Кіріспе

1955 жылы Филип К. Диктің ғылыми-фантастикалық әңгімесі "Автофак" – американдық жазушы Филип К. Диктің 1955 жылғы ғылыми-фантастикалық повесі. Онда өзін-өзі көбейтуге қабілетті машиналар туралы алғашқы талқылаулардың бірі (және Диктің екінші туындысы, 1953 жылғы "Екінші түр" повесінен кейін) келтірілген. Алғаш рет ол 1955 жылдың қараша айында «Galaxy Science Fiction» журналында жарияланды және «The Variable Man» (1957) және «Robots, Androids, and Mechanical Oddities» (1984) сияқты бірнеше жинаққа қайта басылды. 2017 жылы Трэвис Бичэм осы әңгімемен бір атауға ие «Филип К. Диктің электрлік армандары» телесериалының бір бөлімі үшін бейімдеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Үш адам қонысының сыртында автоматты жүк таситын машинаны күтеді. Бес жыл бұрын, Тотальды жаһандық қақтығыс кезінде, қандай азық-түлік пен тұтыну тауарларын өндіру мен жеткізуді анықтайтын кибернетикалық бақылаулармен жабдықталған, қорғалған автоматты фабрикалар ("автофакс") желісі құрылған болатын. Адамдардың араласу мүмкіндігі жойылды, ал адамдар байланыс орнатып, басқаруды өз қолына алу үшін бұзушылық әрекеттер жасауды жоспарлады. Олар жүк тасымалын жояды, бірақ жүк көлігі автофаксқа хабарласып, бірдей жүкпен ауыстырады, содан кейін оларды қайтадан жүктеуге кедергі келтіреді. Олар сүт жеткізіліміне наразылық білдіреді, сонда оларға шағымдар тізімі беріледі. Бос жаққа олар «өнім толығымен бүлінген» деп жазады. Автофакс ауызша қарым-қатынас жасай алатын, бірақ түсініксіз ойлау қабілеті жоқ, адам тәрізді деректер жинаушыны жібереді, және олар желіні барлық ресурстарды жұмсағанша тоқтатуға көндіре алмайды. Олардың келесі стратегиясы көршілес автофакстарды сирек кездесетін ресурстар үшін бәсекелестіруге бағытталды, бұл автофакстар арасында әскери қақтығыс тудыруға әкелді. Автофакстар арасындағы қақтығыс шешілгендей болғаннан кейін, ер адамдар қираған автофакс орнын зерттеп, қалпына келтіруге болатын өндірістік машиналар бар ма екенін анықтауға тырысады. Олар жасырын қабатты табады. Олар зауыттың өзін-өзі көбейтіп, шағын автофакстар жасауға бағытталған «металл тұқымдарын» жіберіп тұрғанын біледі.

Теледидар нұсқасы

Филип К. Диктің «Электрлік армандары» телесериалында оқиға негізінде түсірілген, сюжеті мен қорытындысы маңызды жағынан өзгешеленетін бір сағаттық эпизод бар.