the Batsch Bodrog County of the Habsburg Kingdom of Hungary), until it was returned to the jurisdiction of the Military Frontier (Šajkaš Battalion). Between 1763 and 1873, it was the headquarters of the Šajkaš Battalion which, using small armed vessels on the Danube, defended the Austrian border from Turkish attack. However, as early as 1750, the riverboat patrols, manned by the Šajkaš regiments, had begun to operate at Titel. When the Military Frontier was abolished, the Serbs emigrated to Russia in massive numbers. At that time, Banat and the Šajkaš area slowly began to lose its distinctive Serbian character. Hungarians, Germans, Slovaks, Ruthenians and others began to move into the region. In 1848 and 1849, Titel was part of Serbian Vojvodina, a Serb autonomous region within the Habsburg Empire. Between 1849 and 1872, it was again part of the Military Frontier, and after 1872, it came under civil administration as a part of the Bács Bodrog County within the Habsburg Kingdom of Hungary (part of Austria Hungary). In 1910 there were 5,792 inhabitants: 2,413 Serbs and 1,858 Hungarians. By religion, there were 2,353 Serbian Orthodox; 2,479 Roman Catholics; and 89 Jews. After 1918, the town became part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes and subsequent South Slavic states. During the World War II Hungarian occupation, in a 1942 raid, 51 inhabitants of the town were murdered, of whom 45 were men, 1 child, and 5 old people. By nationality, victims included 49 Serbs, and 1 Jew.

Демография

2011 жылғы халық санауы бойынша Титель муниципалитетінің халқы 15 738 адамды құрайды.