Кіріспе

Ирландиялық заңгер және саясаткер (1878–1936)

Эамонн Сеан Дуган (Éamonn Ó Dúgáin; 2 наурыз 1878 – 6 маусым 1936) – ирландиялық заңгер және саясаткер, 1927 жылдан 1932 жылға дейін Үкімет Бас қамшысы және Қорғаныс министрінің Парламенттік хатшысы, 1926 жылдан 1927 жылға дейін Қаржы министрінің Парламенттік хатшысы, 1922 жылдан 1926 жылға дейін Атқарушы Кеңестің Парламенттік хатшысы, 1922 жылдың қыркүйегінен желтоқсанына дейін портфелі жоқ министр, ал 1922 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Ол 1918 жылдан 1933 жылға дейін Течта Дала (TD) ретінде қызмет етті. 1933 жылдан 1936 жылға дейін сенатор болды.

Ерте өмір

Эдмунд Джон Дагган 1878 жылы Армаг графтығының Ричхилл қаласында дүниеге келді. Ол Корольдік Ирландия полициясының офицері Уильям Дагган мен Маргарет Дунннің ұлы еді. Оның ата-анасы Уильям, Уиклоу графтығының тумасы, Лонгвудта орналасқан кезде танысып, 1874 жылдың 19 қазанында үйленді. Келесі жылы Уильям Армаг графтығына ауыстырылды, себебі офицерлер әйелінің туған жерінде қызмет ете алмайтын еді. 1911 жылы Дагган Дублиннің Драмкондра ауданындағы Сент-Бригид жолының үстіңгі бөлігіндегі үйінде ата-анасымен бірге тұрды. Оның ағалары Уильям, Маргарет және Джеймс та сол жерде тұрды. Алты бала дүниеге келді, бірақ 1911 жылға қарай олардың төртеуі ғана тірі қалды. Оқуын бітірген соң Дагган заң кеңесшісі болып жұмыс істеді. Ол заңгерлік біліміне ие болғаннан кейін саясатқа белсенді түрде араласып, Дублиндегі 66 Дам-стритте кеңсе ашты. Дагган Эвелин Каванаға үйленді және олардың бір ұлы болды. Ирландияның тәуелсіздігін ынталы түрде қолдаған Дагган 1916 жылғы Пасха көтерілісіне қатысты, бірақ оның сәтсіз аяқталуынан кейін әскери сотқа тартылып, үш жылға бас бостандығынан айырылды. 1917 жылғы жалпы кешірімге байланысты ол 14 ай түрмеде отырғаннан кейін босатылып, Дублинге оралды, онда заң оқуын жалғастырды. Бір кезеңде Дагган Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) барлау басқармасының директоры қызметін де атқарды. Дагган анасы Маргарет Дунн арқылы революционерлер Томас Берк пен Кристофер Берктің туысы еді.

1916 жылғы Пасхалық көтеріліс

1916 жылы Дуган Комендант Дейлидің құрамында болды, сондықтан 1916 жылғы көтеріліске дейінгі күндері Солтүстік Дублин одағында, ал одан кейін Әйет Мэттью залында қызмет етті. Дуганның жақын досы Томас Аллен, Дуган Төрт сот залында болғанда атылып өлтірілді. Дуганның медициналық жәрдем алу әрекеттері Ричмонд ауруханасында сәтсіз аяқталды, себебі шақыруға жауап берген британдық офицер хабарламаны қабылдаудан бас тартып, оны өткізбеді. Ақырында медициналық жәрдем келді, бірақ Аллен үшін ол тым кеш болды. Дуганның өңірінде еріктілер аз ғана жарақат алды, ең қатыгез шайқастар жұма күні түні мен сенбі күні таңында болды. Дуган осының салдарына ұшырады және үш жылға сотталды. Ол Мейдстоун, Портленд және Льюс түрмелерінде қамалды. Эмон де Валера мен Дуганның Льюсте билікке қарсы күресіп, түрме жүйесін құлату әрекеттері сәтті аяқталды, 1917 жылдың маусым айында екеуі де босатылып, Дуган ақыры Дублинге оралып, заң саласындағы бұрынғы қызметін жалғастырып, адвокаттық мансабын қайта бастады.

1916 жылдан кейін

1917 жылы босатылғаннан кейін Дуган заңгерлік қызметін жалғастырды. 1918 жылғы жалпы сайлаудан кейін Дуган Мит-Саут округінен «Синн Фэйн» партиясынан Дэйл Эйреннің бірінші құрамына депутат ретінде сайланды. «Дрогеда Индипендент» газеті «Мұндай құрметпен қарсы алынған сәтті кандидат бұрын ешқашан болған емес» деп хабарлады. Дуган Тәуелсіздік соғысына қатысты, сонда ол ИРА барлау қызметінің директоры қызметін атқарды. Бұл 1920 жылдың қараша айында ол қайтадан тұтқындалғанда аяқталды және 1921 жылдың шілдесіндегі англо-ирланд бітімге дейін босатылмады. Бітімге қол жеткен соң, Дуган британ премьер-министрі Дэвид Ллойд Джорджпен келісімді талқылау және бекіту үшін тағайындалған бес елшінің бірі болды. Ол Лондон қаласындағы 22 Ханс Плейс мекенжайында Англо-Ирландия келісіміне қол қойды. Дуган «Куманн на нГадхел» үкіметінде көптеген министрлік лауазымдарды иеленді. 1921 жылы Дуган англо-ирланд талқылаулары кезінде ирланд делегациясының құрамында болды, содан кейін британ шенеуніктерімен байланыс жұмыстарында жетекші рөл атқарды.

Саясаттану

Келісімнен кейінгі үкіметтен кейін Дуган Ішкі істер министрі болып тағайындалды, және көп ұзамай ол атқарушы кеңестің және Қорғаныс министрінің парламенттік хатшысы болды. Дуган 1933 жылға дейін TD ретінде түрлі қызметтер атқарды. Олардың ішінде 1927 жылдан 1932 жылға дейін үкімет бас қамшысы болып жұмыс істеді. 1933 жылға дейін Дуган Мит округінен Куманн-на-Нгейдхел TD депутаты болды. 1933 жылы Дуган жалпы сайлауға түсуден бас тартты, бірақ 1933 жылдың сәуір айында Сенатқа сайланды. Сонымен қатар, ол 1936 жылы қайтыс болғанға дейін Дун-Лаогердегі жергілікті саясатқа қатысты, қалалық кеңестің төрағасы қызметін атқарды.

Дугганның құжаттары

Дуган Пасха көтерілісіне қатысқанын көрсететін мақалалар жазды. Дуган өз хаттарында Льюес, Маунтджой және Портленд түрмелерінде өткізген қиын уақыттары туралы жазды. Дуган сондай-ақ Синн Фейнге қатысуы, 1917 жылы босатылуы және 1918 жылы Оңтүстік Мит сайлау округінен кандидат болудағы жеңісі туралы жазды. Дуганның көптеген құжаттары оның келіні, кейіннен әйелі болған Мей Дуганға түрмеде отырғанда жазған хаттарынан тұрады. Дуганның құжаттары өте жеке болды, себебі олар оның, оның отбасы мүшелерінің және саяси әріптестерінің суреттерін қамтыды. Сондай-ақ, оның TD қызметіндегі ақпарат та кірді. 1916 жылғы 25 сәуірде жазған хатының бірінде Дуган "барлық туған-туыстар" деп атап, оның еріктілері мен өзінің жақын жердегі монастырдағы қарындастармен "патшалардай" күтімге ие болғанын, аймақтағы балалардан көмек алып, бекіністер салғанын айтты. Хатта Дуган жолдастарының рухы және Керри округіне келген неміс туралы әңгімелер туралы да жазды. Шон Конноллидің қазасы және британ армиясының көтерілісті тоқтатудағы әділетсіздігі туралы жаңалықтар тарады. Дуганның жазбасында бұл хатты сол кездегі келіні Мей Дуганға жіберу керектігі айтылған. Хаттың соңында Дуган өзін "Эдмунд" деп атады, ол оның танымал аты.

Өлім

Дуган 1936 жылдың 6 маусымында Дублиннің Дун Лаогер қаласындағы үйінде күрт қайтыс болды, 58 жасқа толғанда еді, және Дублиннің солтүстік жағындағы Гласневин зиратына жерленді.