Бірінші Тімофей хаты: Авторлық және мазмұны туралы зерттеулер

Кіріспе

Жаңа Келісімнің кітабы

Тімотеге арналған бірінші хат – Киелі кітаптың Жаңа Келісіміндегі үш хаттың бірі, және жиі Пасторальдық хаттар деп топтастырылады, соның ішінде Екінші Тімотеге және Титус хаттары да бар. Дәстүр бойынша, Апостол Пауылға жатқызылатын бұл хат, негізінен оның жас әріптесі және өкілі Тімотеге Ефестегі (1:3) қызметіне қатысты кеңестерден тұрады. Бұл кеңестер шіркеу ұйымдастырылуы және ондағы белгілі бір басшылар тобының міндеттері туралы нұсқауларды, сондай-ақ айналасындағы қателіктер арасында шындықты сақтауда адалдыққа шақыруды қамтиды. Көптеген қазіргі ғалымдар Пасторальдық хаттарды Пауылдың өлімінен кейін жазылған деп санайды, бірақ "шамалы және азайып бара жатқан ғалымдар әлі де Пауыл авторлығын қолдайды".

Авторлығы

Бірінші Тімоте кітабының авторлығы дәстүрлі түрде елші Пауылға жатқызылады, бірақ Никей кеңесіне дейінгі христиандықта бұл мәселе даулы болған. Ол мәтінде хаттың авторы ретінде көрсетілген (1:1). XIX және XX ғасырлардағы ғалымдар хаттың түпнұсқалығына күмән келтірді, көптегендері Бірінші Тімоте, Екінші Тімоте және Тит кітаптары Пауылдың еңбегі емес, бірінші ғасырдың соңынан екінші ғасырдың ортасына дейінгі кезеңде жазған белгісіз христианның туындылары деп санайды. Қазіргі ғалымдардың көпшілігі осы пікірді қолдайды. Бұл көзқарастың дәлелі ретінде олар пасторлық хаттарда Пауылдың сөздерінен тыс 306 сөздің кездесетінін, олардың стильінің Пауылдың анық хаттарынан өзгеше екенін, оларда Пауыл заманында болмаған жағдайлар мен шіркеу ұйымының сипаттамалары бар екенін, сондай-ақ олардың Пауылдың канондық еңбектерінің ерте тізімдерінде кездеспейтінін айтады. Пауыл авторлығын қолдайтын қазіргі ғалымдар оның түпнұсқалығы мәселесіндегі маңыздылығын атап өтеді: И.Х. Маршалл мен П.Х. Тауннер «басты куәгер – Поликарп, оның 1 және 2 Тімоте кітаптарын білгеніне жоғары ықтимал» деп жазған. Сол сияқты, М.В. Холмс Поликарптың 1 және 2 Тімоте кітаптарын қолданғаны «дәл немесе өте ықтимал» екенін мәлімдеген. Маркионның осы үш хатты білгені және Тертуллиан айтқандай, оларды қабылдамағаны туралы сұрақ туындайды, себебі 1 Тімоте 6:20-да «жалған қарсылықтар» туралы айтылады, ал «қарсылықтар» сөзі «антитезис» деп аталады, бұл Маркионның еңбегінің атауы, сондықтан Маркионның ағымына жасалған ишара болып табылуы мүмкін. Дегенмен, шіркеу құрылысы Антиохиялық Игнатийдің (жазған) пікірлеріне қарағанда нашар дамыған, сондай-ақ «антитезис» грек сөзінің мағынасы «қарсы аргументтер» екенін, бірақ атап өткендей, үш хаттағы еретиктерге қарсы шабуыл орталық мәселе емес. II ғасырдың соңында Иринейдің «Әрекетсіздерге қарсы» еңбегінде барлық үш пасторлық хаттан цитаталар келтірілген. Мураториандық канон Жаңа өсиет кітаптарын тізімдейді және барлық үш пасторлық хатты Пауылға жатқызады. Евсевий оны Пауылдың басқа он үш канондық хатымен бірге «күмәнді емес» деп атайды. Бұл оң пікірге қарсы келетін тұстарға Татиан және гностик Басилид жатады. Римдік Клименттің коринфтіктерге, Игнатийдің ефестіктерге және Поликарптың філіпіліктерге жазған хаттарында бұрынғы сілтемелер кездеседі, бірақ мұндай әдеби байланыстардың сипатын анықтау қиын.

The authorship of First Timothy was traditionally attributed to the Apostle Paul, although in pre Nicene Christianity this attribution was open to dispute. He is named as the author of the letter in the text (1:1). Nineteenth and twentieth century scholarship questioned the authenticity of the letter, with many scholars suggesting that First Timothy, along with Second Timothy and Titus, are not the work of Paul, but of an unidentified Christian writing some time in the late first to mid second centuries. Most scholars now affirm this view. As evidence for this perspective, they put forward that the pastoral epistles contain 306 words that Paul does not use in his unquestioned letters, that their style of writing is different from that of his unquestioned letters, that they reflect conditions and a church organization not current in Paul's day, and that they do not appear in early lists of his canonical works. Modern scholars who support Pauline authorship nevertheless stress their importance regarding the question of authenticity: I. H. Marshall and P. H. Towner wrote that "the key witness is Polycarp, where there is a high probability that 1 and 2 Tim were known to him". Similarly M. W. Holmes argued that it is "virtually certain or highly probable" that Polycarp used 1 and 2 Timothy. The question remains whether Marcion knew these three letters and rejected them as Tertullian says, since in 1 Timothy 6:20 "false opposing arguments" are referred to, with the word for "opposing arguments" being "antithesis", the name of Marcion's work, and so a subtle hint of Marcion's heresy. However, the structure of the Church presupposed is less developed than the one Ignatius of Antioch (who wrote ) presupposes, as well as the fact that not only is "antithesis" itself a Greek word which simply means "opposing arguments" but as it has been noted, the attack on the heretics is not central to the three letters. Late in the 2nd century there are a number of quotations from all three pastoral epistles in Irenaeus' work Against Heresies. The Muratorian Canon lists the books of the New Testament and ascribes all three pastoral epistles to Paul. Eusebius calls it, along with the other thirteen canonical Pauline epistles, "undisputed". Exceptions to this positive witness include Tatian, as well as the gnostic Basilides. Possible earlier allusions are found in the letters from Clement of Rome to the Corinthians , Ignatius to the Ephesians and Polycarp to the Philippians , although it is difficult to determine the nature of any such literary relationships.

Күні

Қазіргі ғалымдар оның жазылуын әдетте бірінші ғасырдың соңында немесе екінші ғасырдың бірінші жартысында деп санайды, бірақ нақты уақыты белгісіз. «Гнозис» («білім») деген сөз 1 Тімотеге 6:20-да айтылады. Егер 1 Тімоте мен Поликарптың хаты арасындағы параллелизмдер, қалыптанған пікір бойынша, соңғысының бұрынғысына әдеби тәуелділігі ретінде түсіндірілсе, онда заң бұзушылар тізімінде грекше ἀρσενοκοίτης сөзі бар, оны кейде «гомосексуал ерлер» деп аударады, бірақ бұл мәселе бойынша пікірталас бар. Хаттың екінші тарауында, әсіресе 1 Тімотеге 2:12-де ерлер мен әйелдердің рөлдері егжей-тегжейлі сипатталған. NIV аудармасында бұл тармақ былай делінеді:
Хат Адам Хауадан бұрын жаратылғанын және Хауаның жыланның алдауына ішкенін айтып, осыны негіздейді. Шіркеу жетекшілері сыйлы мінез-құлық танытып, шарап ішуден аулақ болуы және өз істерін жақсы басқаруы керек. Тімотеге жалған оқулардан сақтануға және шындыққа назар аударуға кеңес беріледі. Автор шіркеудің қолдауына мұқтаж жесірлердің тізімін талқылайды, көмекке ие болатын әйелдердің түрлеріне шектеулер қояды: көмек тек қайтадан үйленбеген және отбасына басымдық беретін қарт жесірлерге ғана көрсетіледі. Алпыстан кіші жесірлерде қайтадан үйленуге итермелейтін сезімталдық болуы мүмкін. Құлдар өздерінің қожайындарына, әсіресе олар сенуші болса, құрмет көрсетуі керек. Адамдар қызғаныштан және байлыққа ұмтылудан сақтануы керек, себебі «ақшаға құмарлық – барлық жаманшылықтың түбі». Аяқтағанда, Тімотеге «иманның ізгі күресін жалғастырып», басқаларға жақсылық жасауға көмектесу және шіркеуін жақсы басқару керектігі айтылады.

Музыка

Бірнеше композиторлар, оның ішінде Иоганн Себастьян Бах, хаттан алынған бір шумақты Рождество кантатасы ретінде жазды, соның ішінде Штёлцельдің "Kündlich groß ist das gottselige Geheimnis" (Штёлцель) кантатасы 1 Тімотеге 3:16 аяттан басталады.