Кіріспе

Бьюсер Антик Ферма – археологиялық ашық аспан астындағы мұражай және эксперименталды археология орны, Оңтүстік Англияның Гэмпшир графтығындағы Петерсфилдке жақын жерде орналасқан. Бьюсерде тарихқа дейінгі, римдік-британдық және англосаксондық ғимараттардың эксперименталды реконструкциялары бар. Неолит дәуірінің тұрғын үйлерінің, темір дәуіріндегі дөңгелек үйлердің, римдік-британдық вилланың және ерте саксондық үйдің мысалдары көрсетілген. Бұл орын туристік тартымдылық ретінде де, сондай-ақ эксперименталды археология жүргізу үшін де пайдаланылады. Аталған мақсатта, ол археологтардың Британиядағы шаруашылық және тұрмыстық экономика туралы б.з.д. 400 жылдан б.з. 400 жылға дейінгі мың жылдық кезеңде, яғни Кейінгі Британдық темір дәуірі мен римдік-британдық кезеңдерінде көбірек білуіне мүмкіндік беру үшін жобаланған. 1970 жылы Британдық археология кеңесімен құрылған, ал 1972 жылы олар эксперименталды археолог Питер Дж. Рейнольдсты жоба директоры ретінде сайтты басқаруға тартты. Алғашқыда ол Бьюсер төбесіндегі қола және темір дәуіріне жататын шаруашылық орнында орналасқан, бірақ 1989 жылы Хиллскомб Даунға, ал 1991 жылы Виндмилл төбесінің етегіндегі Баскомб Копске көшірілді. Ферма көпшілікке ашық және жыл бойында түрлі шараларды өткізеді. Археолог Мик Астон: «Қазір кітаптарда көрінетін темір дәуіріндегі елді мекендердің барлық реконструкциялық суреттері» Бьюсер фермасындағы жұмыстарға негізделгенін және ол «Римге дейінгі темір дәуірінің экономикасын қабылдау әдісін революциялады» деп мәлімдеді.

Тарих

Бюсер Антик Фермасы 1970 жылы Ұлыбритания археологиялық кеңесімен құрылды: оның негізін салудың басты күші RCHME археологы Коллин Боуэн болды. 1972 жылы олар тәжірибелі археолог Питер Дж. Рейнольдсты (1939–2001) директор ретінде шақырып алды. Ферманың аты оның бастапқы орны – Хэмпширдегі Петерсфилдтен бірнеше шақырым жердегі Батсер төбесінің солтүстік бөлігіндегі Литтл Батсерден алынған. Бронза және темір дәуірінде Литтл Батсерде шаруашылық табылды, оның тұрғындары солтүстік және шығысқа қарай жатқан аңғарды өңдеген. 2006/2007 жылдары басқару тобы құрылып, Кристиннің жетекшілігімен Бюсер жобасын басқаруға кірісті. Басқару тобы Саймон Джей мен Морин Пейджтен тұрады, олар ферманы «Бюсер Білім беру CIC» деген бизнес атымен басқарады. 2006 жылы «Лонгбридж Деверелл үйі» құлауға бастады, бұл фермадағы құрылыстарды жаңарту бағдарламасын іске қосты. Құрылыс техникаларын қайта қарау жүргізілді. Осы мүмкіндікті пайдаланып, тағы 20 жылдық қазба деректерін зерттеу туралы шешім қабылданды. «Лонгбридж Деверелл үйін» бөлшектегеннен кейін, оның орнына Уилтширдегі Литтл Вудберидегі дөңгелек үйдің қазбалары негізге алынды. Дэвид Фрименнің басшылығымен құрылыс 2007 жылдың ақпан айында басталып, желтоқсан айында аяқталды, бұл жыл суы мол жаз болды. 2013 жылы келушілер орталығы салынды.

Тас дәуірі үйлері

Тас дәуірі аймағында Стоунхендж маңындағы Дуррингтон қабырғаларының қазбалары негізінде салынған екі құрылым бар: Дуррингтон 851 және оған қосымша ғимарат. Екеуі де бидай сабанмен жабылған, қамыстан тоқылған қабырғалы (wattle and daub) құрылыстар. Дуррингтон 851 қарапайым неолиттік жиһаздармен жабдықталған, бұл жиһаздың үлгілері Дуррингтон қазбаларында табылған. 2019 жылы бұрынғы Ландайгай үйінің орнына ерте неолиттік Хортон үйінің құрылысы басталды. Бұл үй Беркширдегі Хортон ауданындағы Кингсмид карьерінің қазбалары негізінде салынды және бастапқы қазба тобы – «Вессекс археологиясы» компаниясымен бірлесіп жүзеге асырылды. Ғимараттың ішкі тіректері аз болғандықтан, шатырдың қабырғалары жерге бекітілді, бұл үлкен құрылымға қосымша беріктік беру үшін жасалды. Неолит дәуірінде кең таралған шотланд қарағайы негізгі құрылым үшін пайдаланылды. Шатыр үшін күйе және леспе қолданылды, олардың үстіне қамыс жабылды. Ғимараттың ерекшеліктері – ғимараттың екі ұшы, олардың бірі қамыстан тоқылған қабырғаның (wattle and daub) типін көрсетеді, ал екіншісі бөлінген емен тақтайшаларынан жасалған.

Қола дәуірі үйі

2021 жылы Солсбери жазығындағы Данч төбесіндегі қазба жұмыстарының нәтижелері негізінде Ботсер Ежелгі Фермасының алғашқы қола дәуірі үйінің құрылысы басталды. Бұл жоба, жарақат алған, ауырған және науқас әскери қызметшілер мен ардагерлердің сауығуына көмектесу мақсатында археологиялық зерттеулерге қатыстыруды көздейтін "Найтингейл операциясы" бастамасымен бірлесіп жүзеге асырылуда. "Найтингейл операциясы" тобы 2020 жылы бұл құрылысты қазып шығарды, содан кейін Бутсерде оның эксперименталды түрде қайта жаңарту жұмысына қатысты. Үйдің құрылысы 2021 жылдың қазан айында аяқталды.

Темір дәуіріндегі дөңгелек үйлер

Темір дәуірінің қоршауында Темір дәуіріне тән алты дөңгелек үй салынған. Ғимаратта жұмыс істейтін гипокауст жүйесі бар. Соңғы жылдары ғимараттарды зерттеу шаруашылықтың ғылыми зерттеулерінің маңызды бөлігіне айналды. Бүгінде жұртшылыққа көрсетіліп жатқан әрбір ғимарат – қазба жұмыстарынан табылған археологиялық ескерткіштер, құрылыс әдістері мен техникасы туралы теориялық гипотезаларға жауап ретінде жүргізілген тәжірибелердің нәтижесін көрсетеді. Ғимараттарды тәжірибелік зерттеу кезінде шатырдың пішіні мен көлбеулігі, шатыр материалдары мен техникасы, сондай-ақ ваттл мен даб, ағаш кеспе, шөп және кланч сияқты құрылыс материалдарын қолдану сияқты факторлар да қарастырылады. Шаруашылықта тәжірибелік тұрғыдан алғаш салынған ғимараттар Соңғы Темір дәуірінің мәліметтеріне негізделген, бірақ шаруашылықтың ғылыми зерттеулері мезолит, неолит, қола дәуірі (қазір салынып жатыр), Темір дәуірі, рим және ерте ортағасырлық кезеңдердегі құрылыстарды қамтиды. 2021 жылы Butser Ancient Farm эксперименталды археология жобалары туралы деректі фильмдер платформасын – Butser Plus-ты іске қосты.