Анархизм және зорлық-зомбылық мәселесі

Кіріспе

Анархизм мен зорлық-зомбылық, анархистік тарихтағы зорлық төңкерісі, терроризм, кісі өлтіру әрекеттері және іс-қимылдарды насихаттау сияқты оқиғалар арқылы байланыстырылған. Іс-қимылдарды насихаттау, немесе аттенат, 19 ғасырдың соңындағы жетекші анархистер тарапынан қолданылып, бірқатар саяси зорлық-зомбылық оқиғаларымен байланысты болды. Дегенмен, анархистік ой-пікір зорлық мәселесінде әртүрлі. Кейбір анархистер мәнізділік негізінде мәжбүрлеу шараларына қарсы болса, ал басқалары анархияға жететін жол ретінде зорлық төңкерісін қолдады. Анархо-пацифизм – анархизм ішіндегі барлық зорлық-зомбылықты жоққа шығаратын ойлау мектебі. Көптеген анархистер мемлекетті құрылымдық зорлық-зомбылықтың негізгі себебі деп санайды: тікелей немесе жанама түрде адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруына кедергі келтіріп, зорлық-зомбылықты өзін-өзі қорғау шарасы ретінде қарастырады. Бәлкім, алғашқы анархистік журнал "Бейбіт революционер" деп аталған.

Іс-әрекетті насихаттау

XIX ғасырдың соңында анархистік еңбек одақтары жалпы ереуіл тактикасын қолдана бастады. Бұл көбінесе екі тараптың да зорлық-зомбылығына алып келді, ал кейбір ереуілдер ереуілшілердің, оларды ауыстырғандардың және күзет қызметкерлерінің қаза болуына әкеп соқты. Осы орайда, кейбір анархистер терроризмді немесе саботаж жасауды жақтады және оны «іс арқылы насихаттау» деп атады. Көптеген жағдайларда газеттер анархистік терроризмді көшпенділердің тәжірибесіздігіне байланыстыра айыптады, бірақ ғалым Ричард Бах Дженсен «көшпенділік тәжірибесі бұрыннан болған радикализмді күшейтуі мүмкін немесе оның зорлықты көрінісіне нақтырақ форма берген» деп түсіндірді.

Анархопацифизм

Анархопацифизм (сонымен қатар пацифистік анархизм немесе анархистік пацифизм) – кез келген мақсатта зорлық-зомбылықты пайдалануды толығымен қабылдамайтын анархизмнің бір түрі. Маңызды жақтастары Лев Толстой мен Барт де Лигт. Мохандас Гандидің ықпалы зор. Генри Дэвид Торо өзі пацифист болмаса да, "Азаматтық мойынсұнбаушылық" атты еңбегі арқылы Лев Толстой мен Мохандас Гандидің зорлық-зомбылықсыз қарсылықты жақтауына әсер етті. Бір кезде анархопацифизмнің басты жақтасы христиандық анархизм болды. Бірінші ірі анархопацифистік қозғалыс – Ресейдегі толстовтық шаруалар қозғалысы. Олар негізінен шаруалар қозғалысы болды, христиан дінін абсолютті пацифизмді және барлық мәжбүрлеуші билікті қабылдамауды талап ететін түсінігіне негізделген жүздеген ерікті анархистік пацифистік қауымдастықтар құрды. "Голландиялық анархист-пацифист Барт де Лигттің 1936 жылғы "Зорлық-зомбылықты жеңу" трактаты (Кропоткиннің "Нанды жеңу" кітабына жасалған айқын сілтемесімен) да маңызды рөл атқарды". "Гандидің идеялары Батыста Рихард Грегтің "Зорлық-зомбылықсыз күш" (1935) және Барт де Лигттің "Зорлық-зомбылықты жеңу" (1937) сияқты кітаптар арқылы танымал болды. Питер Гелдерлус жақсы әлем үшін күресудің жалғыз жолы – зорлық-зомбылықсыздық деген пікірді сынап бағалайды. Гелдерлус пікірінше, пацифизм идеологиясы мемлекеттің мүддесіне қызмет етеді.

Анархистік теория

Анархизм зорлық-зомбылыққа қатысты түрлі көзқарастарды қамтиды. Толстойлық зорлық-зомбылықсыз қарсылық дәстүрі кейбір анархистердің арасында кең таралған. Урсула К. Ле Гуиннің "Одониялық" қоғамды бейнелейтін "Қиындықтар" романы осы анархизмді көрсетеді:

Эмма Голдман анархизмнің анықтамасында барлық үкіметтер зорлық-зомбылыққа негізделгенін атап көрсетті, және оларға қарсы тұрудың осы себептерінің бірі осы. Голдман өзінің мансабының басында кісі өлтіру сияқты тактиканы жобамады, бірақ Ресейге барғаннан кейін өз көзқарасын өзгертті, онда ол Ресей мемлекетінің және Қызыл Армияның зорлық-зомбылығын көрді. Осыдан кейін ол терроризмді, әсіресе мемлекеттік терроризмді айыптады және зорлық-зомбылықты тек өзін-өзі қорғау үшін ғана қолдануды жақтады.

Зорлық-зомбылық және зорлық-зомбылықсыз құралдар туралы сөз

Кейбір анархистер капиталистік қоғамды жою үшін күш қолдану арқылы революция жасауды қажет деп санайды, ал басқалары зорлық-зомбылықсыз әдістерді қолдайды. Анархокоммунист Эрико Малатеста, жұмыскерлерді [өмір сүру және даму] мүмкіндіктерінен айыратын зорлық-зомбылықты күшпен жою қажеттігін, өйткені басқаша істеу мүмкін емес, деп мәлімдеді. Ол Umanità Nova (№ 125, 6 қыркүйек, 1921) басылымында былай деді:

Осы көзқарастағы анархистер зорлық-зомбылықты әлемді, әсіресе мемлекеттерді қанаудан құтқару үшін қажет деп санайды. Пьер Жозеф Прудон либертариандық социалистік институттар құрылып, қазіргі мемлекеттік капиталистік жүйеде кеңейе түсетін байланыстар желісін құруға мүмкіндік беретін екі билік процесі арқылы зорлық-зомбылықсыз революцияны жақтады, соның нәтижесінде мемлекет пен капиталистік экономика ескірген болар еді. Анархизмдегі зорлық-зомбылыққа бейімділік, ішінара, Прудон және басқалардың идеяларымен шабыттанған кейбір коммуналардың қырғындарынан туындады. Көптеген анархокоммунистер капитализм мен үкіметке тән зорлық-зомбылыққа қарсы тұру үшін революциялық зорлық-зомбылықтың қажеттілігін сезіне бастады. Анархопацифизм – анархистік қозғалыстың әлеуметтік өзгерістер үшін күрес кезінде зорлық-зомбылықты қолданудан бас тартатын бағыты. Бастапқыда оның негізгі ықпалы Генри Дэвид Тороның ойлары болды. Зорлық-зомбылықты қолдануға қарсылық көрсету анархопацифистерге қарсылық таныту принципін немесе тіпті зорлық-зомбылыққа алып келмейтін революциялық әрекеттерді қабылдауға тыйым салған жоқ; шындығында, осы билікке қарсылықтың формаларын мақұлдауы көптеген анархопацифистерді анархосиндикалистік жалпы ереуіл тұжырымдамасын ұлы революциялық құрал ретінде қолдауға итерді. Кейіннен анархопацифистер де зорлық-зомбылықсыз екі билік стратегиясын қолдауға келді. Басқа анархистер зорлық-зомбылық, әсіресе өзін-өзі қорғау, әлеуметтік төңкеріске алып келуі мүмкін әлеуметтік дүмпуіл тудыру үшін қажет деп санайды. Питер Гелдерлус жақсы әлем үшін күресудің жалғыз жолы зорлық-зомбылықсыздық екені туралы идеяны сынға алады. Гелдерлустың пікірінше, пацифизм идеология ретінде мемлекеттің мүддесіне қызмет етеді және патриархат пен ақ үстемдіктің бақылау схемасына психологиялық тұрғыдан тығырыққа тіреледі. "CrimethInc." баспасының ықпалды ұжымы "зорлық-зомбылық" және "зомбылықсыздық" терминдері саясиландырылған терминдер екенін, олар дискурста жазушының аталған тұлғаны заңдылауға тырысуына байланысты өзгеріссіз қолданылатынын атап өтеді. Олар "[анархистер үшін] өзара күш-жігерді заңсыздандыруға назар аударудың орнына үйлесімді әрекет ету үшін координациялау стратегиялық емес" деп мәлімдейді. Осы себепті CrimethInc. және Гелдерлус тактикалық әртүрлілікті жақтайды. Альберт Мелтцер экстремалды пацифизмді авторитарлық деп сынады, "зорлық-зомбылыққа құлшыныс әрқашан элитаны білдіреді" деп сенді. Алайда, ол анархизммен үйлесімді, бірақ одан да аз пацифизмнің болатынына сенді.

Anarchists with this view advocate violence insofar as they see it to be necessary in ridding the world of exploitation, and especially states. Pierre Joseph Proudhon argued in favor of a non violent revolution through a process of dual power in which libertarian socialist institutions would be established and form associations enabling the formation of an expanding network within the existing state capitalist framework with the intention of eventually rendering both the state and the capitalist economy obsolete. The progression towards violence in anarchism stemmed, in part, from the massacres of some of the communes inspired by the ideas of Proudhon and others. Many anarcho communists began to see a need for revolutionary violence to counteract the violence inherent in both capitalism and government. Anarcho pacifism is a tendency within the anarchist movement which rejects the use of violence in the struggle for social change. The main early influences were the thought of Henry David Thoreau Opposition to the use of violence has not prohibited anarcho pacifists from accepting the principle of resistance or even revolutionary action provided it does not result in violence; it was in fact their approval of such forms of opposition to power that lead many anarcho pacifists to endorse the anarcho syndicalist concept of the general strike as the great revolutionary weapon. Later anarcho pacifists have also come to endorse the non violent strategy of dual power. Other anarchists have believed that violence is justified, especially in self defense, as a way to provoke social upheaval which could lead to a social revolution. Peter Gelderloos criticizes the idea that nonviolence is the only way to fight for a better world. According to Gelderloos, pacifism as an ideology serves the interests of the state and is hopelessly caught up psychologically with the control schema of patriarchy and white supremacy. The influential publishing collective CrimethInc. notes that "violence" and "nonviolence" are politicized terms that are used inconsistently in discourse, depending on whether or not a writer seeks to legitimize the actor in question. They argue that "[i]t's not strategic [for anarchists] to focus on delegitimizing each other's efforts rather than coordinating to act together where we overlap". For this reason, both CrimethInc. and Gelderloos advocate for diversity of tactics. Albert Meltzer criticised extreme pacifism as authoritarian, believing that "The cult of extreme nonviolence always implies an elite." However, he did believe that less extreme pacifism was compatible with anarchism.