Кіріспе

Діни негізді мотив (ДНМ) – Герман Дойвевердтің реформациялық философиясындағы ұғым. "Батыс мәдениетінің тамыры" атты кітабында Дойвеверд батыс мәдениетіне қалыптасу күшімен әсер ететін төрт үлкен құрылымды немесе құндылық жүйесін анықтады. Олардың үшеуі дуалистік болып табылады және Гегельдік диалектика терминдерінде қарама-қарсы полюстердің антитезалары ретінде сипатталуы мүмкін, олар синтез арқылы шешіледі, бірақ синтез сөзсіз жаңа қарсы полюсті және жаңа антитезаны тудырады. Дойвевердтің тізіміне басқа да ДНМ-дерді қосуға болады, және мұндай ізденіс Дойвевердтің зороастриялық ДНМ-ге жасаған қысқаша сілтемесімен бекітілуі мүмкін.

Гректердің формасы / материалы

Онтологияның форма/материялық негізін грек философтары, әсіресе Аристотель жасады. Алайда, Доуеверд оның бастауларын ежелгі діни сенімдерде – өмір өзені және μοιρα тағдырының үстемдігінде көреді. Бұл, кейіннен Олимпиада құдайларының билігіне қарсы логикалық антитеза құраған мәдениет дініне қарама-қарсы қойылды. Ницше де осыған ұқсас пікір білдіріп, Гомерден Платон мен Аристотельге дейінгі грек философиясы, жыл сайынғы Бакханалда тойланатын өмір күшіне Дионис сияқты табиғи, құштарлықпен құлшылық ету мен Афина храмында бейнеленген Аполлонға адалу арқылы тыныш оймен қол жеткізілген қала мен оның әділдігі арасындағы шиеленісті көрсетеді. Осы құндылықтардың шиеленісін ең жақсы бейнелейтін нәрсе – трагедиялық драма, онда фюриялар храмның құрбандық тақтасының астына қамалып, тарихи қандық кек алу түрінде бұрынғыдай еркіндікке ие бола алмайды.

Латын орта ғасырларының табиғат / Рахмет РГМ

Доуевердтің пікірінше, Жаңа Өсиет авторының нағыз Жаратылыс – Күлісу – Құтқарылу RGM-і христиан философиясының даму барысында толыққанды орнын таппады. Оның орнына, Нысан/Материя RGM синтезі болды, нәтижесінде табиғи, жер бетіндегі шындық туралы түсінік қалыптасты, ал христиандық теологиялық құтқарылу түсінігі оған қарама-қарсы ретінде, Рақым тұжырымы арқылы көрінді. Осылайша, бастапқыда Рақым Табиғаттан басым деп есептелген Табиғат/Рақым қақтығысы пайда болды. Табиғат/Рақым RGM Тома Аквиннің философиясында зор дамыды және 12 ғасырғы Ренессанс, Ренессанс, тіпті Протестанттық реформация мен Католиктік Контрреформация кезеңдерінде де сақталды.

Ағартушылық дәуірінің табиғаты/еркіндігі

Ақырында, шіркеудің саяси үстемдігінің төмендеуімен және Табиғат / Рақым РГМ-нің поляризациясы арқылы дүниелік мәселені екінші деңгейге түсіруімен, бұл қарама-қайшылық секуляризацияланды, нәтижесінде гуманистік Табиғат / Еркіндік РГМ-мен алмастырылды. Мұны Ағартушылық ойдың екі полюстің әрқайсысына қалай сәйкес келетінін қарастыру арқылы түсінуге болады. Бірі – табиғатты жоғары қою, табиғат философтарының детерминистік ғаламы; екіншісі – абсолюттік еркіндікке ұмтылу, Романтизмнің идеалы. Доуевэрд осы дуалистік РГМ-нің екі жағын да ескеруде көптеген модернист философтардың күрескенін байқады, олар Әлемді машина ретінде қарастыра отырып, адамның еркіндігін сақтауға тырысты, бірақ тұрақты шешім таба алмады. Табиғат / Рақым РГМ – Доуевэрдтің зерттеуіндегі соңғысы, бірақ ол кейін «Батыс мәдениетінің тамырлары» еңбегінің соңғы бөлімінде Тарихилықты сынап бағалайды. Бұл көзқарас абсолюттіліктерден бас тартып, мәдениеттің салыстырмалы түсіндірілуін ұсынады, ол Еркіндік мотивін Табиғат мотивінен жоғары қою ретінде көрінеді, ал оған қазіргі заманғы социологияның Табиғат атынан үстемдікке ұмтылуымен жауап беріледі. Бұл зерттеу Доуевэрдтің жазу кезеңіне дейін жеткізеді, онда ол Реформациялық философияның жаңа негізін құруға дайын тұрады.