Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет буддизмінің Гелуг мектебінің 10-шы Панчен-ламасы (1938–1989)
10th Panchen Lama of the Gelug School of Tibetan Buddhism (1938–1989)
Лобсанг Тринли Лхундруб Чоки Гьялцен (туған аты Гонбо Седан; 19 ақпан 1938 – 28 қаңтар 1989) – Тибет буддизмінің Гелуг мектебінің 10-шы Панчен Эрдэни ламасы. Тибет буддизмі бойынша Панчен-ламалар Будда Амитабханың қайта туған бейнесі саналады. Ол көбінесе Чоки Гьялцен деп аталатын.
Lobsang Trinley Lhündrub Chökyi Gyaltsen (born Gönbo Cêdän; 19 February 1938 – 28 January 1989) was the tenth Panchen Lama, officially the 10th Panchen Erdeni , of the Gelug school of Tibetan Buddhism. According to Tibetan Buddhism, Panchen Lamas are living emanations of the buddha Amitabha. He was often referred to simply as Choekyi Gyaltsen.
Тану
Панчен-ламаның қайта туу тізбегі он жетінші ғасырда 5-ші Далай-лама Чоки Гьелценге атақ бергеннен кейін басталды және оны Будда Амитабханың эманациясы деп жариялады. Ресми түрде ол осы тізбектегі бірінші Панчен-лама болды, сонымен қатар Ташилунпо монастырының он алтыншы аббаты еді. 10-шы Панчен-лама Гонпо Цетен 1938 жылдың 19 ақпанында Бидода, қазіргі Цинхай провинциясының Суньхуа Салар автономиялық округінде, Амдо аймағында дүниеге келді. Оның әкесі де Гонпо Цетен, ал анасы Сонам Дролма болды. Тоғызыншы Панчен-лама 1937 жылы қайтыс болғаннан кейін, оныншы Панчен-ламаны іздеудің екі бірдей нәтижесінде екі бала таңдалып алынды. Ласадағы үкімет Сикканнан келген баланы жақтады, ал Тоғызыншы Панчен-ламаның хенполары мен жақтастары Гонпо Цетенді таңдады. 1949 жылдың 3 маусымында Қытай Республикасы үкіметі Гонпо Цетенді қолдайтынын жариялады. 1949 жылдың 11 маусымында, тибет есебі бойынша он екі жасқа толған Гонпо Цетен Амдодағы ірі Гелугпа монастырында, Кумбум Джампа Линг монастырында 10-шы Панчен-лама ретінде таққа отырғызылды және оған Лобсанг Тринли Лхундруб Чоки Гьялцен деген есім берілді. Осы шараға Монғол және Тибет істері жөніндегі комиссияның төрағасы Гуан Цзию және Цинхай провинциясының Гоминьдан губернаторы Ма Буфан қатысты. Лхасада Далай-лама Панчен-лама Чоки Гьялценді бірнеше жылдан кейін, олар кездескеннен кейін мойындады.
The Paṇchen Lama incarnation line began in the seventeenth century after the 5th Dalai Lama gave Chokyi Gyeltsen the title, and declared him to be an emanation of Buddha Amitaba. Officially, he became the first Panchen Lama in the lineage, while he had also been the sixteenth abbot of Tashilhunpo Monastery. The 10th Panchen Lama was born as Gonpo Tseten on 19 February 1938, in Bido, today's Xunhua Salar Autonomous County of Qinghai, known as Amdo. His father was also called Gonpo Tseten and his mother was Sonam Drolma. After the Ninth Panchen Lama died in 1937, two simultaneous searches for the tenth Panchen Lama produced different boys, with the government in Lhasa preferring a boy from Xikang, and the Ninth Panchen Lama's khenpos and associates choosing Gonpo Tseten. On 3 June 1949, the Republic of China (ROC) government declared its support for Gonpo Tseten. On 11 June 1949, at twelve years of age in the Tibetan counting system, Gonpo Tseten was enthroned at the major Gelugpa monastery in Amdo, Kumbum Jampa Ling monastery as the 10th Panchen Lama and given the name Lobsang Trinley Lhündrub Chökyi Gyaltsen. Attending were also Guan Jiyu, the head of the Mongolian and Tibetan Affairs Commission, and ROC Kuomintang Governor of Qinghai, Ma Bufang. Still in Lhasa, the Dalai Lama recognized the Panchen Lama Choekyi Gyaltsen a few years later, after they met.
Қытай Азамат соғысы
ҚХР Чхэкьи Гьяльценді Қытайдың оңтүстік-батысында кең антикоммунистік база құру үшін пайдалануды көздеді. Лхаса Чоеки Гьяльценге Панчен-лама дәстүрлі түрде басқарған аймақты бермеген соң, ол 1949 жылдың қыркүйегінде Ма Буфаннан Тибетке қарсы әскер басқаруға көмектесуді сұрады. Ма коммунистер жеңіске жақындағанда Панчен-ламаны Гоминьдан үкіметімен Тайваньға келуге итермелеуге тырысты, бірақ Панчен-лама Қытай Халық Республикасын қолдайтынын жариялады. Сонымен қатар, Далай-ламаның регенттігі тұрақсыз болды, 1947 жылы ішкі соғыс болған еді, және Гоминьдан осы мүмкіндікті Лхасадағы ықпалын арттыру үшін пайдаланды.
The ROC wanted to use Choekyi Gyaltsen to create a broad anti Communist base in Southwest China. When Lhasa denied Choekyi Gyaltsen the territory the Panchen Lama traditionally controlled, he asked Ma Bufang to help him lead an army against Tibet in September 1949. Ma tried to persuade the Panchen Lama to come with the Kuomintang government to Taiwan when the Communist victory approached, but the Panchen Lama declared his support for the Communist People's Republic of China instead. Moreover, the Dalai Lama's regency was unstable, having suffered a civil war in 1947, and the Kuomintang took advantage of this to expand its influence in Lhasa.
Қытай Халық Республикасы
Панчен-ламаның Қытайдың Тибетке қатысты егемендік құқығын қолдағаны және Қытайдың Тибеттегі реформа саясатын жақтағаны хабарланды. Сол жылы Тибеттік делегациясы 17 тармақты келісімге қол қойып, Далай-ламаға келісімді орындау туралы телеграмма жіберген кезде Панчен-лама Пекинге шақырылды. Ол 1952 жылы Далай-ламамен кездескен кезде оны мойындады. 1954 жылдың қыркүйегінде Далай-лама мен Панчен-лама бірінші Ұлттық халық конгресінің бірінші сессиясына қатысу үшін Пекинге барып, Мао Цзэдун және басқа да көшбасшылармен кездесті. Панчен-лама жақын арада Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетіне мүше болып сайланды және 1954 жылдың желтоқсанында Қытай Халық саяси кеңесімдер конференциясы төрағасының орынбасары болды. 1956 жылы Панчен-лама Далай-ламамен бірге қастерлі орындарға саяхат жасау үшін Үндістанға барды. 1959 жылы Далай-лама Үндістанға қашқанда Панчен-лама Қытай үкіметін ашық түрде қолдады, ал қытай билігі оны Лхасаға әкеліп, Тибет автономиялық аймағын құруға дайындық комитетінің төрағасы етіп тағайындады.
The Panchen Lama reportedly supported China's claim of sovereignty over Tibet, and supported China's reform policies for Tibet. That year, the Panchen Lama was invited to Beijing as the Tibetan delegation was signing the 17 Point Agreement and telegramming the Dalai Lama to implement the Agreement. He was recognized by the 14th Dalai Lama when they met in 1952. In September 1954, the Dalai Lama and the Panchen Lama went to Beijing to attend the first session of the first National People's Congress, meeting Mao Zedong and other leaders. The Panchen Lama was soon elected a member of the Standing Committee of the National People's Congress and in December 1954 he became the deputy chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference. In 1956, the Panchen Lama went to India on a pilgrimage together with the Dalai Lama. When the Dalai Lama fled to India in 1959, the Panchen Lama publicly supported the Chinese government, and the Chinese brought him to Lhasa and made him chairman of the Preparatory Committee for the Tibet Autonomous Region.
70 000 таңбалы өтініш
1962 жылы Тибет аймалығымен саяхаттағаннан кейін Панчен-лама Қытай Халық Республикасының Тибеттегі зұлматты саясаты мен әрекеттерін айыптап, премьер-министр Чжоу Энлайға хат жазды. Бұл 70 000 таңбалық петиция ретінде танылды. Изабел Хилтонның сөзінше, бұл «Қытайдың Тибеттегі саясатына жасалған ең толыққанды және жан-жақты сын» болып саналады. Панчен-лама өзінің жазған петициясын талқылау үшін Чжоу Энлаймен кездесті. Бастапқы реакция жағымды болды, бірақ 1962 жылдың қазан айында ҚХР-дың халықпен байланыс жұмыстарын жүзеге асыратын органдары петицияны сынады. Төраға Мао бұл петицияны «реакциялық феодалдық билеушілердің партияға лақтырған улы жебесі» деп сипаттады. Он жылдар бойы бұл есептің мазмұны Қытай жетекшілігінің жоғарғы эшелондарынан басқаларға жасырын болды, тек 1996 жылы бір данасы жарияланды. 1998 жылдың қаңтарында, оныншы Панчен-ламаның туғанына 60 жыл толуына орай, Тибет сарапшысы Роберт Барнетт жасаған «Улы жебе: Оныншы Панчен-ламаның құпия есебі» атты ағылшын тіліндегі аудармасы жарық көрді.
After a tour through Tibet in 1962, the Panchen Lama wrote a document addressed to Prime Minister Zhou Enlai denouncing the abusive policies and actions of the People's Republic of China in Tibet. This became known as the 70,000 Character Petition. According to Isabel Hilton, it remains the "most detailed and informed attack on China's policies in Tibet that would ever be written." The Panchen Lama met with Zhou Enlai to discuss the petition he had written. The initial reaction was positive, but in October 1962, the PRC authorities dealing with the population criticized the petition. Chairman Mao called the petition " a poisoned arrow shot at the Party by reactionary feudal overlords." For decades, the content of this report remained hidden from all but the very highest levels of the Chinese leadership, until one copy surfaced in 1996. In January 1998, upon the occasion of the 60th anniversary of the birth of the Tenth Panchen Lama, an English translation by Tibet expert Robert Barnett entitled A Poisoned Arrow: The Secret Report of the 10th Panchen Lama, was published.
Тұтқындау
1964 жылы ол Политбюро отырыстарында көпшілік алдында қорланды, барлық лауазымдарынан алынды, "Тибет халқының жауы" деп жарияланды, оның арман журналы тәркіленіп, оған қарсы пайдаланылды, содан кейін түрмеге қамалды. Ол кезде оның жасы 26-ға толған еді. Мәдени революция басталғанда Панчен Ламаның жағдайы нашарлады. Қытайдық диссидент және бұрынғы Қызыл гвардия мүшесі Вэй Цзиньшен 1979 жылғы наурыз айында өзінің атынан, бірақ анонимді автор жазған хатты жариялады, онда 10-шы Панчен Лама қамалған Циньчэн түрмесіндегі жағдайлар айыпталып жазылған. 1977 жылғы қазан айында ол босатылды, бірақ 1982 жылға дейін Пекинде үй қамауында ұсталды.
In 1964, he was publicly humiliated at Politburo meetings, dismissed from all posts of authority, declared 'an enemy of the Tibetan people', had his dream journal confiscated and used against him, and was then imprisoned. He was 26 years old at the time. The Panchen's situation worsened when the Cultural Revolution began. The Chinese dissident and former Red Guard Wei Jingsheng published in March 1979 a letter under his name but written by another, anonymous, author denouncing the conditions at Qincheng Prison, where the 10th Panchen Lama was imprisoned. In October 1977 he was released, but held under house arrest in Beijing until 1982.
Кейінгі өмірі
1978 жылы монахтыққа берген уәдесінен бас тарғаннан кейін, ол Қытайды аралап, отбасын құру үшін әйел іздеді. Ол Корея соғысында әскерге басшылық еткен ҚХА генералы Донг Цивудың шөбересі Ли Цземен қарым-қатынас жасауға кірісті. Ол Сиань қаласындағы Төртінші әскери медицина университетінде медицина студенті болды. Сол кезде ламаның ақшасы болмады және партия оны әлі де қара тізімге енгізген еді, бірақ Дэн Сяопиннің әйелі және Чжоу Энлайдың жесірі тибет ламасы мен хань әйелінің некесінің символдық мәнін түсінді. Олар 1979 жылы Ұлы Халық залында өткен салтанатты шарада осы жұпты жеке өздері үйлендірді. Бір жыл өткен соң Панчен-лама Ұлттық халық конгресінің вице-төрағасы және басқа да саяси лауазымдарға тағайындалды, ал 1982 жылға қарай ол толыққанды саяси оңалтудан өтті.
In 1978, after giving up his vows of an ordained monk, he travelled around China, looking for a wife to start a family. He began courting Li Jie, uterine granddaughter of Dong Qiwu, a general in PLA who had commanded an Army in the Korean War. She was a medical student at Fourth Military Medical University in Xi'an. At the time, the Lama had no money and was still blacklisted by the party, but the wife of Deng Xiaoping and widow of Zhou Enlai saw the symbolic value of a marriage between a Tibetan Lama and a Han woman. They personally intervened to wed the couple in a large ceremony at the Great Hall of the People in 1979. One year later, the Panchen Lama was given the Vice Chairmanship of the National People's Congress and other political posts, and he was fully politically rehabilitated by 1982.
Қызым
Ли Цзе 1983 жылы қызын дүниеге әкелді, оның есімі Ябши Пан Ринзинвангмо. Ол «Тибет ханшайымы» деп кеңінен танымал. Тибет буддизмі мен Тибет-Қытай саясатында маңызды тұлға саналады, себебі ол Панчен-лама немесе Далай-ламаның 620 жылдан астам тарихындағы жалғыз белгілі баласы. Ринзинвангмо әкесінің өлімі туралы ешқандай пікір білдірмеді, оның ерте қайтысын нашар денсаулық, артық салмақ және ұйқының жетіспеуімен байланыстырды деген қаңтар бар. 1987 жылы Панчен-лама Пекинде Кхенчен Джигме Фунтсокты тағы да кездестірді, «Бодхисаттваның отыз жеті тәжірибесі» туралы үйретті, Ларунг Гарды құрметтеді және қолдады, сондай-ақ оған Серта Ларунг Нгарик Нангтен Лоблинг (gser rta bla rung lnga rig nang bstan blob gling) деген ат берді, бұл әдетте «Серта Ларунг Бес Ғылым Буддистік Академиясы» деп аударылады. Сол 1987 жылы Панчен-лама Тибеттің болашағын дамыту мақсатында «Тибет Банггьен Даму Корпорациясы» деген бизнес құрды, осы арқылы тибеттіктер өздерінің жаңаруына бастама көтеріп, қатыса алатын болады. 1959 жылдан кейін Тибетте қиратылған қасиетті буддистік орындарды қайта жаңарту жоспарлары да осы корпорацияның құрамына енді. Гьяра Цэринг Самдруп осымен жұмыс істеді, бірақ 1995 жылдың мамыр айында 11-ші Панчен-лама Гедун Чоекьи Нима танылғаннан кейін тұтқындалды. 1989 жылдың басында 10-шы Панчен-лама Тибетке оралды, 1959 жылы Ташильхунпо монастырында қиратылған бұрынғы Панчен-ламалардың қабірлерінен табылған сүйектерді қайта жерлеу үшін келді. Ол Тибеттегі «Мәдени революцияның» шектен шығуын сынап, 1980-жылдардағы реформалар мен ашылуды мақтады. Ресми түрде өлімінің себебі жүрек талмасы болғаны айтылса да, кейбір тибеттіктер бұл оқиғада кінәлінің болуын күдіктенеді. Басқалар, соның ішінде Далай-лама да,
Li Jie bore a daughter in 1983, named Yabshi Pan Rinzinwangmo Popularly known as the "Princess of Tibet", she is considered important in Tibetan Buddhism and Tibetan Chinese politics, as she is the only known offspring in the over 620 year history of either the Panchen Lama or Dalai Lama reincarnation lineages. Of her father's death, Rinzinwangmo reportedly refused to comment, allegedly attributing his early death to his generally poor health, extreme weight gain, and chronic sleep deprivation. In 1987, the Panchen Lama met Khenchen Jigme Phuntsok again in Beijing, bestowed the teaching of the Thirty Seven Practices of a Bodhisattva, and blessed as well as endorsed Larung Gar and conferred its name as Serta Larung Ngarik Nangten Lobling (gser rta bla rung lnga rig nang bstan blob gling), commonly translated as Serta Larung Five Science Buddhist Academy. Also in 1987, the Panchen Lama established a business called the Tibet Gang gyen Development Corporation, envisioned for the future of Tibet whereby Tibetans could take the initiative to develop and join in their own modernization. Plans to rebuild sacred Buddhist sites destroyed in Tibet during 1959 and after were included. Gyara Tsering Samdrup worked with the business, but was arrested in May 1995 after the 11th Panchen Lama Gedhun Choekyi Nyima was recognized. Early in 1989, the 10th Panchen Lama returned again to Tibet to rebury recovered bones from the graves of the previous Panchen Lamas, graves that had been destroyed at Tashilhunpo Monastery in 1959 He criticized the excesses of the Cultural Revolution in Tibet and praised the reform and opening up of the 1980s. Although the official cause of death was said to have been from a heart attack, some Tibetans suspect foul play. Other people, including the Dalai Lama,
2011 жылы қытайдық диссидент Юань Хунбинь, сол кезде Тибет Коммунистік партиясының хатшысы және ҚХА-ның Тибет әскерлерінің саяси комиссары болған Ху Цзиньтаоның 10-шы Панчен-ламаның өліміне қатысы бар екенін мәлімдеді. Мемлекеттік «Халық газетінің» хабарлауынша, Далай-ламаны Қытайдың Буддистер қауымдастығы Панчен-ламаның қоштасу рәсіміне қатысуға және Тибеттің діни қауымдастықтарымен байланыс орнатуға шақырған. Алайда, Далай-лама қоштасу рәсіміне қатыса алмады.
In 2011, the Chinese dissident Yuan Hongbing declared that Hu Jintao, then the Communist Party Secretary of Tibet and the Political Commissar of the PLA's Tibet units, had masterminded the death of the 10th Panchen Lama. According to the state run People's Daily, the Dalai Lama was invited by the Buddhist Association of China to attend the Panchen Lama's funeral and to take the opportunity to contact Tibet's religious communities. The Dalai Lama was unable to attend the funeral.