Кіріспе

Батыс Австралияның биогеографиялық аймағы

Оңтүстік-Батыс Австралия – Батыс Австралиядағы биогеографиялық аймақ. Оған Австралияның оңтүстік-батысындағы Жерорта теңізі климаты аймағы кіреді, ол әртүрлі және ерекше флора мен фаунаға мекен. Бұл аймақ Оңтүстік-Батыс Австралияның жаһандық биоәртүрлілік ошағы ретінде де белгілі.

География

Бұл аймаққа Батыс Австралияның Жерорта теңізі ормандары, тоғайлары және бұталы өсімдіктердің экорегиондары кіреді. Аймақтың ауданы 356 717 км² құрайды, оның ені 20-120 километрге жетеді. Бұл жағалау бойындағы кең жазық, бірте-бірте көтеріліп, ысыраптанған гранит, гнейс және латериттен тұратын төбелі жерге айналады. Стирлинг жотасындағы Блафф-Кнолл шыңы 1099 метр (3606 фут) биіктікте аймақтағы ең жоғары нүкте болып табылады. Австралияның солтүстігі мен шығысындағы шөл және құрғақ бұталы жерлер Оңтүстік-Батыс Австралияны континенттің басқа Жерорта теңізі және ылғалды климат аймақтарынан бөліп тұрады.

Климат

Бұл аймақта ылғалды қыс және құрғақ жазға тән Жерорта теңізі климаты басым, мұндай климатты әлемде бес аймақтан кездестіруге болады. Қыс айларында батыстан соққан желдер Оңтүстік-Батыс Австралияға салқын ауа райын, бұлтты аспан мен жаңбырды әкеледі. Жаз айларында төмен ендіктегі антициклондық белдеу, көбінесе құрғақ шығыс желдерімен бірге, оңтүстікке қарай жылжып, температураны көтеріп, жауын-шашын мөлшерін азайтады. Желтоқсаннан наурызға дейінгі солтүстік жауын-шашын маусымында Батыс Австралияның солтүстік жағалауында пайда болатын тропикалық циклондар кейде оңтүстікке қарай Перт қаласына дейін жетеді, содан кейін ішкі аймаққа қарай жылжып, батыс жағалауда су тасқыны мен күшті желдерді, ал құрғақ ішкі аймақтарда жаңбырды тудырады. Жауын-шашын мөлшері әдетте оңтүстіктен солтүстікке қарай және жағалаудан алшақ сарқан сайын кемиді. Ең көп жауын-шашын Пембертон мен Уолполл арасындағы Карри орман аймағында жауады, оның мөлшері жылына 1400 мм-ге дейін жетеді. 1960 жылдан бері жауын-шашынның азаюы және температураның көтерілуі ауыз су және суаруға арналған су жиналатын алаптарға су ағынының азаюына себеп болды. 2021/22 жылғы жазы тарихтағы ең ыстық жаз рекордын көрсетті.

Флора

Оңтүстік-Батыс Австралия флористикалық провинция ретінде танылған. Аймақтағы өсімдік жамылғысы негізінен ағаш тәрізді, оның ішінде орман, тоғай, бұталы жерлер және жалбыр шөптесін жерлер бар, бірақ далалар жоқ. Басым өсімдік түрлері – эвкалипт тоғайлары, эвкалипт басымдылығын көрсететін малле бұталықтары және квонган бұталықтары мен жалбыр шөптесін жерлері. Олар басқа Жерорта теңізі аймақтарында кездесетін шапарал, маторрал, макис және финбос бұталықтарына сәйкес келеді. Аймақта әдетте қоректік заттарға кедей құмды немесе латеритті топырақтар басым, бұл белгілі бір экологиялық ортаға бейімделген өсімдіктердің түрлерінің көп болуына ықпал етеді. Аймақ эндемикалық түрлерге, әсіресе протеялар (Proteaceae) тұқымдасына бай. Оңтүстік-Батыс Австралияда көптеген эндемикалық етші өсімдіктер өседі, оның ішінде әлемдегі күнбағыс (Drosera) түрлерінің жартысынан астамы, көк қабық (Polypompholyx) тұқымдасы, жаңбыр гүлдерінің (Byblis gigantea) кешені (екі түрден тұрады: Byblis lamellata және B. gigantea) және құмыра гүл (Cephalotus follicularis) – Cephalotaceae тұқымдасының жалғыз түрі.

Фауна

Бал possum (Tarsipes rostratus) – Оңтүстік-Батыс Австралияға ғана тән ұсақ сүтқоректі жануар, ол нектар мен тозаңмен қоректенеді және Banksia attenuata, Banksia coccinea және Adenanthos cuneatus сияқты бірнеше оңтүстік-батыс өсімдіктерін тозаңдауда маңызды рөл атқарады. Оңтүстік-Батыс Австралияға ғана тән басқа сүтқоректілер – батыс щеткалы валлаби (Macropus irma) және квокка (Setonix brachyurus). Оңтүстік-Батыс Австралия – Эндемикалық Құстар Аймағы, онда ұзын мүңкілі қара какату (Zanda baudinii), батыс корелла (Cacatua pastinator), дауысты scrubbird (Atrichornis clamosus), қызыл қанатты fairywren (Malurus elegans), батыс bristlebird (Dasyornis longirostris), қара мойынды whipbird (Psophodes nigrogularis), ақ кеуделі робин (Eopsaltria georgianus) және қызыл құлақты отқұйрық (Stagonopleura oculata) сияқты бірнеше эндемикалық құс түрлері кездеседі. Қызыл қоңыр bristlebird-тың (Dasyornis broadbenti litoralis) эндемикалық подвиді қазір жойылған.

Тұщы су

Оңтүстік-Батыс Австралияда бірнеше тұрақты өзендер мен ағындар бар, оның ішінде Суан-Авон жүйесі, Блэкууд өзені және басқа да қысқа өзендер. Көпжылдық өзендер ішкі үстірттен және Дарлинг қатарынан жағалау жазығы арқылы ағып өтеді. Олардың су ағыны маусымдық, Оңтүстік-Батыстағы ылғалды қыс пен құрғақ жаздың ауа райына сәйкес келеді. Көпжылдық ағындар Оңтүстік жағалаудағы Эсперанс қаласының шығысынан Перт қаласының солтүстігіндегі Ароузсмит өзеніне дейін созылады, көбінесе жылдық жауын-шашын мөлшері 700 мм немесе одан көп болатын аймақтарда. Құрғақ аймақтар Оңтүстік-Батыс Австралияның тұщы сулы орталарын Австралияның басқа жыл бойы ағатын өзендерінен бөліп тұрады. Құрлықтағы флорасы сияқты, Оңтүстік-Батыс Австралияның Жерорта теңізі климаты және биогеографиялық оқшаулануы көптеген эндемикалық түрлері бар ерекше тұщы су экорегионын қалыптастырды. Түпкі тұрғындар, әдетте, жағалау жазығында және жағалау орманды аймағының жиегінде, сондай-ақ ішкі орманды және бұталы жерлерде, әсіресе тұрақты өзендер мен өзен сағаларының жанында тығыз қоныстанған. Оңтүстік аймақтағы орманды жерлерде халық тым сирек болды. Жағалаудағы аралдарда адам тұрмаған болуы мүмкін. Экорегион Аймақ (км²) Қорғалатын аймақ (км²) Қорғалған (%) Кулгарди орманды алқаптары 137,681 44,504.01 32.32% Эсперанс малле 115,773 37,718.84 32.58% Джарра-Карри орман және бұталы алқаптары 10,467 4,759.76 45.47% Оңтүстік-Батыс Австралия саваннасы 169,271 14,516.68 8.58% Оңтүстік-Батыс Австралия орманды алқаптары 46,150 5,933.04 12.86% Суан жағалау жазығындағы бұталы және орманды алқаптар 15,259 2,012.81 13.19% Барлығы 494,601 109,445.15 22.13%