Кіріспе

Бас сүйегінің артқы бөлігіндегі шығыңқы тоқпан (жеңка) сүйегінің айқын дөңгелегі.

Оқципиталдық дөңгелек, сондай-ақ оқципиталдық тікен, оқципиталдық түйін, шаш өрім ілмегі немесе инион ілмегі деп те аталады, ол бас сүйегінің артқы бөлігіндегі шығыңқы дөңгелек немесе өспе. Бұл классикалық неандертальдық бас сүйектерін ғылыми сипаттауда маңызды. Ол архаикалық Homo түрлерінің (неандертальдыларды қоса алғанда), сондай-ақ Жоғарғы плейстоценді Homo sapiens және қазіргі заманғы адам популяцияларында кездеседі.

Неандертальдықтардың батыс жағы

Омыртқаның бүйіні – омыртқа сүйегінің ісік тәрізді шығыңқы бөлігі. Оның мөлшері мен пішіні кешкі асқа дайындалған бөлкеге ұқсатылады. Бұл неандертальдерге тән ерекше белгі, бірақ архаикалық *Homo* түрлерінде де кездеседі. Омыртқаның бүйінінің нақты қызметі әлі анықталған жоқ. Дегенмен, кейбір зерттеулер оның эволюциялық мақсатын көрсеткен. *Proceedings of the Royal Society B* журналында жарияланған зерттеуде, омыртқаның бүйіні көру қабығының үлғаюымен байланыстырылған; бұл Еуропаның солтүстік ендіктеріндегі нашар жарық жағдайына бейімделу деп саналады. Көру қабығының үлғаюы неандертальдердің үлкен көздерімен де байланысты. Сондай-ақ, омыртқаның бүйіні мойын бұлшықеттеріне түсетін күшті азайтып, неандертальдердің ауыр, күшті бетінің салмағын теңдестіруге көмектеседі деген болжам бар.

Гомология

Либерман, Пирсон және Моубрей жүргізген зерттеу тар бас (долихоцефалиялық) немесе тар бас сүйегінің негізі және салыстырмалы түрде үлкен миы бар адамдардың кеңістіктік орналасу мәселесін шешу үшін мойынның артқы бөлігіндегі сүйек шығыңқылығының (омыртқалық түйінше) пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл неандертальдықтардан ерекшеленеді, олардың бас сүйегінің негізі кең. Бұл неандертальдықтар мен Homo sapiens-тің мойынның артқы бөлігіндегі сүйек шығыңқылығында гомологиялық байланыс жоқ екенін ұсынады. Неандертальдықтардан басқа, Еуропаның ежелгі қазбалық Homo sapiens-терінде де мойынның артқы бөлігіндегі сүйек шығыңқылығы табылды. Көптеген қазіргі заманғы адамдар ұлттарында, соның ішінде Сами халқы, Оңтүстік Африканың бұташылары және Австралияның аборигендерінде мойынның артқы бөлігіндегі сүйек шығыңқылығы жиі кездеседі. Алайда, бұрын айтылғандай, неандертальдықтар мен Homo sapiens арасында гомологиялық байланысқа дәлел жоқ. Кейбір жағдайларда, мойынның артқы бөлігіндегі сүйек шығыңқылығы бар адамдар түрлі симптомдарды бастан кешіреді. Ең көп кездесетін симптомдар – жатқанда және/немесе мойынды қозғалтқанда бас сүйегінің артқы бөлігінде сезіну. Симптомдарды жеңілдету үшін мойынның артқы бөлігіндегі сүйек шығыңқылығының мөлшерін азайту үшін хирургиялық араласу жүргізілуі мүмкін.