Кіріспе

Кубалық халық музыкасының жанры, жылдам темп пен пикарескалық мәтіндері бар. Колумбиялық электрондық музыка стилі.

Гуарача (ɡwaˈɾatʃa) – Кубада пайда болған, жылдам темп пен комикалық немесе пикарескалық мәтіндерге ие музыка жанры. Бұл сөз осы мағынада кем дегенде 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басынан бері қолданылып келеді. Гуарачалар музыкалық театрларда және жұмысшы табының би залдарында орындалып, әнталған. Олар 19-шы ғасырдың ортасында буфо-комедиялық театрдың ажырамас бөлігіне айналды. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында гуарача Гаванадағы қыздар үйлеріндегі сүйікті музыкалық форма болды. Гуарача бүгінде кейбір "трова" музыканттарының репертуарында, "конъюнтоларда" және кубалық стильдегі биг-бендтерде сақталған.

Сөздің алғашқы қолданылуы

Бұл сөз тарихи тұрғыдан испан тілінен шыққан болса да, осы контекстте оның қолданылуы кубалықтардың өкілдерінен бастау алады. Міне, дереккөздерден үзінділер, мерзімдік тәртіппен: Латын Америкасының "Convidando esta la noche" әні кем дегенде 17 ғасырдың ортасынан белгілі және гуарачаны атап көрсетеді, сонымен қатар ол гуарача болып табылады. Оны Хуан Гарсия де Зеспедес, 1620–1678, Пуэбла, Мексика жазған немесе жинаған. Бұл испан гуарашасы, Кариб теңізіндегі колонияларда танымал музыкалық стиль. "Қуанышпен тойлап, әдемі шопандар гуарашаға арналған жаңа үлгідегі ән айтады. Осы гуарашада бала арманда болып, біз тойлаймыз. Ойнайық, билейік, себебі мұзда от бар, ал отта мұз бар". "Газета де Барселона" газетінде музыка жарнамаларында гуарача туралы айтылады. Бұл дереккөзден ең ертегі сілтеме – #64, 11 тамыз 1789 жылғы, онда «otra del Sr. Brito, Portugues: el fandango, la guaracha y seis contradanzas, todo en cifra para guitarra» деп жазылған. Кейінірек, #83, 15 қазан 1796 жылғы жазбада «guaracha intitulada Tarántula» деп көрсетілген. "Báile de la gentualla casi desusado" (қалың жұрттың биі, көне стильдегі). Леал осы туралы былай түсіндіреді: "Байлес де ла гентуалла басқа жағдайларда бейлес де куна деп аталады, онда әртүрлі нәсілдегі адамдар араласады. Гуарачада солист-хор құрылымы қолданылады, яғни, өлеңдер немесе бөліктер хор мен солист арасында ауысады, импровизация пайда болады және күнделікті мәселелерге сілтемелер жасалады, олар епті әзілдермен толықталған". "Аркедония немесе гитара, гуйро, маракас және т.б. аспаптардан тұратын қарапайым музыка және оркестр" (көрсету және жауап беру?) халық әні. "Cierto género musical" (музыканың нақты жанры). Бұл сілтемелердің барлығы музыкаға қатысты, бірақ олардың бір түрі екені толыққанды анық емес. Гуарача термині кейде кеңейтіледі, содан кейін, әдетте, жақсы уақыт өткізуді білдіреді. Сөздің басқа мағынасы – әзіл немесе көңіл көтеру.

Гуарашаның пайда болуы

1801 жылдың 20 қаңтарында Буэнавентура Паскуаль Феррер "El Regañón de La Havana" газетінде хабарлама жариялады, онда ол "сыртта, қарапайым дауыстармен тарайтын" белгілі бір әндерге сілтеме жасайды. Олардың ішінде ол "La Guabina" деп аталатын "гуарача" туралы айтады, оның туралы былай дейді: "оның орындалуында, сіз ойлап шығара алатын кез келген лас, ұятсыз немесе жирен нәрсеге ұқсайды". Кейінірек, белгісіз күні "La Guabina" 19 ғасырдың басында Гаванада басылған алғашқы музыкалық ноталардың бірі ретінде жарық көреді. "El Regañón de La Habana" газетінде жарияланған түсіндірмелерге сүйенсек, сол кезде бұл "гуарачалар" Гавана халқының арасында кең таралғанын қорытуға болады, себебі аталған мақалада автор былай дейді: "бірақ мені ең көп алаңдататыны – көшелерде және қалалық үйлерде еркін орындалатын көптеген әндер, онда әдепсіздік пен тәртіпсіздікпен, әсіресе төмендегі топтың ғана емес, сонымен қатар білімді деп есептелетін адамдардың да моральдық құндылықтарына нұқсан келтіріледі". Демек, осы "гуарачалардың" өте қайратты мазмұны бар екенін және Гавана халқының кең әлеуметтік тобы арасында орындалғанын айтуға болады.

Гуарача биі

Гуарашаның Кубада қандай стильде орындалғаны туралы деректер аз. 19 ғасырдағы кейбір гравюралар оның тәуелсіз жұптар биі болғандығын көрсетеді, яғни контраданза сияқты тізбектелген би емес. Тәуелсіз жұптар биінің алғашқы үлгісі вальс болды (Кубада 19 ғасырдың басындағы вальс). Кубада тәуелсіз жұптар орындағаны нақты белгілі алғашқы креол би түрі – данзон. Егер гуараша одан ертерек пайда болған болса, би тарихы тұрғысынан зейін қоюға лайық болар еді.

Гуарашалар буфо театрында

XIX ғасырда буфо театры, өзінің күшті әзіл-сықағымен, креолдық кейіпкерлерімен және гуарачаларымен, құлдарды босату және Кубаның тәуелсіздігі үшін күресте маңызды рөл атқарды. Олар билікті сынап, қоғам қайраткерлерін паш етіп, революционерлерді қолдады. Сатира мен әзіл-сықақ – бағындырылған халық үшін маңызды қару. 1869 жылы Гаванадағы Вильянуэва театрында испанға қарсы буфо қойылып жатқанда, испандық Волонтариос шабуыл жасап, онға жуық көрерменді қаза қылды. Бұл он жылдық соғыс өткен жылы Карлос Мануэль де Сеспедес құлдарын босатып, Кубаның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін басталды. Креальдық сезімдер күшейді, колониялық үкімет пен бай испан саудагерлері наразылық білдірді. Саясат пен музыка тығыз байланысты болды, бұл жағдай 1800 жылға дейін де болған, музыканттар осыдан бұрын-ақ біріккен. Бұл трагедиялық оқиғадан кейін буфо театрлары бірнеше жылға жабылды. Буфоларда гуарача автор көрсеткен жерлерде орындалған: гуарачеролар түрлі-түсті жейделермен, ақ шалбарлар мен етіктермен, бастарына орамалдар таңып, ал әйелдер ақ халат киіп, гуарачаны орындады. Әдетте гуарачада типле, тенор және хор арасында диалог болады. Гуарачаның ең гүлденген кезеңі 20-шы ғасырдың басында Гаванадағы Альгамбра театрында болды, онда Хорхе Анкерман, Хосе Марин Варона және Мануэль Маури сияқты композиторлар сахнаның ең үздік әншісі Адольфо Коломбо үшін әндер жазды. Көптеген жетекші "трова" музыканттары гуарачалар жазды: Пепе Санчес, Синдо Гарай, Мануэль Корона, және кейінірек Ñico Saquito.

Гуарашалар XX ғасырда

XX ғасырдың ортасында бұл стильді конъюнтолар мен биг-бендтер жоғары темпті музыка түрі ретінде қабылдады. Көптеген алғашқы тробадорлар, мысалы Мануэль Корона (Гавананың жезөкшеханалар ауданында жұмыс істеген), баяу болэро мен каньондерге қарсы салмақ ретінде гуарачаларды жазып, орындады. Ñico Saquito негізінен гуарача әншісі және композиторы болды. Сатирикалық лирикалық мазмұн да сонға жақсы үйлесті, және көптеген топтар екі жанрды да орындады. Бүгінде ол, троба музыканттарының қолынан басқа, жеке музыкалық форма ретінде көрінуде; үлкен топтарда ол сальсаның кең аузына сіңіп кеткен. Жылдам мәтінді орындай алатын және жақсы импровизация жасайтын әншілерді гуарачеро немесе гуарачера деп атаған. Селия Круз, Мигельито Вальдес және Бенни Море сияқты куба лирикасының барлық түрлерін жақсы орындағанмен, мысал бола алады. Жақсырақ мысал – Каскарита (Орландо Гуарра), ол болэромен онша ыңғайлы болмаса да, жылдам нөмірлерде керемет болды. Қазіргі кубалық музыкада көптеген жіптер өріліп, бұл ескі тамырларды оңай ажырату қиын. Мүмкін, "Лос Ван Ван" тобының мәтінінде ескі гуарачалардың өзектілігі мен сұңғылық жаңа өмір тапты, бірақ ырғағы ескішелерді таң қалдырған болар еді. Гуарачаларды жазған композиторлардың бірі – Мортон Гулд, ол осы туындысын Латын Америкалық Симфонеттасының (Симфонетта №4) үшінші бөлімінде (1940) ұсынған. Кейін 1980 жылдары Педро Луис Феррер мен Вируло (Алехандро Гарсия Виллалон) гуарачаны жаңартуға тырысып, ескі тақырыптарды заманауи көзқараспен қарастырды.

Пуэрто-Рикодағы гуараша

XIX ғасырда Кубадан көптеген Буфо театрлары Пуэрто-Рикоға келді және олармен бірге гуарачаны әкелді. Кейіннен гуарача Пуэрто-Рикода қабылданып, "Rosarios Cantaos", Бакине, Рождество әндері және балалар әндері сияқты Пуэрто-Рико музыкалық дәстүрінің бір бөлігіне айналды. Гуарача – ән мен бидің стилі, сонымен қатар Рождестволық "Паррандалар" мен концерттік халық музыкасы үшін де қолданылады. Румба және сальса сияқты бірнеше қазіргі заманғы жанрлар гуарачаның ықпалында болған деп есептеледі. Гуарашаны XX ғасырда Рафаэль Эрнандес, Педро Флорес, Бобби Капо, Тите Курет, Рафаэль Кортихо, Исмаэль Ривера, Франсиско Альварадо, Луиджи Тейксидор және "Эль Гран Комбо" сияқты Пуэрто-Рико музыканттары дамытты. Ең танымал гуарачалардың кейбіреулері: Hermoso Bouquet, Pueblo Latino, Borracho no vale, Compay póngase duro, Mujer trigueña, Marinerito және Piel Canela.