Кіріспе

Жапондық бейне ойын жас санатын анықтау ұйымы Компьютерлік ойын-сауық рейтингтік ұйымы (特定非営利活動法人コンピュータエンターテインメントレーティング機構) (CERO) – Токиода орналасқан жапондық ойын-сауық рейтингтік ұйымы. Ол консольдік ойындардың мазмұнын жас санаты деңгейлерімен бағалайды, бұл тұтынушыға өнімнің қандай екендігі және қандай жас тобына арналғандығы туралы ақпарат береді. Ұйым 2002 жылдың маусым айында Компьютерлік ойын-сауық өнімдерін жеткізушілер қауымдастығының бөлімшесі ретінде құрылды және 2003 жылдың желтоқсан айында жапон заңнамасына сәйкес ресми түрде коммерциялық емес ұйым ретінде танылды.

CERO рейтингтік белгілері

2006 жылдың 1 наурызында CERO рейтингтік жүйесінің ең соңғы жаңартылуын іске қосты. CERO қолданатын символдар академиялық бағалау жүйесінен алынған латын әріптері, бірақ "F" әрпі "Z" әрпімен алмастырылған. Әрбір әріп ойынның кәмелетке толмағандарға сай келу деңгейін көрсетеді. "CERO рейтинг белгілері" жалпы алғанда "жас санаты белгілері" және "басқа белгілер" болып бөлінеді. Жас санаты белгілеріне келесі бес белгі кіреді. Бір белгі ойын қорабының алдыңғы жағының төменгі сол жақ бұрышында көрсетіледі, ал қораптың арқасында сәйкес түсті жолақ орналасқан. (Жолақтардың түстері: "A" үшін қара; "B" үшін жасыл; "C" үшін көк; "D" үшін қызыл; "Z" үшін қызыл)

Белгі Рейтинг Сипаттама Барлық жастағылар (全年齢対象) Ойынға жас шектеуі бар сөздер мен мазмұн енгізілмеген, сондықтан ол барлық жастағы адамдарға арналған. Бұрын "Барлық жастағылар" санатында болған барлық ойындар осы санатқа жатады. 12 жастан жоғары (12才以上対象) Ойынның мазмұны мен көрінісі 12 жастан асқандарға ғана арналған. Бұрын 12 жасқа бағаланған барлық ойындар осы санатқа кіреді. 15 жастан жоғары (15才以上対象) Ойынның мазмұны мен көрінісі 15 жастан асқандарға ғана арналған. Бұрын 15 жасқа бағаланған барлық ойындар осы санатқа кіреді. 17 жастан жоғары (17才以上対象) Ересектерге арналған материалды қамтиды. 17 жасқа толмағандар ата-анасының келісімінсіз осы рейтингтегі ойынды сатып ала алмайды. Ойынның мазмұны мен көрінісі 17 жастан асқандарға ғана арналған. Кейбір ойындар бұрын 18 жас санатында болған. Тек 18 жастан жоғарыларға (18才以上のみ対象) Ойынның құрамында ересектерге арналған материал бар. 18 жасқа толмағандардың осындай рейтингтегі ойынды сатып алуы заңсыз. Ойынның мазмұны мен көрінісі 18 жастан асқандарға ғана арналған. Кейбір ойындар бұрын 18 жас санатында болған. Білім беру/Деректер базасы (教育・データベース) Ойын емес, білім беру мақсатындағы немесе қосымша бағдарламалық жасақтамаларға (мысалы, кітаптарға) арналған арнайы рейтинг. Атауында "білім беру" делінгенімен, онда кәмелетке толмағандарға арналмаған сөздер мен мазмұн болуы мүмкін. CERO ережелеріне сәйкес (規定適合) Ойындардың сынақ нұсқаларына ғана қолданылады. Осы рейтингтегі ойындарда толық нұсқадағы барлық мазмұн мен көріністер жоқ. Рейтингтің жоспарлануы (審査予定) Ойынға соңғы рейтинг тағайындалмаған. CERO-дан соңғы рейтингін алмаған ойындардың трейлерлері мен жарнамаларында қолданылады.

Мазмұн таңбашалары

2004 жылдың сәуірінде CERO келесі "мазмұн белгілерін" анықтады. Мазмұн белгілері жас санаты туралы шешімнің бір (немесе бірнеше) мазмұн белгісіне сәйкес келетін өрнектерге негізделгенін көрсетеді. Олар тоғыз категорияға бөлінген. Бұл белгілер "A" санатындағы немесе "Білім беру/Деректер базасы" санатындағы ойын қораптарынан басқа барлық ойын қораптарының арт жағында көрсетіледі. Мазмұн белгісінің сипаттамасы Сүйіспеншілік Романтикалық немесе махаббатты білдіретін өрнектерді қамтиды. (Мүмкін, өбісу, құшақтасу, кездесу және басқа да романтикалық сезімдер мен қарым-қатынастарды қамтуы мүмкін.) Жыныстық мазмұн Жыныстық қатынас және/немесе жыныстық белсенділік туралы өрнектерді қамтиды. (Мүмкін, купальниктер немесе ұсыныс беретін киімдер, іш киімнің көрінуі, жартылай жалаңаш, ұсыныс беретін мінез-құлық, адалсыз ойлар, проституция және/немесе жыныстық қатынас болуы мүмкін.) Зорлық-зомбылық Зорлық-зомбылық әрекеттерін қамтиды. (Мүмкін, төбелес, денеге зиян келтіру, жарақаттау, өлтіру, мүшелерді кесу, мәйіттерді көрсету, қан мен зорлық-зомбылық көріністері және басқа да зорлық-зомбылық мазмұны болуы мүмкін.) Қорқыныш Қорқынышты немесе үрейлі элементтерді қамтиды. (Мүмкін, әдеттегі қорқыныш кейіпкерлері, мысалы, әулиелер, зомбилер, вампирлер немесе оккультизмнің басқа элементтері, сондай-ақ қорқытуға арналған жағдайлар болуы мүмкін. Әдетте балаларды қорқытатын ойындарды көрсету үшін қолданылады, қорқыныш белгісі төмен жас санатындағы ойындарда болмауы мүмкін, тіпті қорқыныш жанрына жататын ойындарда да.) Ішімдік ішу немесе темекі шегу Алкогольді ішімдіктерді ішу және/немесе темекі немесе сигара тарту бейнелерін немесе сілтемелерін қамтиды. Құмар ойындар Бейнелеу арқылы немесе интерактивті түрде заңсыз құмар ойындары бар. Қылмыс Қылмыстық әрекеттерді бейнелеу арқылы немесе интерактивті түрде қамтиды. (Мүмкін, заңсыз әрекеттер, қауіпті, зорлық, еліктеу және заңсыз мінез-құлық, зорлау, ұйымдасқан қылмыс және басқа да қылмыстық әрекеттерді қамтуы мүмкін.) Есірткілер Есірткі және заңсыз есірткілерді қолдану бейнелерін немесе сілтемелерін қамтиды. Сөздер/басқалар Дөрекі, қорлаушы және/немесе нәсілшіл тілді қамтиды.

Рейтингтік процесс

Казуя Ватанабе, CERO аға директорының айтуынша, бағалаушылар тобы ойын индустриясымен байланысы жоқ бес қарапайым адамнан құралған. Олар бұрынғы ойындарды бағалау арқылы оқытылады. Бағалау процесі 30 түрлі өрнектермен анықталады, олардың әрқайсысының жоғарғы шегі бар. Жоғарғы шектен асып түскен өрнектер "тыйым салынған өрнектер" деп табельделеді. Бұған қоса, алты өрнекке рұқсат етілмейді және олар да тыйым салынған өрнектер саналады. Өрнектер төрт түрге бөлінеді: "Сексуалдық мазмұнға қатысты өрнектер" (Махаббат, Жыныстық мазмұн), "Зорлық-зомбылыққа қатысты өрнектер" (Зорлық-зомбылық, Қорқыныш), "Антиәлеуметтік әрекеттерге қатысты өрнектер" (Ішімдік ішу/Шеку, Құмар ойындар, Қылмыс, Есірткі), және "Тіл және идеологияға қатысты өрнектер" (Тіл). Әрбір өрнек бағалау белгілері қолданатын А-Z шкаласы бойынша бағаланады. Топ ойынды бағалағаннан кейін, нәтижелер CERO бас кеңсесіне жіберіледі, онда соңғы бағалау бағалаушылардың көпшілігінің бағалауларын пайдалануға тырысады.

Дау-жанжалдар мен сын-пікірлер

"Ателье Меруру: Арланд шәкірті" алғашқы жарыққа шыққаннан кейін бір ай өткен соң, қате бағаланғандықтан сатылымы тоқтатылды. Бірнеше күннен кейін CERO жүйесінен B рейтингісімен қайта шығарылды. Оның A (Барлық жастағы) рейтингі күштен шығарылып, орнына B (12 жастан жоғары) рейтингі берілді, себебі ойында әлдебір ұсыныс жасайтын (suggestive) тақырыптар бар еді. Ойын бастапқыда барлық жастағыларға арналған деп бағаланған, себебі Gust компаниясы оларға ойынның толық мазмұнын қарау үшін ұсынбаған деген болжам бар. CERO басқа рейтингтік кеңестермен салыстырғанда ойындардың мазмұнына қатысты қатаңдығы үшін сынға ұшырады, мысалы, 2020 жылғы "The Last of Us Part II". Z (18 жастан жоғары) рейтингіне ие болғанына қарамастан, бұл CERO жүйесінен алатын ең жоғары рейтинг, ол әлі де цензураланды. Жапондық нұсқасында, екі кейіпкердің де құшақтасуы басталғаннан кейін қысқа уақыт өткен соң көрініс тоқтатылып, ойынның басқа нұсқаларында көрінетін жалаңаштық алынып тасталды. Ойын зорлық-зомбылық тұрғысынан да цензураланды, себебі жапондық нұсқада ойындағы қанды көріністер мен дене мүшелерін бөліп көрсету эпизодтары алынып тасталды. "The Callisto Protocol" ойынының жапондық нұсқасының шығуына рұқсат берілмеді, себебі ойынның зорлық-зомбылық мазмұнына байланысты CERO рейтингісін алмады, ал ойынды жасаушылар қажетті өзгерістер енгізуден бас тартты. 2015 жылы "Famitsu" журналында жарияланған бағаналар жинағында бейне ойынды жасаушы және "Super Smash Bros." сериясының авторы Масахиро Сакурай CERO-ның жыныстық мазмұнға қатысты зорлық-зомбылықтан гөрі қатаң талаптар қоятынын сынады. Ол "Super Smash Bros." ойынындағы Палутена және Уондер Пинк кейіпкерлерінің модельдеріне байланысты кеңеспен болған келіспеушіліктерді мысалға келтірді. Сакурайдың сөзіне сүйенсек, ойынның шығуы кейіпкерлердің модельдерін үнемі түзету қажеттілігіне байланысты кешіктірілуі мүмкін еді, себебі CERO ойыншылардың олардың юбка астынан сурет түсіруі мүмкін екенін ескере отырып, бұл модельдерді "жыныстық тұрғыдан қоздырғыш" деп санады. Сакурай бұл дизайнның ешқашан қызықтыру мақсатында жасалмағанын мәлімдеді және CERO-ның талаптарын "күлкілі және тіпті балалық" деп сынады.